İçinde bulunduğumuz ekonomik süreçle ilgili her kafadan bir ses çıkıyor. Kimisi, sürece kriz diyor, kimisi battık-çıktık diyor, kimisi KKTC tarihinde hiç bu kadar ağır bir ekonomik kriz yaşamadık diyor...vs..

Bakın, 2003-2007 döneminde KKTC ekonomisi kesintisiz (ki 2007'hesaplarımızda yok ve pozitif büyüme beklentimiz var) 4 yılda toplam kümülatif % 53,5 büyümüş. Halbuki, tarihimizde bundan önce, kesintisiz olarak en yüksek büyüdüğümüz dönem 1986-1990 (Asil Nadir dönemi) yıllarıdır, ki kümülatif olarak toplamda % 32,8'dir.

Yani, yarısı kadardır. Demek ki, içinde bulunduğumuz ekonomik durum ve süreçle ilgili söylenen çoğu şey gerçek değildir. Ekonomide, göreli kıyaslar yapmadan ve ölçmeden konuşmak, yorum yapmak doğru değildir.

Bendeniz, 2007 başlarından itibaren yaşamaya başladığımız süreci, "uzun süreli yüksek büyüme sonrası topyekun konsolidasyon süreci" olarak tanımlıyorum. Her ne kadar konut ve inşaat piyasasında hasar daha büyük ve hissedilir olsa da, yaşadığımız sürece topyekün makro ekonomik açıdan kriz diyemeyiz.

Daha çok, "ekonomide trend ve yapı değişimi ile birlikte ortaya çıkan bir konsolidasyon sürecidir". Süreçteki sıkıntının büyümesinin nedeni de, devletin kronik yapısal sorunlarından dolayı sürece ayak uydurmakta zorlanmasından ve piyasaya ilave baskı yapmasındandır.

MAKRO ve MİKRO DURUM TESPİTİ

Gerçi daha evvel de yapmıştık ama bir kere daha hatırlatmakta fayda var. Detaya girmeden, evvela, ekonominin içinde bulunduğu durumu makro açıdan, sonra da daha mikro (işletme bazında) açıdan ortaya koyalım. Makro tespitimiz şuydu; eşzamanlı,

1-Yüksek büyümeden düşük (veya durgunluğa)büyümeye hızlı geçiş ve topyekün konsolidasyon süreci içindeyiz ve

2-Ekonomide ödemeler sistemi bozuldu.

Bu makro tespiti mikro düzeye indirgediğimizde ise tespitimiz şuydu; yine eşzamanlı,

1-Kapasite kullanım oranlarında göreli düşüş var.

2-Kar marjlarında göreli azalış var.

Makro ve mikro açıdan ekonominin içinde bulunduğu bu süreçten çıkabilmek için de "efektif talepte yeni bir artışın" ortaya çıkması gerekir, diyorduk. Bunun da iki yolu vardı.

Ya TC hibe ve kredi olarak devlet üzerinden Kuzey'e dış sermaye enjeksiyonu yapacak (ama en az şimdikinin 2 katı, nedenini sonra anlatırız), ya da 2003 sonrası gibi, yerli ve yabancıların Kuzey'de tüketim ve yatırım harcamalarına yeniden hız vermesi gerekir.

Aslında yerlilerden 2003-2007 döneminde olduğu gibi ertelenmiş tüketim taleplerini ve yatırımlarını devreye koymasını da bekleyemeyiz, çünkü fazlasıyla, geleceği de baskı altına alacak şekilde devreye koydular zaten. Yani, yerlilerden çok fazla bir atak bekleyemeyiz. Elbette, bir miktar gelecek ama bulunduğumuz seviyede bizi taşımaz.

Bu şartlar altında, tek çıkış yolumuz, ekonomiye güçlü bir dış talep ve yabancı sermaye girişi olmasıdır. Bunun olması için de, Kuzey ile ilgili çözüm ve AB üyeliği hedefiyle yeni bir beklentinin, senaryonun olması ve satın alınması lazım.

Ne yazık, bir süreden beri, gerek global ekonomi, gerekse TC ve KKTC'nin içinde bulunduğu ekonomi-politiği ortamı, bu senaryonun, beklentinin, talebin ortaya çıkmasını baskılıyordu.

EKONOMİYE EŞZAMANLI İKİ YENİ DOPİNG

Şimdilerde ise eşzamanlı "AKP'nin kapatılmaması ve BM özel danışmanının atanması ile 3 Eylül'de kapsamlı müzakerelerin başlayacak olması", efektif talepte-her ne kadar bundan önceki büyümede sürecinde yaşadığımız gibi olmasa da (çünkü içte ve dışta koşullar farklı)- yeni bir artışı gündeme getirebilir.

Kısa vadede, AKP'nin kapatılması ihtimali ile "istikrar kaygısı" ve "buna bağlı gelecekteki beklentiler" nedeniyle, ertelenen yerli ve yabancı tüketim-yatırım harcamalarının yeniden devreye girmesini bekliyorum.

Hatta, özellikle AKP'nin kapatılması ve Kıbrıs sorununa olası olumsuz etkisi ile kısmen askıya alınan bilhassa TC kaynaklı özel büyük yatırımların yakında devreye girmesini bekliyorum. Bu konuda YAGA'ya, bürokrasiye ve hükümete de görev düşüyor.

Bilahare, kısmen nihai takvimi belli olan kapsamlı müzakerelerin başlaması ve sürece bağlı olmak kaydı ile Kuzey'de yeni beklentiler oluşacağını, öngörülebilirliğin artacağını, risk algılamasının azalarak yatırımcı güveninin artacağını da söyleyebilirim.

Son tahlilde, kısa vadede hem AKP'nin kapatılmamasının direkt ve endirekt ekonomik sinerjilerini, hem de müzakerelerin başlamasının ekonomide "kısmi bir doping etkisi" yaratabileceğini tahmin ediyorum.