Dünyanın en güzel ve en mucizevi olayı herhalde bir bebeği dünyaya getirmek. Bu haftaki köşemizde de bir bebeğin anne karnında döllenmeden üçüncü ayına kadar geçirdiği süreci kısaca anlatmaya çalışacağım.

Vücut döllenmeye hazırlanıyor!

Kadın üreme sisteminde her ay adet olarak bilinen kanama dönemi ile rahim ve yumurta hücreleri kendisini yeniler. Her adet döneminden yaklaşık iki hafta sonra yumurtalıklardan döllenmeye hazır bir yumurta hücresi salgılanır. Bu hücre birkaç gün içinde bir sperm hücresi ile birleşmezse kalınlaşan rahim duvarı ile birlikte iki hafta sonra adet kanaması şeklinde vücuttan atılır. Adetten iki hafta sonra erkek üreme hücreleri ile karşılaşan yumurta ise artık yeni bir canlı oluşturmaya hazır olgunluktadır. Henüz döllenme gerçekleşmese bile bu dönem hamileliğin ilk haftaları sayılır.

İlk hafta: Babadan gelen kromozomlar bebeğin cinsiyetini belirliyor!

Tek bir yumurta döllenmişse bir bebek, iki yumurta birden salınmış ve döllenmişse ikizler dünyaya gelir. Tek yumurta döllenip hemen ikiye bölünmüşse tek yumurta ikizleri ortaya çıkar. Normalde insanoğlunun hücrelerinde 46 kromozomu vardır. Bu kromozomlar bizlerin genetik yapısını, vücudun işlevini, zeka, dış görünüş ve karakterimizi belirleyen biyolojik şifrelerdir.

Anne ve babanın yumurta hücreleri birbirleri ile birleşebilmek amacıyla 46 kromozomun iki ayrı yarısını taşırlar. Dölleyici hücrelerdeki 23'er kromozomdan birer tanesi cinsiyet kromozomudur (X veya Y). Bir araya gelen erkek ve kadın döl hücresi sonuçta -ikisi cinsiyet belirleyici olan-46 kromozomlu bebeğin ilk hücrelerini oluştururlar. Annenin yumurta hücrelerindeki iki "X" kromozomundan birisinin, babadan gelen "X" veya "Y" kromozomlu spermlerle birleşmesi sonucunda ilk insan hücreleri veya "zigot" ortaya çıkar. Babadan gelen kromozom cinsiyeti belirleyicidir. Buna göre babadan "Y" kromozomu gelmesi halinde "XY" yani erkek; "X" gelmesi halinde ise "XX" yani kız çocuğu dünyaya gelecektir.

İkinci hafta: Tek hücreden plasentaya...

İlk aşamada tek bir hücre olarak büyümeye başlayan insan embriyosu sırasıyla iki, dört, on altı hücreli safhaya geçer. Organlar henüz gelişmemiştir. Zigot, yumurtalık bölgesinden, döl yatağına oradan da rahme düşer. Mikroskopik boyutta bir böğürtlene benzeyen insan hücresinin iç kısmından organlar dış kısmından ise plasenta ve göbek bağı oluşur. Plasenta, dokuz ay boyunca bebeği koruyan ve beslenmesine yardımcı olan zar tabakasıdır.

Üçüncü hafta: Gebelik testi pozitif!

Yaklaşık yirmi günün sonunda 500 hücreye çoğalan ve rahim duvarına gömülen zigot, buradan plasenta vasıtasıyla beslenmeye başlar ve "blastokist" ismini alır. Yapılan gebelik testleri bu dönemde pozitif sonuç verecektir.

Dördüncü hafta: organlar gelişmeye başlıyor!

Anne karnında bir ayını dolduran bebek henüz sadece 1 milimetre boyundadır! Bu dönemdeki bebek artık "embryo" olarak isimlendirilir. Hücreler 3 katmana ayrılır, dış katmandan sinir hücreleri ve beyin, orta katmandan kalp, damarlar, kas, kemik, böbrek ve üreme hücreleri, en iç katmandan ise bağırsaklar ve akciğerler gelişecektir.

Beşinci- altıncı hafta: Kalp çarpmaya başlıyor!

Bir pirinç tanesi büyüklüğüne ulaşan insan yavrusunun ilk kalp atışları bu dönemde belirmeye başlar. Bu atışlar ancak ultrasonda görülebilecek şekilde çok zayıf atışlardır. Bu dönemde iç kulak, bağırsak sistemi ve omuriliğin ilkel şekilleri oluşur. Solucana benzeyen insan yavrusunun üzerindeki tomurcuklardan kollar ve bacaklar gelişecektir.

İkinci ay (8-10.haftalar): Hareket başlıyor!

Ancak küçük bir aspirin tablet boyutunda ve ağırlığında olan embriyonun göbek bağı ikinci aydan itibaren ortaya çıkar, ağız, kulak ve burun delikleri gözükmeye başlar. Kalp dakikada 150 kez çarpmaya başlar, el parmakları belirir, göz kapakları ortaya çıkar. Henüz anne hissedemese bile bebek ilk kez anne karnında hareket etmeye başlar.

Üçüncü ay: cinsiyet ortaya çıkıyor!

Anne karnındaki bebek artık "fetus" olarak adlandırılır. Bu dönemde çok hızlı büyümeye başlar, yaklaşık 2 ay içinde 30 katı büyüyecektir. Tırnaklar belirmeye başlar, kulak kepçeleri belirginleşir. Fetus yaklaşık 8 santim uzunluğunda bir cevizi andırır boyuttadır. Üçüncü ayını doldurmuş bu bebekte penis ya da klitoris ultrasonla görülür. Bebeğin cinsiyeti artık bellidir!

Anne karnındaki bebeğin 3.ayından sonra yaşadıklarını ise önümüzdeki haftalarda bu köşede takip edebilirsiniz.

Haftanın sorusu

Bebeklerin suya ihtiyacı var mı?

"Doktor bey, dört aylık bebeğim tek başına anne sütü ile besleniyor... bu dönemde bebeğime ilave olarak su vermem doğru mu? Ü.P"

Daha önce de buna benzer soruları bu köşede yanıtlamaya çalıştım. Sık sorulan bir soru olduğundan ve genel olarak yanlış uygulamalar yapılmasından dolayı bir kez daha bu konuyu gündeme taşımak istedim.

Sevgili okurumuz, ilk altı ayda bebeğiniz için en uygun besin maddesi anne sütüdür. Tüm dünyada -yeterli olduğu takdirde- bebeklerin ilk altı ayda tek başına anne sütü ile beslenmeleri önerilmektedir. Tek başına anne sütü ile beslenen bebeklerin bu dönemde ilave olarak verilecek suya ihtiyaçları yoktur.

Anne sütünün yetersiz olduğu durumlarda ise bebeğin yaşına uygun ek formül (biberon) sütü verilebilir. Anne sütü içindeki vitamin, protein, karbonhidrat, yağ, mineraller ve su miktarı bebeğinizin günlük ihtiyacını karşılayacak orandadır.

Bu durumun tek istisnası anne sütünde eksik olan ve dışarıdan takviye yapılması gereken D vitaminidir. Anne sütünün yanı sıra  kez formül (biberon) sütü de alan bebeklere ek gıdalar başlanmadan ilk dört-beş ay su verilmez. Biberon sütleri büyük oranda su içermektedir. Bu nedenle kavurucu çöl sıcakları haricinde ek gıdalara başlanmadan tek başına anne sütü veya anne-biberon sütü alan ilk 4-6 ayındaki bebeklerde su verilmesi gereksizdir.

Bu aylardaki bir bebeğin tam tersine su ile beslenmesi -çok küçük olan- midesini doldurarak sütlerini içmesine engel olacaktır. Bu da bebeğinizin beslenmesini olumsuz yönde etkileyecektir. Ek gıdalara geçildiği dönemde ise bebeğinize doktorunuzun önerileri doğrultusunda su vermeniz uygun olacaktır.

************** 

************

Bunları biliyor muydunuz?

Hamile kalmadan önce...

Bebeğinize hamile kalmadan aylar öncesinden bazı hazırlıklar yapmanız gerektiğini biliyor muydunuz?

Buna göre yeni bir bebek dünyaya getirecek hanımların dikkat edeceği bazı noktalar:

> Hamilelikten 3 ay önce eksik aşılarınızı (tetanoz, suçiçeği , kızamıkçık vb)tamamlayın

> Vitamin (folik asit) kullanmaya başlayın

> Demir eksikliği veya kansızlığınız varsa doktorunuza başvurun

> Detaylı bir check-up tan geçin

> Düzenli, günlük egzersiz yapın

> Sağlıklı ve dengeli beslenin

> Günde 3 bardak süt, haftada 2 yumurta tüketin

> Brokoli, enginar, tam buğday ekmeği ve meyve tüketin

> Haftada iki kez balık yemeği yiyin

> Günde 10 fındık veya 5 adet ceviz tüketin

> Yemeklerinizi az yağlı ve haşlama olarak yapın

> İyotlu tuz kullanın

> Alkol, sigara ve kahveyi kesin

Mutlu ve sağlıklı günler...

*************