Daha evvel, şu sıralar ekonomik açıdan içinde bulunduğumuz durumu teşhis eden ve teşhise uygun alternatif politika önerilerini, işin prensipleriyle birlikte ortaya koymuştuk. Hatta, bu maksatla, 2008'i daha az hasarlı atlatabilmek için "Acil Eylem Paketi" önerimiz olmuştu.

Lafı uzatmayalım ve kestirmeden söyleyelim. 2007'yi kağıt üstü bir operasyonla, iç kaynaklarla ve nakit akım yöntemi ile geçirdik. Ama benzer yöntemleri kullanma şansımız azaldı, üstelik 2008'deki açığımız, 2007'den nominal bazda daha fazla. O yüzden, 2008'de KKTC Hazinesi metazori borçlanmak zorundadır.

İçinde bulunduğumuz dönem içinde TC'nin verdiği kredi ve hibeler dışında ilave borçlanma "ehveni şer bir politikadır". Bu aşamaya nasıl geldiğimizi, 27 Şubat ve 5 Mart tarihli makalelerde anlattık. Tekrar, niçinlere-nedenlere..vs girmeyeceğim. Bugün, bu metazori borçlanmayı nasıl yapabiliriz ona bakacağız. Yani, işin pratiğiyle ilgileneceğiz...

Hristofyas'ın kazanması ile oluşan yeni beklenti, elbette ekonomide bu yıl işimize bir miktar yarayacaktır ama tek başına 2008'i kurtarmaya yetmeyebilir. 2008'de tahmini cari bütçe ihtiyacımızın, TC'nin cari bütçeye katkısından sonra toplamda minimum 400 milyon YTL (155 milyon YTL dahil) olacağını tahmin ediyorum. Çok daha fazla da olabilir.

Bu miktarda açığın ipuçları 2007 bütçesinde vardı. Bir de, zaten bunun 155 milyon YTL'sini baştan bütçeye açık olarak yazdık. Bunun dışında bütçe dışı idarelerin (KTHY, DAÜ, LAÜ, KIB-TEK.. vs) finansman ihtiyaçları da var. Onları hesaba katmıyorum. Onlar ayrı.

Mevcut koşullarda, kamu gelirini artırmak için zam ve vergi salınmasını da uygun bulmadığımızı, hatta ekonominin asla bunu kaldıramayacağını söylemiştik. Mevcut durumda, ekonominin üzerinde bütçeden kaynaklanan potansiyel stok baskıyı, borçlanma yoluyla akım gidere dönüştürmekten başka bir şey yapamayız.

% 5'lik büyüme ve kayıt dışını, kayıt altına alma operasyonları da bu açığı kapatmaya yetmez. Unutmayın, devlet 2007'de stopaj yoluyla 2008'de tahsil edeceği vergi gelirinin bir kısmını da aldı, yani gelecekteki gelirini iskontoladı. Bundan dolayı da sıkıntı var.

Devlet, zamı, sadece bağımlı olduğu global ithal ürünlerde yapmalı. İthal fiyat artışlarını otomatik olarak piyasaya yansıtmalı. Kimse, çare olarak, bildik kamu maliyesi disiplin tedbirlerinden veya yapısal reformlardan falan bahsetmesin.

Çünkü, onları son 4 yılda yapsaydık zaten bunları konuşmazdık. Mühim olan, şimdi ne yapabiliriz ona bakmalıyız? Farzedin ki, işin başındasınız. Acil olan hemen şimdidir. Önemli olan 2008'i kurtarmaktır...

O yüzden, 2008'de KKTC Hazinesi, beğensek de beğenmesek de borçlanmak zorundadır. Gerçek budur. Şimdi alternatiflere bakalım...

1-TC ilave kredi verir ve sorun çözülür.

Bu alternatifin mevcut şartlarda zor olduğunu düşünüyorum. Ama, TC-AB-Kıbrıs üçgeninde ve yeni müzakere sürecinde, TC'nin niyetine göre, Kuzey'de mevcut iktidar ve vizyonla devam etmek isterse, olabilir. Bizim için en kestirme ve kolay yol olur.

2- KKTC Hazinesi, bankalardan borçlanabilir ve Merkez Bankası'ndan avans kullanabilir.

Hazine ve bütçe dışı idareler, zaten kamu bankalarından, bankalar yasası limitlerini aşacak düzeyde ve TC ile yapılan anlaşmaya aykırı bir şekilde 2007'de borçlandı. Ayni şekilde, Merkez Bankası'nda avans limiti de dolu.

3-Yurt dışındaki, banka harici mali kurumlardan yüksek faizle borçlanabilir.

Bu opsiyon var ama bunun için bazı yasal düzenlemeler (güvenceler dahil) yapılmalı.

4-TC garantili KKTC Hazine bonusu-tahvili ile borçlanabilir.

Hem kişilerden hem de kurumlardan, bu şekilde TC arkasını keşide ettikten sonra rahatlıkla TC kağıtları üzerinde bir risk primi ile borçlanabilir. Ama bunu TC'nin kabul edeceğini pek zannetmiyorum.

5-KKTC, kendi iradesi ile gerekli düzenlemeleri yapıp piyasalardan (muhtemelen iç piyasadaki kişi ve mali kurumlardan) serbest (zorlama olmaksızın)talep toplama yöntemi ile borçlanmayı deneyebilir.

Mevcut şartlarda, fahiş risk primi ve tahrik edici vergi motivasyonu dahi verilse, kimsenin serbest talep yöntemi ile arzedilecek kağıtlara ilgi göstereceğini zannetmiyorum. Bu opsiyonun şansını çok zayıf görüyorum.

6-KKTC Hazinesi, hazine tahvili çıkarır ve zorla bankacılık sektöründen (muhtemelen özel bankalardan) tıpkı Kalkınma Bankası tahvilleri modeli gibi, rasyonel bir dizaynla (faizi, likiditesi, vergi motivasyonu, tekniği..vs iyi dizay edilerek), bankaların bilanço yapılarını çok fazla sarsmadan, disponibilite tebliği verisyonuna benzer yöntemle borçlanabilir.

Liberal bir adam olarak, bu yöntemi elbette tercih etmiyorum. Ama Kuzey Kıbrıs normal bir piyasa değil,o yüzden bazen gönüllü olarak gerçekleştiremediğinizi, zorla yapmak zorunda kalabilirsiniz!