Politika gerçeğe düşman mıdır? 20. yüzyılın belki de en önemli ve kesinkes en "farklı" düşünürlerinden Hannah Arendt bu soruyla yüzleşmek zorunda kalmıştı. Yahudi Soykırımı "Holocaust"un ("total yangın" demektir) mimarı olarak bilinen Nazi yarbay Adolf Eichmann 1961 yılında Kudüs'te yargılanırken Hannah Arendt bir muhabir olarak davayı izlemiş ve Eichmann'ın bir "canavar" olmadığı "gerçeğiyle" karşı karşıya kalmıştı.

Eichmann, Arendt'e göre, "kötülüğün banalliğinin" simgesiydi, çünkü Yahudilerin Nazi ölüm kamplarına yerleştirilmelerini sistematik bir şekilde gerçekleştiren bu yarbay "yalnızca yasalara uyduğunu, yasayla belirlenen görevini yerine getirdiğini" iddia ediyordu. Trajik olan ise şuydu: Eichmann "yalan" söylemiyordu. Birçoğumuzun en büyük politik erdem olarak sorgusuz sualsiz kabul ettiği şeyi yapan, yani "yasalara uyan" biriydi Eichmann. Birçoğumuz gibi sıradan bir insandı, "normal" bir vatandaştı.

Bu "soğuk" ve "rahatsız edici" gerçeği aktaran Arendt çeşitli tepkiler almıştı. Bu tepkilerden biri de (ki Arendt'e "politika gerçeğe düşman mıdır?" diye sorduran da bu tepkiydi) şuydu: Eichmann'ın normal ve sıradan bir adam olduğu "gerçek" olsa bile, "Holocaust" denen korkunç acılar ve suçlar yumağı karşısında "gerçeği" söylemenin ne anlamı vardı ki? Yoksa Arendt "dünya yok olacak olsa bile, gerçek açığa çıksın, konuşulsun" (Latincesi: fiat veritas, et pereat mundus) ilkesine körü körüne inanıyor muydu?

Bu, önemli bir sorudur ve güncel politikaya kıyısından köşesinden bulaşan herkesin kendi hesabına cevaplaması gereken bir sorudur. Politik meselelerin gerçeklerle ne alıp vereceği olabilir/olmalıdır? İçinde yaşadığımız dönem, "gerçeğin" şahsa göre değişen bir "görüşe" tekabül ettiğini, "fikir sahibi" sayısı kadar politik "gerçek" olabileceğini ima ediyor.

Gerçekten öyle mi peki? Gerçek, kaypak ve kaprisli bir mefhum mu? Arendt'e göre, hiç de öyle değil: Değiştirilemez hakikatler, doğruluklar var. "Naziler Yahudileri katletmedi" diyemezsiniz. Hoş, bunu ima eden manyaklar yok değil. Ama bu denli bariz bir gerçeğin inkâr edilmesinden çok, Arendt'in dikkat çekmek istediği şu: Politikanın (politik alanın, politik yaşamın) gerçekleri/olguları göreceleştirmeye, "tartışılabilir görüşler" düzeyine çekmeye tehlikeli bir yatkınlığı var.

Her toplum politikanın gerçeği tahrip etme yatkınlığına maruz kalır aslında. Her toplumda halkın kesin olarak "bildiği" ama dile getirmekten çekindiği "sözde sırları", "sessiz gerçekleri" vardır. İşte tam da "susturulmuş gerçekleri" olan toplumlarda "gerçek" mefhumuna pek yüz verilmez. Gerçek yoktur; tartışılabilen ve bireysel muhakeme yetimizin (dolayısıyla çıkarlarımızın ve gelip geçen heveslerimizin) insafına bırakılan görüşler vardır.

Herhangi bir görüşün gerçekliğini seçme ya da seçmeme, kabullenme ya da reddetme hakkımız saklıdır, hep vardır. Ama somut, değişmez, "olmuş bitmiş" gerçek yoktur. Varsa da, bireyseldir, yeniden gözden geçirilmeye açıktır; yani "toplumsal bir olgu" değildir. Bu fikri, yani "toplumsal olguların en kötü ihtimalle yokluğunu, en iyi ihtimalle tartışılabilirliğini" esastan kabul eden bir toplumda ise, "toplumsal yaşamdan" bahsetmek abestir; çünkü bireylerin ortak bir paydadan hareketle "birliktelik" oluşturabilmelerini sağlayan, "paylaşılan" bir gerçeklik yoktur.

Dolayısıyla Arendt'in günümüzde hâlâ geçerliliğini koruyan bir uyarısı vardır: Kesinleşmiş, kanıtlanmış, verili bilgiler ışığında herkesin üzerinde uzlaşabileceği gerçekler korunmuyorsa, bu gerçekler yadsınıyorsa, bu gerçeklerin unutulması teşvik ediliyorsa; o zaman "fikir/düşünce özgürlüğünü" savunmak büsbütün maskaralıktır. Çünkü tartışılamazlığı açık, varlığı net olan gerçeklerin yokluğunda, politika ancak yalanların ve örtbasların tartışıldığı bir alan olabilir. Teslim ettiğimiz gerçekler olmazsa, politik fikir/duruş sahibi olma hakkımız yalan olur.

Kuzey Kıbrıslılar bu meseleyi iyi düşünsünler. Nesnel ve tarihsel olarak hangi gerçeklere sahipler? Bunları açıkça söyleyebiliyorlar mı? Söyleyemiyorlarsa, buna ne engel oluyor? Geçen hafta saygıyla andığımız Thomas Hobbes'un hatırlattığı gibi politikayı politika yapan veya Nazi yarbayın bile uyduğu yasayı yasa yapan, "gerçek" değil, "otorite" midir (auctoritas, non veritas)? O halde, kimin verdiği, kimin uyguladığı otorite? En azından bu soruya "gerçek" cevaplar verebilmemiz dileğiyle...