15 yıl sonra dünyanın petrol ve doğal gaz rezervlerinin durumu ne olacak? Geleceğe yönelik stratejik planlama yaparken bu soruyu sormamak mümkün değil. Ülkelerin kalkınması, güçlenmesi enerji kaynakları ile sıkı sıkıya bağlantılıdır. Geleceğin enerji haritasını oluşturmak, stratejik çözümlemeler yapmamızda bize yardımcı olur.

   Uzmanlara göre 15 yıl sonra petrol kaynaları konusunda üç ülke önemli olacak: Suudi Arabistan, Irak ve İran. Diğer bölgelerdeki petrol kaynakları büyük oranda sona yaklaşmış olacak. Doğal gaz konusunda gelecek İran ve Rusya’ya ait. Bu konuda Rusya birinci sırada, İran ikinci sırada yer alıyor. Hemen görüleceği üzere İran hem petrol, hem de doğal gaz merkezi. Konunun bu yönünü görmeden ABD ile İran arasında devam etmekte olan mücadeleyi, İran’ın bölgesel süpergüç olma çabalarını anlayamayız. Aynı şey Irak için de geçerli. Irak’ın geleceği planlanırken 15 yıl sonra üç büyük petrol ülkesinden biri olacağı hep hesaplardadır. ABD’nin yeni Savunma Bakanı Gates geçtiğimiz günlerde “ABD Körfez bölgesinden hiç bir zaman ayrılmayacak” dedi. Petrol ve doğal gaz konusunda yukarıda söylenenleri göz önünde bulundurduğumuzda ABD’nin neden Körfez bölgesinden ayrılmayacağını anlarız. Elbette Gates’in “hiç bir zaman” sözünü mutlak olarak ele almamak gerek. Petrol ve doğal gaz bittiği zaman ABD Körfez bölgesinden ayrılacak. Bu uzak bir gelecek.

    Dünyada alternatif enerji kaynakları üzerinde çalışmalar yapılıyor. Nükleer enerjiye “dönüş” var. Ama, toplam enerji kaynakları içinde alternatif enerji kaynaklarının oranı düşük olmaya devam edecek. Enerji tasarrufu konusunda da çalışmalar var. Uzman kuruluşlar bu konuda öneriler yapıyor. Yine de, sanayileşmiş ve sanayileşmekte olan ülkeler daha çok uzun süre petrol, doğal gaz ve kömüre bağımlı olacak. Bu iki yönden önemli. Birinci olarak, önümüzdeki dönemde jeo-stratejik mücadelede petrol ve doğal gazın önemi artarak devam edecek. Bunun anlamı şiddetli rekabettir. İkinci yön, kullandığımız enerjinin küresel ısınma üzerindeki etkisi. Dünyada gaz emisyonlarının artışı ve bunun doğurduğu olumsuz sonuçlar ancak uluslararası işbirliği ile çözümlenebilir. Konunun çevre ile ilgili yönü çok önemli ama konumuz dışında.

     Batı’nın gücünü koruması ve artırması enerji kaynakları üzerindeki etkisine bağlı. Çin ve Hindistan’ın hızla yükselişe geçmesi, bu iki devin enerji oyununda rol üstlenmelerine yol açtı. Çin ve Hindistan’ın enerji ihtiyacı dünyada petrol ve doğal gaz talebini büyük oranda artırdı. Petrol fiyatlarındaki artışın bir nedeni de bu talep artışı. Çin ve Hindistan’ın enerji ihtiyacı artmaya devam edecek.

    Petrol ve doğal gaz kaynakları konusunda 15 yıl sonrasına baktığımızda bu konuda ilk dört sırada yer alacak ülkeden üçünün Türkiye’nin komşusu olduğunu görürüz. İran ve Irak komşu ülkeler. Rusya komşu sayılır. Demek ki, Türkiye doğal gaz kaynaklarının iki devi Rusya ve İran’la ve petrol kaynaklarının üç devinden ikisi İran ve Irak’la komşu. Bu gerçeğin Türkiye’nin kendi enerji ihtiyaçları ve dünya enerji oyununda oynayabileceği rol açısından büyük önemi vardır. Türkiye-AB ilişkileri açısından önemi vardır. Böylesi hassas bir bölgede olmanın doğurduğu güvenlik riskleri ve fırsatları açısından da önemi vardır. Geçen yazımda sözünü ettiğim stratejik seçenekler konusunu ele alırken, enerji boyutunu unutamayız.

    Türkiye, 73 milyon nüfusu ve büyümekte olan ekonomisi ile enerji ihtiyacı devamlı  artan bir ülke. Bu ihtiyaç esas olarak petrol ve doğal gaz ithalatı ile karşılanıyor. Türkiye’nin enerji ihtiyacı devamlı artacağına göre Rusya, İran ve Irak’la ilişkiler hep önemli olacak. Türkiye nükleer enerjiye yönelebilir. Kendi kaynaklarını geliştirmeye çalışabilir. Tasarruf yapabilir. Ama, petrol ve doğal gaz talebi artmaya devam edecek. Bölgesel işbirliği ve istikrar sorunsuz petrol ve doğal gaz akışı için yaşamsaldır.

   Kendi ihtiyaçlarının yanısıra Türkiye, petrol ve doğal gazın dünya pazarlarına ulaştırılması konusunda önemli rol oynamaya aday. Irak ve Azerbaycan petrollerinin Türkiye üzerinden dünya pazarlarına ulaşması bunun ilk örnekleri. Bu konuda büyük potansiyel var. Örneğin, AB ülkelerine doğal gaz sağlanmasında Türkiye belirli bir rol oynayacak. Bu konuda Rusya, Kazakistan gibi ülkelerle işbirliği potansiyeli büyük. Bu konularda bir çok proje var. Bunlar zamanla hayata geçirilecek. Enerji dağıtım merkezi haline gelen bir ülkenin uluslararası sistemdeki yeri farklı olur.

   Dünyanın en önemli petrol ve doğal gaz rezervlerinin yanıbaşında olmanın getirdiği güvenlik riskleri ve fırsatları da var. Örneğin Türkiye, 1991 yılından beri Irak’ta yaşanmakta olan gelişmelerin olumsuzluklarını hissediyor. Irak’ta bundan sonra neler olacağı belli değil. İran’ın nükleer silah geliştirme çabalarının yarattığı sorunlar var. Sorunlar ve riskler listesi uzun. Aynı zamanda NATO üyesi Türkiye, böylesi hassas bir bölgede istikrarın sağlanması konusunda önemli rol oynayabilir. ABD ve AB bunu göz ardı edemez. Enerji güvenliği konusu giderek ön plana çıkıyor.