Henüz okuyamadığım ama eserlerini, zihninin işleyişini çok merak ettiğim bir yazar var. Robert Walser. Bir yazar, özellikle eleştirmen, edebiyat üzerine yazacağında, genellikle okuduğu, hatta derinlemesine okuduğu, karakterlerini ve temasını en ince detaylarına kadar incelediği yazarlar ve eserler üzerine yazmayı tercih eder. Ben bu hafta tercihimi farklı bir yönde kullanıp, hiç okumadığım, dolayısıyla hiç analiz etme fırsatını bulamadığım "tuhaf" bir yazara olan ilgimi sizlerle paylaşacağım.

Bu tür bir "bilgisizliğe rağmen ilgi"nin temelinde ilginç bir duygu yatıyor aslında. Ankara'da birkaç yıl boyunca her sabah günlük gazetemi dükkânından aldığım bakkal Mehmet Emin ağabeyim bugüne kadar duyduğum en iyi tanımlamasını yapmıştı bu duygunun. "Dünyanın en güzel ızdırabı, okuyamama ızdırabıdır," demişti. Gece gündüz çalışmaktan o çok sevdiği, uzun saatler boyunca okumak istediği kitaplarının kapaklarını dahi açmaya fırsat bulamıyor ve buna rağmen yazılı, basılı herşeye dair olan sevgisi hiçbir şekilde körelmiyordu.

Bir gün ona Edward Said'in bir kitabını hediye etmiştim (Mehmet Emin ağabeyimin biraz fazla "yerelci" olan milliyetçi damarı, ilk etapta, Türk olmayan bu büyük yazara biraz burun kıvırmasına neden olmuştu, ama Said'in Filistinli olduğunu söylediğimde, o karmaşık "politik-dinsel kardeşlik" duygusunu tetiklediğimde "ideolojik kalkanlarını" biraz olsun indirmeye karar vermesini sağlayabilmiştim). Hediyesini alır almaz, bir türlü kitap okuma fırsatı bulamadığından, işten ötürü çok yorulduğundan bahsetmişti. İşte bunu belirttikten hemen sonra "okuyamama ızdırabı" teorisini ayaküstü geliştirmişti.

Aşağı yukarı şöyle örneklemişti bu ızdırabı: "Bedeninin ve zihninin tüm yorgunluğuna rağmen, kanepeye birkaç satır okumak için uzandığında, kitap kucağında uyuyakalmanın ızdırabı yok mu? Muhteşem bir ızdıraptır o." Gerçekten de öyledir. Okumak istiyorsun, ama gözlerin açılmıyor. Hikayelere, bilgiye, duygulara açsın, ama kafanın içi düğümleniyor, algıların karman çorman. Ve uyuyorsun, okuyamıyorsun. Gözlerin kepenkleri indiriyor, sen daha siftah edememişken. Hiçbir kazancın yok, bir şeyi çok yapmak isteyip de yapamamaktan başka. İstediğinle kalıyorsun, yetiniyorsun. Arzulayabilme yeteneğini henüz yitirmediğini anladığın için mutlusun, müteşekkirsin. Neye? Kime? Yazarlara ve onların emeklerine, yaratıcılıklarına. Günahıyla sevabıyla harekete geçirdikleri paylaşma dürtülerine.

Şüphesiz her yazar tetiklemiyor bu okuyamama ızdırabını. Yaratıcı olmayan, dahası, emeklerinin hiçbir değeri olmayan, insanlığı ateşleyen duyguların gerisinde kalan, toplumlarının içinde bulunduğu psikolojik gelgitlerden bihaber olan yazarlarla dolu ortalık. Ama okumayı seven birçok insan bir şekilde art niyetli ve açık fikirli, kötü ve iyi yazarları birbirlerinden ayırt edebiliyor muhakkak. Henüz tanışamadığım Robert Walser'e de benzer bir duyarlılıkla yakınlık duyuyorum. Onun modern insanın ruh haline geniş bir perspektiften bakabildiğini hissediyorum. Onun hakkında sahip olduğum birkaç yüzeysel bilginin beslediği bir his bu. Hiçbir akademik geçerliliği olmayan, okuyup da onu tanıdığımı anlayana kadar, okuyamama ızdırabını dindirene kadar peşimi bırakmayacak bir his.

Robert Walser, 1878 yılında, Almanca ve Fransızca arasında bir sınır oluşturan İsviçre'nin Biel şehrinde doğdu, böylece iki lisanı da öğrenerek büyüdü. Tiyatroya hayrandı, aktör olmayı denedi, beceremedi. Farklı yerlerde, düzensiz aralıklarla memurluk yaptı ve tecrübeleri sayesinde edebiyat dünyasına maaşlı çalışanın hayatını aktaran ilk Alman yazarlardan biri oldu. Uzun yürüyüşlere çıkmayı, kafasına göre dolaşmayı seven bir adamdı ve üslubunda hiç bilmediği mahallelerde gezinen bu "serbest seyahat halinin" oyunbaz izlerini görmek mümkündü. Eserlerinin çoğu kolay kolay kategorize edilemeyen edebi taslaklardan, kısa hikayelerden oluşuyordu.

"Mikrogramlar", yani çok küçük harflerle yazılmış el yazmaları üretmeye başlayıp tarzını daha soyut, daha radikal ve zor deşifre edilen bir hale soktuktan bir süre sonra gördüğü halisünasyonlar ve yenemediği endişelerinden dolayı, kız kardeşinin ısrarı üzerine, kendi rızasıyla akıl hastanesine kapandı. 1929'dan 1956'ya kadar akıl hastanesinden ayrılmadı. Uzun ve yalnız yürüyüşler yapmaya devam etti ve, "Geschwister Tanner" adlı ilk romanında tasvir ettiğine benzer bir şekilde, 1956 yılının Aralık ayında karlarla kaplı bir tarlanın ortasında kalp krizi geçirerek öldü. Okunmayı bekliyor.