2007 Ağustosundan beri devam etmekte olan ABD kaynaklı finansal kriz derinleşerek devam ediyor. Dünya ekonomisinin ana motoru durumundaki ABD ekonomisindeki bu ekonomik sorun bütün dünya ekonomilerini etkisi altına almış durumdadır.

ABD bu durgunluğu gidermek ve beklentileri olumluya çevirmek için bütün gücüyle makroekonomik politikaları devreye koyuyor. Bir taraftan genişletici maliye politikalarını devreye sokarak; kongreden ek bütçe çıkartarak piyasaya (vergi indirimi ve sosyal yardım paketleriyle) 200 milyar doları aşkın kaynak aktarıyor. Diğer taraftan da, finansal piyasalardaki krizin derinleşmemesi için ve daralan talebi canlandırmak için genişletici para politikasını kullanıyor. ABD Merkez Bankası (FED), piyasada yaşanan ciddi kredi problemlerini ve sistemde oluşan finansal delikleri kapatmaya çalışıyor. FED hem faiz indirimine gidiyor hem de finansal sistem içerisinde piyasa yapıcı olmaya çalışarak, şirket evlilikleri gibi müdahalelerde de bulunuyor. Bu sayede piyasadaki çürük yumurtaları ayıklayarak özel sektör yardımıyla finansal sistem içerisinde konsolidasyona gidiyor.

Bütün bu ekonomik politika uygulamaları yara alan finansal sektörü ve makro anlamda daralan toplam talebin yeniden canlanması için yapılmaktadır. Fakat bu sorunun pek de kısa vadede aşılacağı yönünde beklenti yok gibi! Bütün uğraş, bu krizin en düşük maliyetlerle atlatılması ve "ılımlı kriz" olarak ekonomi tarihine geçmesi yönündedir.

Dünya piyasalarında 1929 ekonomik buhranından beri yaşanan en büyük krizlerden biri olan bu krizden Türkiye'nin de hasarsız çıkması mümkün değildir. İşin daha da kötüsü, Türkiye ekonomisi bu günlerde AK Parti'ye açılan kapatma davası nedeniyle ek bir risk ile karşı karşıyadır. Var olan makroekonomik (küresel ve yerel) risklere açılan kapatma davası nedeniyle bir de siyasi (başlatılan hukuki süreç) risk eklendi.

Bütün bu olumsuz gelişmeler para ve sermaye piyasalarında kendini gösterdi. Borsa büyük kayıplarla haftaya 40,000'in altına düşerek başladı. Dövizde özellikle Euro 2 YTL' ye ulaştı. Her finansal dalgalanmada gelişmekte olan ülkeler arasında en kötü performansı sergileyen Türkiye para ve sermaye piyasaları, bu kez de geleneği bozmadı. Ne kadar da ekonomi olarak 10 yıl öncesine göre çok daha güçlü olsa da, veriler Türkiye'nin henüz diğer gelişen piyasalarına göre özellikle para ve sermaye piyasalarında zayıf olduğunu gösteriyor. Gelişmekte olan ülke borsalarının yılbaşından, AK Parti'ye kapatma davasının açıldığı cuma gününe kadar gösterdiği performansla karşılaştırdığımızda, İMKB yüzde 23,3'le en fazla düşen piyasa oldu. Söz konusu dönemde Gelişmekte Olan Ülkeler Endeksi (MSCI) yüzde 12,5 değer kaybetti. Bir başka ifadeyle İMKB gelişmekte olan ülke borsalarına göre 1,9 kat daha fazla düştü.

Ancak İMKB'nin son üç aylık değişimine bakıldığında düşüşün nedenini salt siyasi nedenlere bağlamak pek mümkün değil. Türkiye, büyüyen cari açığı, aşırı değerli para birimi, Kuzey Irak'a düzenlenen askeri operasyon, Avrupa Birliği (AB) ile olan ilişkilerin zayıflaması ve genel olarak makro ekonomik reformlarda yaşanan yavaşlama gibi nedenlerin etkisiyle gelişmekte olan ülkelere oranla çok daha fazla kayıplar verdi.

Öyle görünüyor ki Türkiye'nin önümüzdeki dönemde, oluşan makroekonomik küresel ve yerel ekonomik riskleri minimize etmek ve doğabilecek ekonomik maliyetleri asgariye indirmek için AB ile olan ilişkilerini güçlendirmesi ve uyum sürecini hızlandırması gerekecek. Özellikle geçen seçim yılı dolayısıyla yavaşlayan makro ekonomik reformları hızlandırması hükümetin ekonomik gündeminin ilk sıralarında olacak gibi görünüyor.

Ekonomi tarihi hep göstermiş ve yaşatmıştır; Reformların üzerine yılmadan giden ülkeler, çok daha güçlü, sağlıklı ve istikrarlı ekonomilere sahip olmuşlardır. Bugünün Türkiye'si 10 yıl veya 8 yıl öncesine kadar ekonomik olarak çok daha güçlüdür. Yerli-yabancı yatırımcıya çok daha fazla güven vermektedir. Bütün bunlar başta siyasi istikrar, makroekonomik reformlar ve AB'ye yakınlaşma ile başarılmıştır. Herkesin de malumudur ki bunların devamı Türkiye'nin çok daha güçlü bir ekonomik yapıya kavuşmasını sağlayabilecektir.

KKTC olarak bizlerin de bu tecrübelerden dersler çıkartması gerekmektedir. Küreselleşen bu dünyadan kendimizi dışlayamayacağımıza göre, bu sürecin yaratacağı tehditler ve riskler için de kendimizi hazırlamamız gerekir. Hiç kuşkusuz, tabiri caiz ise bizim teknemiz bu açık denizlere göre çok küçüktür. Bu derin deniz dalgaları bizim teknemizi rahatlıkla alabora edebilir. Bunun için tedbirler alınması gerekmektedir. Küçük ekonomimizin bu açık denizlerde nasıl yol alabileceği konusunu da gelecek yazımda işleyeceğim.

KEPAM, Kuzey Kıbrıs'ın ekonomik ve sosyal kalkınmasına katkıda bulunmak üzere kurulmuş bir düşünce üretim merkezidir. www.kepam.org