Dün Kıbrıs Medya grubu ile Arasta ve Uzun Yol'da turladık. Pazartesi makalesinde ortaya koyduğum teşhisleri pratikte de iki tarafta gördük. Bakın, Arasta'da "zamanla" yarışıyoruz. Eğer, Güney'den kişi trafiğini artırmak ve düzenli hale getirmek istiyorsak, aşağıda önereceğim "RANT PAKETİNİ" derhal devreye koymamız gerekir.

Rant Paketi, Arasta'yı acilen Kuzeyin, Güneye karşı "vitrini" haline getirmek içindir. Çünkü Arasta, hem Rumları, hem de Güneye gelen turistleri Kuzeye çekmek için ilk "tavlayacağımız" bölgedir. Eğer müşteri, Arasta ve çevresinde güvenlik ve sunum bakımından memnun kalırsa, daha sonra mutlaka Kuzey'in diğer bölgelerini de görmek isteyecektir.

O yüzden, süratle bölgenin her bakımdan "güvenliğini, albenisini ve cazibesini" artırmak ve bölgeyi bir çekim merkezi haline getirmek gerekir. Bunun için, bölgede, hızlı, organize-eşzamanlı ve selektif "mali, idari, iktisadi ve hukuki" politikalara ihtiyaç vardır.

Acı ama gerçek bir tespitle devam edelim. Bu işi sadece "piyasaya" bırakırsak, Arasta'nın mevcut hali ve esnaf yapısı ile vitrini oluşturmak zaman alır ve bunun topluma alternatif maliyeti de yüksek olur.

O yüzden, aşağıda ortaya koyacağım hedef hizmet üretimine dönük, "destekleyici, tamamlayıcı ve dürtücü motivasyonlarla" mutlaka piyasaya yön vermemiz gerekir. Kesinlikle, bölgedeki mevcut esnafa endeksli, yani kişiye ve dükkana endeksli teşvik ve motivasyon politikası değil; "bölgeye ve yabancı müşteriye" yönelik teşvik ve motivasyonları devreye koymamız gerekir.

Arasta'da hızlı sonuç almak istiyorsak, 6 ay vadeli-limitli "vergi, finansman..vs" içerikli piyasada satılabilir bir "rant paketi" hazırlamalıyız. Bu paketle, "ya mevcutlar yapar, ya da Arasta esnafı el değiştirir, yeni girişimcilere satarlar" bilesiniz. Ama işimiz olur, hedefimize ulaşırız. Arasta'da beklemeye tahammülümüz yoktur.

Hem hızlı sonuç almak için, hemde oradaki esnafın yapısından dolayı, böyle bir rant paketine ihtiyacımız vardır. Oradaki esnafın girişimcilik ruhu ve çapının değişmesi zaman alacağa benziyor.

Çünkü, oranın esnafı bugüne kadarki talebe (düşük gelirli) göre sunum yapan bir vizyona sahip ve ne yazık bir çoğunun girişimcilik çapı da küçülmüş, körelmiş. Beklersek, değişim zaman alacak ve alternatif maliyeti yüksek olacaktır. O yüzden, rant paketi ile çabuk değişim yaparız, üstelik de "alan da-veren de" memnun olur.

Arasta, Uzun Yol'a rakip değil, tamamlayıcı olmalı

Arasta'yı Uzun Yol'a rakip değil, tamamlayıcı bir bölge olarak dizayn etmeliyiz, o yüzden gelecek görece kaliteli talebe göre bölgedeki "hizmet üretim şeklini ve içeriğini" değiştirmeliyiz. Rakip olarak dizayn etmeye kalkarsak, kaybederiz bilesiniz. İşin sırrı "mal" değil, daha çok "hizmet" satmaktadır.

Özelde Arasta, genelde Surlariçi bölgesini aşamalı bir şekilde " eğlence, kültür ve küçük ölçekli alış-veriş" odaklı "hizmet üreten" bir bölgeye dönüştürmeliyiz. Elbette, bölgeye bazı markalı Türkiye ürünlerini ve tadlarını taşıyacağız, çünkü bu hem gücümüz hem mukayeseli avantajımızdır.

Bu hedefe istinaden, kamu, belediye ve KTTO, Esnaf odası..vs ortaklığında "Arasta Komitesi" oluşturulmalıyız. Ki, oluştu. Komiteyi, özel bir bakanlar kurulu kararı ile bölgede alınacak kararlarda "düzenleyici-denetleyici" yetkilerle donatmalıyız. Uygulama ise yine ilgili devlet biriminde olmalı.

Arasta (Surlariçi) özel bölge olmalı

1-Surlariçi, koruma altında özel turizm bölgesi ilan edilmeli. Ve Arasta'dan dışa doğru, sınırları tayin edilmiş "kırmızı, yeşil ve mavi" 3 aşamalı bölge olmalı. Evvela yoğun motivasyonları kırmızı bölgeye salmalıyız; sonuç aldıkça, çemberi dışa doğru genişletmeliyiz. Kırmızı bölgede sonuç almadan çemberin dışına çıkmamalıyız. Motivasyonları, başlangıçta tümüyle Surlariçinde uygularsak, dağıtırız ve etkili sonuç alamayız. Arasta etrafında, yani vitrinde çöreklenme etkisi zayıf olur.

2-Kırmızı (Arasta ve yakın çevre), yeşil ve mavi bölgenin, imar ve mimari standartları ilan edilmeli ve bundan sonra inkişaf ve yeni yapılar bu standartlara göre yapılmalı.

3-Bölgedeki kamusal hizmetler için (aydınlatma, tuvalet, kamusal restorasyon, alt yapı...vs) acilen bir envanter çıkarılmalı ve BM, AB.vs ve TC'den kaynak talebinde bulunulmalı. Güvenlik, trafik, park..vs kamusal hizmetler acilen sağlanmalı.

Arasta'ya rant paketi

Bakın, bu bölgeye sağlanacak motivasyonlar mutlaka "yabancıya (turist-tüketici) ve bölgeye" dönük olmalı. Asla, esnaf (iş sahibi), kişi bazında ve yerli tüketiciye olmamalı. Bölgeye ve yabancı turiste dönük olursa, belki bölgedeki işletmeler el değiştirebilir (mevcutlara rant aktarımı da olur) ama dönüşüm çok daha hızlı ve etkili olur.

1-Arasta bölgesi (ve Surlariçi) kesinlikle, makro ekonomik açıdan serbest bölge değil (kalıcıdır ve sapmaları olabilir), geçici mali ve finansman deregasyonlarına sahip "özel- tercihli bölge" statüsünde olmalı.

2-Kırmızı bölgede acilen, diğer bölgede aşamalı olarak "hedef hizmet üretimine uygun olmayan sanayi ve kirli faaliyetler" yasaklanmalıdır. Bu amaçla, önceden tayin edilen bir takvimle (süreli-limitli), mevcut iş sahiplerine aşağıda önerilecek "mali ve finansman teşvikleri" ile dönüştürme veya yer değiştirme fırsatı verilmelidir.

3-Kırmızı bölgeye acilen, fiziki ve hizmet üretim standartları ve tanımlaması iyi yapılmış, "hedef üretime" dönük dönüşüm ve geliştirme maksadıyla, kısa süreli ve takvimli (6 ay) selektif mali ve finansman politikaları uygulanmalıdır.

4-Kırmızı bölgeye, hedef üretim için "dönüştürme ve geliştirme" veya "yer değiştirme" maksadıyla ilgili olarak "5 yıl vadeli, düşük faizli kredi imkanı" sunulmalıdır.

5-Kırmızı bölgeye, hedef üretime dönük, süresi limitli, dönüştürme ve geliştirme için kullanılacak tüm ithal ürünler için "vergi ve gümrük muafiyeti" sağlanmalıdır.

6-Hedef hizmet üretime dönük "dönüşümü ve geliştirmeyi" sağlayanlara ve mevcut hizmet üretimini gerçekleştirenlere, geçici bir süre ( 2 yıl) gelir ve kurumlar vergisinden muafiyet verilebilir. Bu motivasyonu artırmak için önerilmiştir. Dozaj yüksekse, uygulanmayabilir.

7-İlk etapta, kırmızı bölgede (Arasta), tax free cazip hale getirilebilir ve pratikleştirilebilir (kullandığı yerde mahsup). Hatta, hedef üretime dönük "tax free" nin bölgede kapsama alanı "önceden tayin edilen bir süreye kadar(1 yıl)" genişletilebilir. Bu öneri de dozaja bağlıdır.

Bu rant paketini devreye koyun ve sonra Arasta'da seyreyleyin cümbüşü. Bu paket, Arasta'nın hem esnafını, hem de çehresini değiştirecektir.