ABD'nin Irak'ı işgal ederek Saddam Hüseyin rejimini devirmesinin üzerinden beş yıl geçti. Amerikan ordusunun Irak'a yönelik saldırısı 20 Mart 2003'te başlamıştı. Irak'tan önce, Ekim 2001'de ABD Afganistan'a saldırı düzenleyerek Taliban rejimini iktidardan uzaklaştırmıştı. Irak'ın işgalinden beş, Afganistan'ın işgalinden yedi yıl sonra ABD'nin hedeflerine ulaşıp ulaşamadığı veya hangi oranda ulaştığı tartışılıyor.

Başkan Bush, görev süresinin son yılında. Kasım ayında yapılacak seçimlerde yeni ABD başkanı belli olacak. Yeni başkan, Irak ve Afganistan'daki durumu miras olarak bulacak ve çözüm yolları arayacak. Başkan Bush dönemi, tarihe Irak ve Afganistan savaşları ile geçecek. Bush'un geride bırakacağı mirasın parlak olmadığı genel kabul görüyor.

Beş yıl sonra Irak hangi noktada? Irak'ta demokratik bir rejim kurma hedefi çoktan unutuldu. Şimdiki hedef ülkede asgari istikrar sağlamak. Beş yıllık işgal sonrasında Irak'ın istikrarsız olmaya devam ettiği, ülkede de facto üç bölge oluştuğu ve bunun ülke bütünlüğünü tehlikeye soktuğu, aradan geçen zamana rağmen Irak halkının yaşam koşullarının iyileşmediği ortada.

Irak'ta güvenlik konusunda başarı var mı? Son zamanlarda şiddet olaylarında belirli bir düşüş olmasına rağmen güvenlik durumunun iyileştiği söylenemez. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin Irak ve Afganistan uzmanlarından Anthony Cordesman, Irak'ta saldırıların sayısındaki azalmayla 2006'daki duruma geri dönüldüğünü söylüyor. Sağlanan ilerleme bu. Şiddet sona ermedi. Ülkede etnik temizlik devam ediyor. Mezhep (Sünni, Şii) ve etnik (Arap, Kürt) temeldeki kutuplaşma ve her grubun kendi milis güçlerini artırması devam ediyor. Güney Irak'ta rakip Şii gruplar arasında da mücadele var. Başkent Bağdat'ta belirli bir sükunet sağlandı ancak şehir büyük oranda Şii ve Sünni bölgelerine ayrıldı. El Kaide örgütünün saldırılarında azalma oldu ancak örgüt yenilmiş değil.

Demek ki, beş yıl sonra Irak halkı daha iyi durumda değil. Güvenlik olmaması en önemli sorun ama sorunlar listesi çok uzun. Milyonlarca Iraklı, ülke içinde ve dışında göçmen durumunda. Elektrik, su gibi temel ihtiyaçlar hâlâ düzenli olarak sağlanamıyor. Belli ki, bu sorunların çözümü uzun zaman alacak ve Iraklılar daha uzun süre normal bir hayat yaşayamayacak.

Peki, yedi yıl sonra Afganistan'da durum ne? Orada güvenlik durumu daha kötü. Amerikan ordusu tarafından iktidardan uzaklaştırılan Taliban, şimdi ülkenin belirli bölgelerini kontrol ediyor. Amerikalıların işbaşına getirdiği Hamid Karzai hükümeti çok zayıf. Dış destekle iktidarda kalabiliyor. 2007 yılında NATO kuvvetlerine karşı Taliban saldırıları yoğunlaştı. BM hesaplarına göre, 2007 yılında Taliban saldırıları yüzde 50-70 oranında arttı. Taliban, Pakistan içinde de gücünü artırıyor ve bu ülkede istikrarsızlığa katkıda bulunuyor. NATO'nun Afganistan'da ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğu sır değil. Bu nedenle, Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, Türkiye gibi NATO üyesi ülkelerden savaş bölgelerinde görev yapacak birlikler talep ediliyor. Türkiye'nin bu talebi kabul etmesi beklenmiyor. Etmemeli.

Irak ve Afganistan'da devam etmekte olan savaşın ABD için ekonomik maliyeti ne? 2002 yılının Eylül ayında Beyaz Saray ekonomik danışmanı Lawrence Lindsey, Irak'ı işgal etmenin maliyetinin 100 milyar dolarla 200 milyar dolar arasında olacağını hesaplamıştı. O zaman bu rakam çok yüksek bulunmuş, maliyetin daha az olacağı söylenmişti. Geçen yılın Ekim ayında yayınlanan bir rapora göre ABD Irak'taki askeri operasyonlar için şimdiye dek 368 milyar dolar harcadı. Ek bazı servisler için de 45 milyar dolar harcadı. ABD Afganistan'da şimdiye dek 200 milyar dolar harcadı. 2017 yılına yönelik tahminlere göre Irak ve Afganistan'da, toplam 2.4 trilyon dolar harcanacak. ABD'nin savaş harcamalarının ülke ekonomisini nasıl etkilediği konusunda yoğun tartışmalar var.

Başkan adayları bu konularda ne düşünüyor? Irak'taki savaşa ilkten karşı çıkan tek isim Barack Obama. Obama, ABD'nin dikkatini Irak'tan Ortadoğu'nun geneline yöneltmesi gerektiğini, Irak sorununa askeri çözüm bulunamayacağını söylüyor. Amerikan askerlerinin 2009 yılı sonuna kadar Irak'tan geri çekilmesini, kalıcı askeri üsler kurulmamasını ve Irak'ın geleceği için federalizmi savunuyor. Bayan Hillary Clinton, Irak'ın işgaline destek vermişti. Şimdi, seçilirse savaşa son vereceğini söylüyor. Bayan Clinton da, Irak'ta kalıcı askeri üsler kurulmasına karşı çıkıyor ancak geçici olarak bir miktar asker bırakılabileceğini belirtiyor. Cumhuriyetçi Parti adaylığı kesinleşen John McCain, Irak'ın işgalini desteklemişti. McCain, Başkan Bush'un Irak politikalarına destek veriyor.

Beş yıl sonra Irak ve Afganistan kanayan yara olmaya devam ediyor.