Ne yazık, uzun bir süre toplumsal dinamiklerimizi rasyonel ve serbest piyasa ekonomisine uygun olmayan "çalışma saatleri ile ilgili yasakçı bir düzenleme " tasarısı üzerinde boşuna tartışarak harcadık. Halbuki, enerjimizi mevcudu koruma adına değil, geliştirme adına kullanmalıydık.

Esnafı destekleme ve çalışanların haklarını ve standartlarını koruma maksadıyla ortaya çıkan "çalışma saatleri" ile ilgili düzenlemelerin yanlış araçlar olduğunu ve uygulanması halinde amaca hizmet etmeyeceğini, hatta önemli sapmalara da neden olabileceğini ısrarla söyleyenlerdenim.

...Neticede, hükümet bu konuda "ortak akılla, optimuma yakın bir karar aldı", tabii karar 20 Şubat'ta tekrar sulandırılmazsa!

Peki, ekonominin omurgası ve yerel dokunun(ve istihdamın) önemli parçaları olan mikro çaplı yerel işletmeleri(esnaf) nasıl desteklemeliyiz? Yahutta, var olan politikaları, nasıl daha adrese posta efektif hale getirebiliriz?

Elbette, esnafa en büyük destek, istikrarlı ve sürdürülebilir ekonomik büyümeyi sağlamakla ve toplamda ekonomi için yapılacak yapısal reformların sonucunda yatırım ve iş iklimini elverişli hale getirmekle olur. Ama bunun yanında esnaf için selektif, adrese posta, özel bazı düzenlemeler de yapılabilir. İşte bu konuda biraz kafa yormalıyız. İlk aklıma gelenler şunlardır;

1-Vergi teşviği yaratılabilir. Şahsi ve birinci derecede ailesi ile çalışanlara gelir vergisi ile ilgili mufaiyet ve istisnalar yaratılabilir. Vergi dilimleri artırılabilir veya vergi oranları azaltılabilir. Bu uygulama, tamamen birinci derecede ailesi ile kendi dükkanını çalıştıranlar için veya kayıtlı çalışanı 1-3 olanlarla sınırlandırılabilir.

2-Benzer teşvikler, sosyal güvenlik yükümlülükleri içinde yaratılabilir.

3-Esnafın bana göre en büyük sorunlarından biri "meslek ve sektörcüklere girişlerlerde ve faaliyetlerinin devamında yeterli düzenleyici ve denetleyici standartların olmamasıdır." Standartsız ve filtresiz, yani yerli veya yabancı herkesin heri işi(kayıtsız) yaptığı bir ortam, aslında esnaf için en büyük sorundur ve esas rakipler de bunlardır.

4-Gerekli giriş standartlarını tamamladıktan sonra, esnafın ve küçüklerin daha ucuz ve daha hızlı iş kurma bürokrasisini ve sair süreçlerinin geliştirilmesini sağlamak.

5-Esnaf ve mikro işletmelerin, yazılım, AR-GE, teknoloji, standartlaşma konusunda desteklenmeleri gerekir ve bu konularda başta AB fonları olmak üzere fon ve yardım sağlayanlara ulaşmada uygun yöntemler geliştirilmelidir.

6-Gerçek ve kayıtlı esnafa mikro kredi destekleri sunulmalı veya varolanların etkinliği artırılmalıdır. Bunun için, devlet kabiliyeti ölçüsünde bütçesine kaynak koyar(faiz farkı) ve bunu da özel bankalardan kredi olarak esnafa kullandırır. Gerekirse, teminat sorunu ile ilgili de düzenlemeler yapılabilir.

7-Özel ve yeni kredi, finansman imkanlarının esnaf ve küçük girişimcilere sunulması gerekir. Örneğin, esnaf için Kredi Garanti Fonu ve mali teşvikleri(vergi, sair) güçlü olan risk sermayesi ve Risk Sermayesi Yatırım Ortaklıkları gibi yeni açılımlar yaratılabilir.

8-Her gerçek ve kayıtlı esnafın bir defaya mahsus(kimlerin hangi standartlara göre kullanacağı önceden tayin edilerek) esas faaliyeti ile ilgili, "kuruluş aşaması dahil, araç, gereç, vs yenileme, geliştirme masadıyla", bu tür ihtiyaçların karşılanmasında her tür dolaylı vergiden muaf tutulabilir. Nasıl ki, büyük turizm, sair yatırımlarda bu tür teşvikler veriliyor, standartları ve limitleri iyi dizayn edilmek kaydı ile esnafa da verilebilir.

9-Devlet aracılığıyla, üniversitelerle, Esnaf ve Zanaatkarlar Odası arasında yasal işbirliği ağı kurulabilir. Tabii, bu konuda üniversitelere de mali motivasyonlar sağlanmalıdır. Üniversitelerde, İş Geliştirme Merkezleri kurularak, kurumsallaşma ve yönetim eğitimi, finansman, pazarlama, satış, internet üzerinden erişim,...vb konularda eğitim desteği verilebilir..

10-Esnafa ve mikro işletmelere düzenli ve organize pazar ortamı yaratmak için, başta turizm ve üniversite sektörü olmak üzere bilhassa lokal, kültürel ürün veya hizmet sunanlara, tarafların işbirliğinin kalıcı devamlı olması için mali(vergi, sair) motivasyonlarla bağlayıcı, motive edici teşvikler verilebilir. Bir nevi pazar yaratıcı motivasyonlar ve entegrasyonlar yaratmak.

11-Mikro ölçektekilerin, ölçek akla ulaşmasını motive edici düzenlemeler yaratmak. Örneğin, küçük esnafın birleşmesi ve ortaklıklar oluşturması ile ilgili her tür mali motivasyonlar sağlamak veya sanayi bölgelerinin veya sair bölgelerin kullanımında önceliği bu tür ortaklıklara ve birlikteliklere vermek gibi...

12-Ekonomi bakanlığı bünyesinde içinde esnaf, sanayi odası, turizmciler, Ticaret Odası, üniversiteler gibi örgütlerin temsil edileceği, yasal statüsü olacak şekilde, esnafı desteklemek ve geliştirmek maksadıyla bir "Esnaf Danışma Kurulu"nun kurulması. Bir veni üst kurul olacak, bilgiyi paylaşacak, ortak akıl ve politikalar oluşturacak.

13-Bu kurum veya başka bir kuruluş(sivil veya kamu), mikro işletmeleri daha iyi yönetmek için düzenli derinlikli istatistiki bilgiler oluşturmalı. Bir bakıma tam zamanlı ölçerek yönetme fırsatı olur..

14-İçinde ve etrafında sadece küçük ölçekli işletmelerin yer alacağı "çarşılar, pazarlar, caddeler yaratmak" ve bu türden cazibe merkezlerinin ortaya çıkması için özel fiziki alt yapı, imar ve çevre düzenlemleri yanında, hem kuruluş aşamasında, hem de faaliyetleri sırasında "her tür mali(vergi, sair) ve sair enstrümanları kullanmak".

Bu konuda, şehir merkezleri, örneğin Lefkoşa'da surlar içi, Mağusada kale içinde(belli bölgelerde) büyük alışveriş merkezlerine izin vermeden bu tür ortamlar yaratılabilir. Arasta, bu konuda bana göre çok iyi bir örnek olabilir. Bu bütün yönleri ile dizayn edilebilir.

15-Ortaokul ve lisede meslek eğitimini teşvik etmek için bu konuda vergi, ücret, sosyal güvenlik, vs konularında selektif motivasyonlar yaratılabilir. Ve doyum noktasına geldiğinde kaldırılabilir. Bu tür meslekler için şimdilerde ciddi tahrik lazım.

16-İnternet ortamında yaratılacak bir pazar iletişim ağı ile özel ve kamunun her tür mal ve hizmet alımları mikro işletmelere sunulabilir. Bu şekilde, hem büyüklerin hem de küçüklerin ihtiyaçlarının en iyi fiyat ve en hızlı şekilde karşılama fırsatı olabilir. Esnafın en büyük ihtiyaçlarından biri bilgiye ulaşabilmek ve bilgi paylaşımıdır.