Bu köşede kendisini üç kez zikrettim. Son altı ay içerisinde tam üç kez. İlkinde, "Heath Ledger bu rolün üstesinden gelebilir mi, çok merak ediyorum," dedim. Merakım Temmuz 2008'de gösterime girecek "The Dark Knight" adlı filmin "The Joker" karakteri üzerinden pazarlanmaya başlanmasıyla birlikte Temmuz 2007'den itibaren alevlenmişti.

İkincisinde, yeni haberler geldikçe "Joker'in vücut bulduğu 1979 doğumlu genç isim Heath Ledger, usta Jack Nicholson'un Ledger henüz 10 yaşındayken sergilediği Joker performansını bile geride bırakabilecek bir aktör olabileceğini şimdiden hissettirdi. Bu ihtimal bile Ledger'in üzerindeki inanılmaz baskıya direnebilen büyük yeteneğine işaret ediyor aslında," demiştim.

İki hafta kadar önce gelen ani ölüm haberi ise, Ledger'in kavramaya çalıştığım yaratıcılığının "inanılmaz baskısından" daha inanılmazdı. Maalesef Heath'in baskıya "direnişinin estetiği" yokediciydi, melankolikti.

Sonuncusunda ise, "Bu yaz Ledger'in sıfır empatik, maksimum vicdansız Joker'ini izleyiniz ve bundan sonra yüzleşmek zorunda kalacağınız yeni suçlu modeline alışmaya bakınız, derim," deyip iddialı bir cümle sarf etmişim.

İyi ki de sarf etmişim. Yoksa bu yazıda sanatıyla efsaneleşemeden, ölümüyle efsaneleşmeye mahkum olmuş genç bir Hollywood aktörüne boş yere methiye düzen bir sanatçı özentisi olduğumu düşünebilirdiniz.

Ama düşünemezsiniz ki... Genç yaşta hala açıklanamayan bir sebepten (birkaç güne kadar son test sonuçları çıkar herhalde) trajik bir şekilde ölmüş olmasından ötürü değil, ölmeden önce yarattığı karakterler ve özellikle ölmeden hemen önce büründüğü şakacı katil sayesinde efsaneleşecek Heath Ledger. Zamansız ölümünden dolayı ona acımıyor, onu hayatlarımızın anlamsızlığını örtbas etmek uğruna yüceltmiyorum.

Bilakis o yaşta o denli korkunç bir psikolojiyi bedenine, yüzüne, jestlerine ve mimiklerine sığdırmaya çalışma cesaretini ve yaratma arzusu karşısındaki dinmek bilmez emeğini onurlandırmayı bekliyorum. Son bir yıldır boşuna heyecanlanmadığımı, Ledger'in son yapıtını mübalağa etmediğimi bu yaz hep birlikte acı bir ölümün gölgesi eşliğinde beyaz perdede izleyeceğiz.

Her neslin bir James Dean'e mi ihtiyacı var? Sanmıyorum... Ledger'in henüz aydınlatılmayan ölüm sebebi de "yaşamsal" bir öneme sahip olmamalı bence. Şimdiden iki zıt portre çizildi Amerikan eğlence dünyasında:

Eğlence düşkünü, uyuşturucu bağımlısı, çılgın, iradesiz Heath; ağırbaşlı, iki yaşındaki bir kız çocuğunun babası, kendisine "meydan okuyan" rolleri canlandırmayı ilke edinen, utangaç Heath'e karşı... Nişanlısından ayrılan, belki de onu aldatan Heath; nişanlısına deliler gibi aşık olan ve istemediği bir ayrılıktan dolayı dibe vuran Heath'e karşı...

Herkes kendi Heath'ini yarıştırıyor. 28 yıllık bir hayata hem eğlencenin hem depresyonun, hem babalığın hem hovardalığın, hem ürkekliğin hem atikliğin yaraşmayacağını düşünüyorlar. Hangi dünyada yaşıyorlar? Nasıl bir adam hakkında konuştuklarının farkındalar mı?

Birkaç ay önce gördüğümde ürpermeme sebep olan bir röportaj sırasında, sakin bir şekilde "Kızım olduğu için ölmekten korkmuyorum, çünkü bir anlamda onun içinde yaşıyorum. Ama bir yandan da ölümden korkuyorum çünkü onun büyümesini görmek için yaşamak istiyorum" diyebilen bir adam hakkında konuşuyorlar. Ölümden hem korkan hem korkmayan, hem kendinden emin hem sürekli tedirgin bir yaşam hakkında konuşuyorlar.

"The Joker"i çektiği, daha doğrusu "yaşadığı" sıralarda aşırı derecede yorulduğunu ve günde iki saati geçmeyen uyku vaktinin düzensizliğiyle boğuştuğunu söylemişti. "Uyku hapları da fayda etmiyor... Bedenim yoruluyor, ama zihnim durmuyor," demişti. Sinema dünyasına yaptığı bu son katkıyı iki küsur dakikalık "The Dark Knight" fragmanında izleyince niye uykusuz kaldığı belli oluyordu. Uyku kaçırmaya, izleyicisinin de yaratıcısının da kabusu olmaya odaklanmış bir canavar çıkmıştı sahneye.

Eminim ki filmin yapımcıları ve yönetmeni "Acaba bu filmi yapmasaydı, Heath hâlâ yaşar mıydı?" sorusuyla yüzleşmekteler şu anda... Gerçekten üzücü ve asap bozucu bir durum. Henüz gösterime girmemiş bu "trajik" filmi, bu son soruyu akılda tutarak izlemeye çalışmak herkesi tuhaf bir duygu karmaşasıyla baş başa bırakacak. Ölümü psikopat bir ruh haliyle vücuda getirmenin bedeli can mıdır?

Ledger'in yarattığı canavarın önemini beş hafta kadar önce "İçimizdeki şer, içimizdeki Joker" başlıklı yazımda şöyle böyle anlatmaya çalışmıştım. Tekrar bu konuya girmek istemiyorum, çünkü işin benim önemsediğim boyutunun değil, Ledger'in o filme yansıtacağı "son" hareketlerinin, "son" sözlerinin takdir kazanmasını diliyorum.

Sanatı, yaratıcılığı çok da sorgulamamak, anlamlandırmamak lazım. "Niye böyle bir şey yarattı ki? Kime ne katkısı var?" gibi sorular, sunulan performansın, yapıtın tanımlanmaz büyüsüyle susturulmalı. Bu, her sanat için, her sanatçı için böyle olmalı.

25 Temmuz 2008 Cuma gününden itibaren efsaneleşeceğini ölümünden önce her önüme gelene söyledim, şimdi daha buruk bir şekilde söylemeye devam edeceğim. Benim gibi uzak dostlarına son hediyesi olan "The Dark Knight"ın altıncı dakikasında o ölüm habercisi, makyajlı ve işkence görmüş yüzüyle bizi selamlarken şöyle diyor: "İnanıyorum ki insanı öldürmeyen her şey, insanı daha tuhaf yapar"...

Peki insanı öldüren her şey insanı ne yapar? Daha sıradan? Daha normal? Keşke Heath son filmini beyaz perdede izleyebilseydi ve gala çıkışında kırmızı halı üzerinde tüm içtenliğiyle bu soruya kendisi cevap verebilseydi... Sanırım ölen için ölümün şakacı ve tuhaf bir tarafı yok, acı bir basitliği var: Rüyasız bir uyku olması...

Yeni yeni tanımaya başladığım ve çok sevdiğim "uzak dostumu" bu yaz, bir cuma gecesi usul usul aydınlanan bir sinema salonunda alkışlayarak uğurlamak için sabırsızlanıyorum. So long, Heath.