"Lefke'de 22 yaşındaki genç canına kıydı."

Gazetenin iç sayfasında çok kısa bir haber olarak geçti. Yangın düştüğü yeri yakar ama hepimizin canı yandı. Hepimizi korkuttu. Gazetelerde sıradan haberler içine girecek kadar, intihar girişimi sonucu gerçekleşen ölümlerin arttığını fark ettik. Acı gerçek ama ülkemizde her yaş, cins ve meslekten vatandaşımız kendi iradeleri ile yaşamlarına son noktayı koyuyorlar.

İnsanımıza ne oluyor?

Neden intihar ediyorlar?

Onlara nasıl yardım edebiliriz?

Toplumsal bir olgu olarak ele alınsa da, intihar bireysel bir girişimdir. Yaşamak için geçerli olan her neden; hayattan kopmak için de bir nedendir. İntihar girişiminde bulunan kişinin, genellikle en son düşüncesi ölmektir. Öncelikli ihtiyacı, içinde bulunduğu incinmişlik ve çaresizlik durumundan kurtulmak ve kaçmaktır. Yaşadığı umutsuzluk ve onu inciten, canını yakan, hayatını karartan her şeyden kaçma düşüncesi; ölüme kadar gidebilecek bir yolculuğun başlangıçtaki adımlarıdır. İntihar girişiminde bulunan kişi ya önceden de denemiş ya da yakın çevresine çeşitli sinyaller vermiştir. Bu yüzden, her intihar girişimi, "bir yardım çığlığı"dır. Bu yardım çığlığı zamanında duyulmadığında, sonuç trajik olur.

İntihar eğilimi gösteren kişi, önce yaşamla olan ilişkisini sürdürmede zorluk çekmeye başlar. Günlük hayatta ona mutluluk veren ya da yaşam enerjisini sürdürmesini sağlayan etkinliklerden uzaklaşır. Olay ve durumlara önceden gösterdiği tepkileri göstermez. Örneğin, çok sevdiği bir yemek çeşidi sofraya getirildiğinde, farkında bile olmaz. Okula giden bir genç ise, sınav ve ödevlerine ilgisiz, sevdiklerine umarsız davranmaya başlar. Takımının son maçının sonucunu bilmez. Genç ve bakımlı bir kadın olarak tanıdığınız kişi; özensiz, cansız, kederli bir görünüme bürünür. Aslında bütün bunlar, kişinin çevresine verdiği sinyalleridir: "İmdat! Yardım edin!"

Kendi hayatını sona erdirme eylemine adım adım yaklaşan kişi, çaresizlik ve dayanılmaz ruhsal acılar içindedir. Geleceğe yönelik güzel düşleri bitmiştir. Yaşadığı sorunları çözmek amacıyla attığı adımlar başarısız olduğundan; ölüm dışında bir çözüm bulamama noktasına gelmiştir. Her şey için kendini suçlarken; her olumsuzluğun onun başına geldiğini ve gelecekte de böyle olacağını düşünür. Yakın ilişkilerinde, çevre ile olan ilişkilerinde ve en önce kendi benliklerinde bunu yaşarlar. Bu düşünme biçimi, kişinin kendini çaresiz, sorunlarını çözmede yetersiz görmesini sürekli kılar. Sorun çözme konusunda gelinen bu kritik nokta, intihar girişiminin tetiğinin çekildiği noktadır.

Çaresizlik, intihar olgusunun merkezindeki değişmez karakterdir. Bundan dolayı, öncelikle yapılması gereken bu durumla ve buna bağlı olarak kişinin yaşamında oluşan olumsuzluklarla mücadele etmektir. İntihar eğilimli ya da ölmekten başka çaresi kalmadığını düşünen kişiyi yaşama döndürmek kolay değildir. Psikologlar uyguladıkları bilişsel ve problem odaklı terapilerle bu kişilerin düşünce yapılarını değiştirmeyi amaçlamaktadırlar. Geleceğe yönelik olumlu düşünceler ve beklentiler geliştirmeleri, sorun çözme becerisi edinmeleri, aşırı mükemmeliyetçilikten vazgeçip hatalarının sonuçlarıyla yaşamayı başarmaları gibi olumlu davranış değişiklikleri bu terapi programlarının içeriklerinden bazıları. Ancak takdir edersiniz ki, öncelikli destek kişinin çevresinden gelmelidir. Kişideki değişimi fark eden herkes - ailesi, arkadaşları, okulu, iş çevresi - farkı ortaya koymalıdır. Ancak o zaman ona, onu umursadığınızı gösterebilirsiniz. Acı ve sıkıntılarını size açmasını sağlayabilirsiniz. Ona fark ettiğiniz her olumsuz durumun nedenini sorun. Mutlaka konuşacaktır. İçtenlikle dinlerken onu ve sorunlarını önemseyin ama "hayatta her şeyin mutlaka bir başka çözümü, alternatifi olduğu düşüncenizi sıklıkla konuya getirin. Ölüm konusunda konuşmaktan ve soru sormaktan kaçınmayın. Böylece yapmayı düşündüğü eyleme ne kadar yakın olduğunu anlarsınız ve profesyonel yardım isteyebilirsiniz.

Yaşamını sonlandırmaya doğru giden kişi, en değerli armağan olan "yaşam hakkından" vazgeçmiştir. Hayatını geri istemesi için ilk yapılması gereken, bu durumu yaratan "çaresizlik" duygusundan kurtulmasını sağlamaktır. Kişi yarınlarından umudu kestiği zaman, kendini çaresiz hisseder. Olumlu gelecek beklentisi gerçekleştiği takdirde ise, yaşamına en değerli armağan olarak sarılır.

Yarınlarda buluşmak umuduyla, esen kalın.

olur mu gecemi yeşile çalmak

yıldız çivilemek parmak uçlarıma

ölüm kadar çabuksa eğer yaşamak

hiç doğmamayı isterdim ama

bir kere doğmuşum ölmek yasak A. İlhan