Kendimiz için dikkat etmediğimiz pek çok durum, çocuklarımız söz konusu olunca daha fazla ilgimizi çekiyor, daha hassas davranma gereği duyuyoruz. Mikrodalga fırın kullanımı da bu konulardan birisi. Özellikle bebeğinin sütünü veya mamasını mikrodalgada ısıtan anne-babalar pek çok kez benzer soruları doktorlarına soruyorlar, internetten araştırma yapıyorlar.

Bu konuda bana gelen pek çok soru ve mesaj üzerine mikrodalga fırınların insan sağlığı üzerine etkileriyle ilgili küçük bir araştırma yapma ihtiyacı duydum. Bu şekilde kendi bilgilerimi de tazeleme fırsatım oldu.

Mikrodalga fırınların fayda veya zararlarını anlayabilmek için önce bu cihazların nasıl çalıştıklarını bilmek gerekiyor sanırım.

Mikrodalga nedir?

Mikrodalga fırınlar, elektromanyetik enerji alanları yaratarak çalışan cihazlardır. Aynı teknoloji günümüzde sıklıkla TV ve radyo dalgaları ve de cep telefonlarında da kullanılmaktadır. Mikrodalga olarak adlandırılan dalgalar ışık hızında hareket eden elektromanyetik enerji akımlarıdır.

Mikrodalga nasıl pişirir?

Mikrodalga ile pişirme geleneksel pişirme yöntemlerinden hem daha hızlıdır hem de pişirme sürecinde yalnızca besin pişerken fırın ve ortam ısınmaz.

Mikrodalga fırın içindeki magnetron adı verilen vakum tüpünden üretilir. Magnetron 60 HZ'lik elekrik enerjisini mikrodalgaya dönüştürür.

Mikrodalgalar besin içindeki su moloküllerini titreştirerek ısıtır ve açığa çıkan ısı ile besinler pişer. Bu nedenle içinde daha çok su molekülü taşıyan besinler daha hızlı pişer. İçinde bulundukları kaplar (metal veya alüminyum değilse) ısınmaz.

Mikrodalga enerjisi besin içinde ısıya dönüştüğü için besin içinde bir radyasyon oluşması veya bir radyasyon bulaşması söz konusu değildir. Buna rağmen hidrojen iyonları saniyede milyarlarca kez titreşirler ve salınım yaparlar.

Kan mikrodalga ile ısıtılır mı?

1991 yılında Oklahoma, ABD'de mikrodalga ile ısıtılmış kan verilmesi sonucunda kalça ameliyatı olan bir kadın hayatını kaybetmiştir. Bu uçuk örneğin dışında mikrodalga fırınların, camlarının çatlak veya kapılarının bozuk olduğu durumlarda, insanlara zarar verebilecekleri bilinmektedir. Böyle bir durumda mikrodalga cihazının yaydığı elektromanyetik alandan direkt olarak etkilenen kişilerin "hücrelerinin piştiği" söylenmektedir. Piyasadaki mikrodalga fırınlarda bu tür kazaları önlemek amacıyla bir takım güvenlik önlemi alınmıştır.

Mikrodalgalar zararlı mı?

TÜBİTAK'a bağlı Türkiye Metroloji Enstitüsü Başkanı Doç. Hüseyin Uğur bu konuda Türkiye'deki en yetkili ağızlardan biri. Uğur'a göre kullanıcı kurcalamadığı sürece mikrodalga fırınların kimseye bir zararı yok:

"Doğru frekansı bilirseniz her molekülü titreştirebilirsiniz. Mikrodalga fırında yapılan bu. Titreşimler ısıya dönüşerek gıdayı pişiriyor. Kullanılan frekans özellikle su molekülleri ve gıdalarda sık rastlanan diğer bazı moleküller üzerinde etkili. Bu bildiğimiz radyasyondan farklı. Daha az önemli ve daha az tehlikeli, ikincil bir şey. Cep telefonunda kullanılanla aynı."

Mikrodalga fırında tehlikeli olan ışınların gıdaya geçmesi değil, dışarı sızması. Tek sızabileceği yer ise kapak. O yüzden kapak açıkken fırın çalışmıyor. Ayrıca kapaktaki topraklanmış ızgara enerjiyi yeniden içeri yansıtıyor. Ancak 1970'li yılların başında fırınlardaki güvenlik önlemlerinin yetersiz oluşu yüzünden zarar gören kullanıcılar olmuş. Mikrodalganın gelecek yıllarda ortaya çıkacak bir zararı yok. Ancak ışınlara maruz kalırsanız besinlere yaptığını size de yapması, yani pişirmesi sözkonusu.

Mikrodalga fırınlar hakkındaki iddialar korkutuyor!

Türkiye ve Amerika'dan yükselen seslerin aksine özellikle Rusya ve İsviçre'deki bazı araştırmacılar son 15 yıldır mikrodalga fırınların kullanımının insan sağlığı üzerindeki zararları ile ilgili çalışmalar yapıyor. Lozan Üniversitesi'nden Dr. Hans Ulrich Hertel'in 1991 yılında yayınladığı araştırmada mikrodalga ile ısıtılmış yiyeceklerin vücutta oluşturduğu değişiklikler bildirilmiş. Buna göre özellikle mikrodalgada ısıtılmış süt ve çiğ sebzelerin tüketilmesi sonucunda kan Hemoglobin (kanda oksijen taşıyan madde) ve lökosit (kandaki bağışıklık savunma hücreleri) düzeylerinde ciddi düşüşler gösterilmiş. Bu kişilerin ayrıca kan HDL (iyi kolesterol) oranlarında da düşüş saptanmış

Amerikan Gıda ve İlaç Kurumu (FDA) mikrodalga fırınların sağlığa herhangi bir şekilde zarar vermediğini açıklamasına rağmen Dr. Lita Lee gibi bazı araştırmacılara göre mikrodalga ile ısıtılmış yiyecekler insan vücudunda kanserojen etkiye sahip!

Bu konuda araştırma yapan bazı Rus bilim adamları özellikle etlerin mikrodalga ile ısıtılması sonucunda d-Nitrosodienthanolamine isimli kanserojen bir maddenin oluştuğunu iddia ediyorlar. Dondurulmuş gıdalar, kök sebzeler, süt ve tahıllı gıdaların bu şekilde pişirilmesi sonucunda ise serbest radikal denen oksidan (hücreyi paslatan) maddelerin oluştuğu ve de bu gıda ürünlerinin besinsel değerlerini yitirdikleri bildiriliyor.

Biberon sütleri veya mamaların mikrodalga ile ısıtılması sağlığa zararlı mı?

Amerikan Gıda ve İlaç kurumu (FDA)'e göre bebek maması ve sütlerinin mikrodalga fırınlarda ısıtılmasının sağlığa herhangi bir olumsuz etkisi yok! Hatta daha az süre ile ısıya maruz kaldıkları için vitaminlerin daha iyi korunduğu da bildirilmiş.

Bunun aksi bir diğer görüş ise biberon mamalarının bu şekilde ısıtılmasının tehlikeli olabileceğini savunmakta. Bilindiği gibi biberon sütlerinin içine beyin gelişimini ve büyümeyi hızlandırmak amacıyla bazı amino asitler ve vitaminler eklenmiştir.

İşte bir grup araştırmacıya göre mikrodalga ile ısıtılan biberon sütlerindeki bu katkı amino asitlerden bazıları, kimyasal ve fiziksel yapılarının değişmesi sonucunda, sinir sistemi ve böbrekler için zararlı formlara dönüşüyor.

Bu iddiaların yanı sıra belki de daha sık karşılaşılan bir başka risk ise yanıklar! Kimi zaman mikrodalgadan çıkan ve de soğuk olan biberonun yüzeyi anneleri aldatabiliyor. İçindeki kaynar sütün fark edilmeden bebeklere verilmesi sonucunda ise tedavisi güç, ciddi yanıklar ortaya çıkıyor.

Kim ne derse desin, ben ve benim gibi düşünen "eski kafalı" lar için mikrodalga ile yiyecek ısıtmak ne tad ne de şekil itibarı ile hiç çekici olmayacak. Mikrodalganın zararlı olup olmadığı tartışması ise uzun süre devam edecek gibi gözüküyor.

Afiyetler, mutlu ve sağlıklı günler...