Sanırım, ekonomik açıdan göreli olarak, hem son 3-4 yılın en kötü temmuzunu, hem de 2007'nin en berbat ayını yaşadık. Piyasa, temmuzu yaşarken bunu iliklerine kadar hissetmişti ama o sıralar elimizde somut veriler yoktu, o yüzden bu "şok talep düşüşünün" nedenlerini çok fazla ortaya koyamamıştık.

Şimdi biraz sondan bakarak, temmuzdaki bu şok talep düşüşünü daha iyi yorumlayabiliriz. Halihazırda yaz aylarındaki en önemli lokomotif sektör olan turizm statistikleri de çıkmışken.

Genelde, temmuz'da lokantacısından bakkalına, kasabına, berberine, araba satıcısına, oteline kadar bir çok sektör ve sektörcükte, önceki yıla (2006) ve aylara göre kayda değer bir ciro kaybı yaşandığı yönünde serzenişler vardı.

İç talep ve tüketimindeki bu şok düşüş haliyle bir çok iş sahibinin hesaplarını alt-üst etti. Bu tempoya alışmış ve göreli büyüme trendinde olan bir ekonomide, biranda böylesi "arızı bir şok talep düşüşü", piyasada zincirleme negatif etkiler yaratır. Nitekim bizde de öyle oldu.

Temmuzda düşen cirolarla birlikte tahsilatlarda da düşüş olduğu için, haliyle, düşen ciro ve tahsilatın etkisi piyasada sıkışmalara ve öngörülenin ötesinde ilave sıkıntılara neden oldu. Peki, niye temmuz ayı genelde piyasa açısından geberikti. Öngörebildiğim nedenler şunlar:

1-Yerlilerin yurt dışı tatilleri (sızıntı)

Genelde, yaz aylarında diğer sektörlere göre en fazla hareketli olan sektör grubu turizm seyahat acenteleridir. .Son yıllarda istikrara ve gelir artışına paralel "outgoing" turizmde (yurt dışı) önemli miktarlarda artış yaşadık. Ve en fazla yurt dışına tatil amaçlı gidişler de temmuz-ağustos aylarında oluyor.

Geçen yıla göre kıyas yapacak veriye sahip olmamakla birlikte, kayda değer miktarda yerli halkın temmuz'da yurt dışına tatile gittiğini tahmin ediyorum. Bu gidişler, hem iç talepte yerlilerin tüketimini azalttı, hem de bilhassa orta direkt grupta piyasa, yurt dışı tatilin alternatif maliyetini yaşadı. Yani yurt dışına tatile gidenler, refleks olarak kısa sürede ya iç tüketimlerini kısıyor ya da tasarrufa gidiyor. Neticede, temmuzda, piyasa bu sızıntıyı önceki aylara göre fazla hissetti.

2-Yabancı Öğrencilerin Gidişi

Üniversite sektöründe yaklaşık 33,000 civarı yabancı öğrenci ülkesine döndü, Ayni şekilde önemli miktarda sektörde çalışan yabancı öğretim görevlileri de ülkeden ayrıldı. Ekonominin lokomotif sektörü olan üniversiteler Temmuzda boşalınca, piyasada büyük bir boşluk oluştu. Piyasa da yabancı öğrencinin yarattığı mal ve hizmet talebi bıçak gibi kesildi.

3-Turizmde % 15'lik düşüş oldu

Hem üniversite öğrencilerinin hem de yerlilerin iç talepte yarattığı sızıntıyı bu dönemlerde kompanse etmesini, hatta daha fazla katkı sağlamasını beklediğimiz turizm sektörü, ne yazık temmuzda çok kötü geçti. Kiralık araba şirketlerinin temmuz performansı da, bu düşüşü teyit ediyor zaten.

Toplamda 2007 Ocak-Temmuz döneminde gelen yabancı yolcu (dikkat turist değil)sayısında 2006'nın aynı dönemine göre % 0,5'lik(2000 kişi) artış olsa da, bu yılın temmuzunda gelen TC uyruklu dışındaki yabancı sayısı, geçen yılın temmuzuna göre % 11.2 civarında (2,400 kişi) azaldı.

Yatak sayısına göre Haziran ayına göre artış yok ama geçen yılın Temmuz ayına göre % 17 civarı artış var. Fakat dolulukta yatak sayısı haziranda ayni olmasına rağmen, temmuzda doluluk % 38,8 olurken, geçen ay % 40,4 idi...

Yani temmuzda, hazirandan bile daha kötü bir turizm dönemi yaşadık. İşin en kötüsü, 2006 temmuzu da doluluk % 45,7 iken 2007 temmuzda bu oranın % 38,8'e düşmesidir. 2007'ilk 7 ayında gecelemede % 8,9 artış varken, ilk altı ayında bu artış % 10,9 idi. Yani artış hızındaki bir puanlık düşüş temmuzdan kaynaklanıyor. Temmuz dahil olunca performans düştü.

Bilahare, ekonomimize en büyük katma değeri yaratan harcama kapasitesi yüksek İngiliz turist sayısında Temmuzda önceki yıla göre ciddi bir düşüş oldu.Ne yazık,diğer ülkelerden gelen turistler(örneğin Almanlar), harcama bakımından henüz İngiliz turistlerin yerini alamadı.

4-Temmuzda, Konut Piyasasında Beklenen Yabancı Talebi Zayıf Kaldı.

Geleneksel olarak, konut sektöründe en fazla yabancı talebi yaz aylarında olur. Bilhassa, "snow birds" dediğimiz emekliler, yaz aylarında hem ticaret (ev almaya) hem tatil maksadıyla ülkemize gelir.

Elbette, bu piyasada yabancı talebi en fazla temmuzda değil; ağustos-eylül, hatta ekim ayındadır. Lakin, gözlemlerime ve duyumlarıma göre, bu yıl temmuz ayında geçen yıla göre daha az yabancı konut almak (bakmak) için geldi. Satışlarda geçen yıla göre kayda değer bir düşüş olduğu izlenimi var.

Son tahlilde, temmuz ayı bahsettiğim temel nedenlerden dolayı piyasa açısından geberik geçti. Ama genel olarak piyasada ağustos ve eylülde temmuza göre kıpırdanma var. Ağustos ayı temmuzdan çok daha iyi geçti; eylül de ağustostan daha iyi olacağa benziyor. Bu açıdan sanki en kötüsü geride kalmışa benziyor. Tabii, global kriz izin verirse.