Türkiye, yeni anayasa konusunu tartışıyor. Prof. Ergun Özbudun başkalığında hazırlanan anayasa metni açıklandı. Alternatif anayasa önerileri hazırlama çalışması yapan başka kurumlar var. Önümüzdeki dönemde Türkiye'nin ana gündem maddesini anayasa konusunun oluşturacağına kuşku yok. Önemli olan anayasa tartışmalarının düzeyli ve yapıcı bir şekilde sürdürülmesi, sonuçta Türkiye'yi ileriye görürecek özgürlükçü, çağdaş bir anayasanın ortaya çıkmasıdır.

Türkiye'nin yeni bir anayasaya gereksinimi var mı? Kuşkusuz evet. Anayasa tartışmalarında hemen hemen herkes yeni bir anayasanın gerekliliğini kabul ediyor. Görüş ayrılıkları, yeni anayasanın içeriği ile ilgili. Anayasa, bir ülkenin siyasi sistemini belirler. Türkiye'nin çağdaş, Avrupa düzeyinde bir siyasi sisteme kavuşması, 21. yüzyılın kalkınmış, güçlü Türkiye'si olabilmesi için yeni bir anayasa şart. 1982 Anayasası, ülkeyi bu hedeflere ulaştıramaz. Bu anayasada (şimdiye dek yapıldığı gibi) kısmi değişiklikler yapılması, ihtiyacı karşılamıyor. Aslında Türkiye'nin uzun süreden beri yeni bir anayasaya ihtiyacı vardı. Geçmişteki hükümetler bu konuya el atmadı. AKP hükümeti bu konuda girişim başlatmakla olumlu bir iş yaptı.

Yeni anayasa hazırlamanın kolay bir iş olmadığını herkes kabul ediyor. Aslında sık sık anayasa değiştirmek iyi bir şey değil. İyi hazırlanmış bir anayasa çok uzun süre bir ülkenin ihtiyaçlarını karşılayabilir. ABD Anayasası 1787'de hazırlandı. Bu anayasada şimdiye dek sadece 27 değişiklik yapıldı. Demek ki, ABD Anayasası'nı hazırlayanlar iyi iş yapmış. Türkiye'de şimdi hazırlanacak yeni anayasanın da uzun ömürlü bir anayasa olması gerek. Bunun mümkün olması için yeni anayasanın uzlaşma ürünü olması, toplumun geniş kesimleri tarafından kabul görmesi gerekir. Dayatma anayasaların uzun ömürlü olmayacağı ortada.

Türkiye ilk kez olağan koşullarda yeni bir anayasa hazırlığı yapıyor. Bu çok önemli. 1924 Anayasası, Cumhuriyet'in kurulmasından hemen sonra, o dönemin zor koşullarında hazırlanmıştı. Daha sonraki iki anayasa askeri darbelerin ürünüydü. 27 Mayıs Anayasası, askeri darbe ürünü olmakla birlikte özgürlükçü bir anayasaydı. 1982 Anayasası ise, tam tersine özgürlükleri kısıtlayan bir felsefeye dayanıyordu. Şimdi, olağan koşullarda yeni bir anayasa hazırlama çalışmaları ve tartışmaları yapılıyor. Toplumun daha geniş kesimlerinin katılabileceği bu tartışmalar, ortaya uzun ömürlü, uzlaşmaya dayalı, özgürlükçü bir anayasanın çıkmasını sağlayabilir. Bu fırsatın iyi değerlendirilmesi gerek.

Tartışmaların çok kolaylıkla sertleştiği, kamplaşmaya dönüştüğü Türkiye'de anayasa gibi çok önemli bir konuda seviyeli bir tartışma mümkün olabilecek mi? Bu, tartışmaya katılan tarafların tavrına ve niyetine bağlı. Cumhurbaşkanlığı seçimleri nedeniyle yaşanan gerginliklerin anayasa tartışmalarında devam etmesi olasılığı yüksek. Bunun ilk belirtilerini bir süredir görüyoruz. Bundan kaçınmak için hem iktidarın, hem de muhalefetin özenli davranması gerekecek.

Şu ana kadar izlediğimiz tartışmalarda laiklik konusunun ön plana çıktığını görüyoruz. Prof. Özbudun başkanlığında hazırlanan anayasa metninin laiklik ilkesini zayıflattığı kaygıları var. Bu kaygıların arkasında AKP'nin laik düzeni zayıflatmak istediği kuşkuları yatıyor. Laiklik, Türkiye Cumhuriyeti'nin temel ilkelerinden biridir. Laikliği zedelemeye kalkışmak hiç kimseye yarar getirmez. Gelecekte yeni çatışmalar yaşanmasının yolunu açar. Özgürlükçü anayasa hazırlamayı sadece dini özgürlükler konusuna indirgemek yanlış olur. AKP, seçimlerde aldığı yüzde 47 oya dayanarak sadece kendi hassasiyetlerini gözeten bir anayasa dayatmaya çalışırsa, yanlış yapar. Seçim sonuçları beş yıllık bir dönemi kapsar. Halbuki anayasa uzun sürelidir. Bu nedenle, geniş bir toplumsal uzlaşmaya dayanması şarttır. Aksi takdirde, daha sonra seçimleri kazanacak başka bir siyasi güç anayasayı yine değiştirir.

AKP yeni anayasa girişimini başlatmakla doğru bir adım attı. Bu sürecin sonunda geniş kesimlerin içine sindirdiği, özgürlükçü bir anayasa ortaya çıkarsa, AKP iktidarı en önemli reformu gerçekleştirmiş olacak. Gerçekten reformcu olduğunu kanıtlayacak. Böylesi bir anayasa sadece AKP'nin değil, tüm Türkiye'nin başarısı olacak.

Bu yazıda anayasa konusunda genel bazı görüşler ortaya koymaya çalıştım. Prof. Özbudun başkanlığında hazırlanan anayasa metni ve ortaya konacak diğer anayasa metinlerinin detayları ile ilgili tartışmayı önümüzdeki dönemde yapacağız.