ABD, Türkiye'nin İran'la imzaladığı doğal gaz anlaşmasına karşı olduğunu açık bir dille ortaya koydu. Kısa süre önce Ankara'yı ziyaret eden ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Siyasi İşlerden Sorumlu Müsteşarı Nicholas Burns, İran'la doğal gaz anlaşmasına karşı olduklarını dile getirmişti. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın ABD'de yaptığı temaslarda da Amerikalı yetkililer aynı mesajı verdiler. Aba altından sopa gösterdiler. Türkiye basınında "İran doğal gazı, ABD ile ilişkilerimizi bozmaya değer mi?" türünden yazılar okuduk. Peki, yeni AKP hükümeti ABD'ye rağmen İran'la doğal gaz anlaşmasını hayata geçirecek mi? Hükümetin bu konuda sergileyeceği tavır, önümüzdeki dönemde izleyeceği dış politika açısından önemli ipuçları verecek.

Doğal gaz konusu, ekonomik, siyasi, stratejik boyutları olan bir konu. Türkiye'nin enerji ihtiyacı devamlı artıyor. Ayrıca, Türkiye enerji oyununda önemli bir oyuncu olmayı hedefliyor. Enerjide Rusya'ya olan büyük bağımlılıktan kurtulmanın önemi vurgulanıyor. Ortadoğu'da yaşanmakta olan süreçler, petrol ve doğal gaz konusuyla yakından bağlantılı. İran doğal gazı projesinde Türkiye ABD'nin baskılarına boyun eğerse, bölgede önemli rol oynaması zor olur.

Peki, AKP hükümeti bu konuda ne yapacak? Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, BM Genel Kurulu çalışmaları çerçevesinde İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad ile görüştü. Amerikalılar bu görüşmenin yapılmasından memnun olmadı. Görüşme, Türkiye'nin Ortadoğu'da ABD'nin her isteğine "evet" demeyeceği, kendi çıkarlarını ön planda tutacağı şeklinde yorumlanabilir. İran doğal gazı konusunda en açık mesaj Türkiye Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı'ndan geldi. Bakanlık yetkilileri, 3 Ekim'de, İran doğal gazı konusunda dış kredi aranmayacağını, 3.5 milyar dolarlık projenin Türkiye'nin kendi kaynaklarından karşılanacağını açıkladılar. Türkiye ile İran arasında doğal gaz konusunda nihai anlaşmanın Ramazan Bayramı'ndan sonra imzalanması bekleniyor. Nihai anlaşmanın imzalanması, yeni bir kararlılık göstergesi olacak.

Proje, İran doğal gazının Türkiye'ye getirilmesi için TPAO'nun 3.5 milyar dolarlık yatırım yapmasını öngörüyor. Bu kaynağın dış piyasalardan aranmayacağı açıklaması, projeyi hayata geçirme yönünde kararlılık ifadesidir. Demek ki, bu konudaki kararlılık devam ediyor. TPAO'nun İran'a büyük çaplı yatırım yapması, ABD'nin yaptırımlarını birlikte getirecek. ABD'nin 1999 İran Yaptırımlar Yasası'na göre, bu ülkeye 20 milyon dolardan fazla yatırım yapan yabancı şirkerler cezalandırılıyor. İçinde bulunduğumuz dönemde ABD, İran'a uygulanan yaptırımların artırılması için çaba harcıyor. Böylesi bir dönemde, TPAO'nun İran'a büyük çaplı yatırım yapması Amerikalıların sert tepkisine yol açacak. Buna kuşku yok. AKP hükümetinin ABD'ye rağmen iş yapıp yapmayacağı bu süreçte belli olacak.

Yabancı finans kurumları İran bağlantılı projelere kredi vermek istemiyorlar. Türkiye, 3.5 milyar dolarlık kaynağı dıştan kredi almadan bulabilecek mi? Bunun kolay olmayacağı ortada. İran'ın Güney Pars doğal gaz yataklarında TPAO'nun çalışmalarının 2008 yılı içinde başlaması planlanıyor. Demek ki, kaynakların en azından bir bölümünün kısa zamanda bulunması gerekiyor. Ayrıca, Türkiye'ye gelecek İran doğal gazının Avrupa ülkelerine ihracatının da sağlanması gerekiyor.

Doğal gaz konusu sadece Türkiye-İran ilişkileri ile sınırlı değil. Suriye de bu oyunun parçası. İran, doğal gaz ihracatı konusunda Suriye ile de anlaşma imzaladı. Doğal gaz, halen Türkiye'ye doğal gaz taşıyan boru hattından Suriye'ye ulaşacak. Görüldüğü gibi doğal gaz Türkiye, İran ve Suriye arasında işbirliği zemini yaratıyor. ABD ve İsrail, bu işbirliğine sıcak bakmayacak. Suriye, İran gibi ABD'nin kara listesinde. Ancak, Irak'taki gelişmeleri de göz önünde bulundurduğumuzda, Türkiye-İran-Suriye ekseninde işbirliğinin artması beklenebilir.

Bayram sonrasında Türkiye-İran ve Türkiye-ABD ilişkilerinde yaşanacak gelişmeler bir birini etkileyecek. ABD Kongresi'nde onaylanması beklenen Ermeni tasarısı, kuşkusuz Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceği açısından çok önemli. Kongre'nin tasarıyı onaylaması durumunda Türkiye ABD'ye karşı belirli önlemler alacak. AKP hükümeti Amerikan dostu olsa da, tepkisiz kalamaz. Türkiye-İran doğal gaz anlaşmasının geleceği, bu konudaki gelişmelerden etkilenecek. Kongre'nin tasarıyı onaylamasından sonra ABD'nin Türkiye üzerindeki etkisi azalacak, İran'la enerji işbirliği kolaylaşacak. ABD ile ilişkileri soğuyan bir Türkiye'nin ABD'nin tepkisini çeken bölgesel işbirliği projelerine katılımı güçlenebilir.

Türkiye dış politikası ve Ortadoğu'daki gelişmeler açısından ilginç bir döneme giriyoruz. İran doğalgazı konusu, bu gelişmelerin bir parçası.