Bugünkü yazımda Doğu Akdeniz Üniversitesi İşletme ve Ekonomi Fakültesi'nin geçenlerde ağırladığı dünyaca ünlü ekonomi profesörü, Arnold Harberger hakkında yazmak istedim. Bir şekilde ekonomi dersi alanların veya ekonomi ile uğraşanların ekonomi bilimine katkılarıyla mutlaka tanıdıkları bir isim.

Profesör Harberger bir eğitimci, araştırmacı, ekonomi politikaları üreticisi ve dünya genelinde ekonomi politikalarının iyi adapte edilmesi için uğraş veren bir misyonerdir. Profesör Harberger'in günümüz kamu politikaları üzerinde muazzam katkısı vardır. Bu katkısı, entellektüel kapasitesinin çoğunu dünyada var olan gerçek ekonomik sorunların temellerine yoğunlaştırmasından dolayıdır. Bunun yanında gerek Chicago gerekse California Üniversitelerinde yetiştirdiği yüzlerce iktisatçının Harberger anlayışı ve yaklaşımlarıyla ülkelerinde karşılaştıkları sorunlara çözümler üretmekte olmaları bu aydın insanın dünya ekonomi-politiğinde etkili olmasını sağlamıştır.

Ekonomi dalında Nobel ödülüne aday da gösterilen bu dünya değeri DAÜ öğretim üyelerinden Profesör Glenn Jenkins'in davetlisi olarak aramızdaydı. Bir zamanlar öğrencisi şimdilerde ise çalışma arkadaşı durumunda olan Profesör Jenkins, Harberger'in bu ziyaretinden gerek ekonomi alanında uğraş veren akademisyenlerin gerekse yüksek lisans ve doktora yapan öğrencilerimizin faydalanması için bir dizi seminer, ders ve toplantılar düzenledi.

Harberger özde bir iktisatçı olarak ekonominin çok değişik alanlarında ve konularında çalışmalar yaparak ilime katkı sağlamıştır. Özellikle vergilendirme; sermaye ve emeğin en uygun (optimal) nasıl vergilendirmesi gerektiği konularındaki çalışmaları bu alanda çalışanlara ve icraattakilere büyük ışık tutmuştur. Bunun yanında enflasyon, tekellerin etkinlik etkileri, reel döviz kurları gibi konulardaki çalışmaları da hâlâ günümüzün araştırmacılarına ve uzmanlara önemli kaynaklar oluşturmaktadır.

Profesör Harberger'e göre kaynakların kıtlığıyla yaşadığımız bu dünyada, kaynak kullanımının her aşamasında ekonomik analizinin (fayda-maliyet analizi) yapılması şarttır. Bu konuda dünya çapında uzmanlara öncülük etmiş olan Harberger, özellikle ülkelerin proje değerlendirmelerinde kullanılan yöntemlerin geliştirilmesine rehber olmuştur.

Ekonomi literatüründe ekonomik büyüme tanımını yeterince açıklayıcı bulmayan Harberger, ek bir kavram geliştirerek büyümeyi emek ve sermaye artırımına ek olarak "reel maliyetlerde gerçekleşen düşüşle" de açıklamıştır.

83 yaşında olmasına rağmen hâlâ California Üniversitesinde öğretim üyesi olarak çalışmakta olan Harberger doktorasını 1950 yılında Chicago Üniversitesinden almıştır. Doktorasını aldığı üniversiteye 38 yıl hizmet veren Harberger, bu üniversiteden Emeritus (Emekli öğretim üyesi) Profesörlüğü'ne 1991 yılında hak kazanmıştır.

Bu üniversiteler yanında MIT, Princeton ve Harvard gibi üniversitelerde de profesörlük yapan Harberger'in 200'ü aşkın makale ve kitabı var. Harberger'in aslında meşhur ve sevilen biri olarak tanınmasının temelinde kampus dışında topluma verdiği hizmetler yatmaktadır. Amerika kıtasındaki neredeyse bütün ülkelere gerek devlet gerekse şirketler bazında danışmanlık yapan Harberger, Wall Street Journal'ın tanımıyla "Güney Amerika'da gerçekleşen serbest piyasa devriminin gerçek babasıdır". Bunun ötesinde IMF, Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası gibi uluslararası kuruluşlara da danışmanlık yapmıştır.

Sayısız ödül alan ve itibarlı kuruluşların başkanlığını yapmış "ülke doktoru" olarak da anılan Harberger, halen daha USAID'nin baş danışmanı olarak görev yapmakta, ülke ülke gezip, Amerikan vergi mükelleflerinin katkılarıyla oluşturulan USAID yardımlarının doğru harcanıp harcanmadığı kontrol ederek, ülkelerin ekonomik politikalarını geliştirmelerine yardımcı olmaktadır.

Harbergerin yaşlı dizleri vücudunu tam olarak kaldıramasa da, DAÜ'de bir nefeste 2-3 saat ders verebilmesi, herkesi hayretler içerisinde bıraktı. 60 yıla yakındır bu alanda çalışan Harberger'in heyecanı hala daha yerinde olsa gerek ki, bastonlu olsa bile anlatmada kara tahtayı tercih etmiştir.

Her ne kadar da herhangi bir ekonomiyi iyi tanımadan fikir üretmek ve önerilerde bulunmak istemese de, KKTC ile ilgili sorduğumuz sorulara karşılık mütevazı üslubuyla kısa ama ders verici cevaplar verdi. KKTC'de kullanılan kaynakların mutlak surette ekonomik analizinin yapılmasını ve israfının önlenmesi gerektiğini belirtti. Buna ilaveten ekonomik gelişmede emek ve sermaye artırımı yanında reel maliyetlerin azaltılmasının şart olduğunu da söyledi. Bunun için de etkinlik, verimlilik ve teknolojik gelişmeye önem verilmesinin, kaynak kullanım maliyetlerini büyük ölçüde azaltacağını ve büyümeye önemli katkı sağlayabileceğini anlattı.