Geçenlerde, iki sendika arasında çok enteresan bir tartışmaya şahit olduk. Tartışma ve yaşananlar, ekonomi-politiği açısından ibret verici ve öğretici derslerle doludur, o yüzden ıskalamamak lazım.

Emeğin yanında olan ve sabahtan akşama kadar liberal politikaları eleştiren iki sendikadan birinin işvereni; ötekinin ise işçi tarafını temsilen girdikleri bu kapışmayı, kesinlikle bu topraklarda bundan sonra ekonomiye daha rasyonel ve gerçekçi bakabilme adına önemsiyor ve üzerinde duruyorum.

Bildiğiniz gibi, tartışma, KTÖS'ün elini taşın altına koyduğu ve işveren pozisyonunda olduğu Belça'da, "iş azlığından dolayı" 10 işçiyi işten durdurması ile başladı. Bunun üzerine, DEV-İŞ, KTÖS'ü sert bir şekilde eleştirdi ve uyardı. Hatta, daha sonra benzer bir tepki KAMU-SEN'den de geldi.

Şimdi, bu tartışmada kolaylıkla, birey temelli serbest piyasa ekonomisini yeterince kavrayamayan KTÖS'ü, Belça ile ilgili kararında çifte standart politikalar güttüğü konusunda; hatta, elini taşın altına koyduğunda gerçeklerle nasıl yüzleştiğinden bahsedip, eleştirebiliriz.

Daha da ileri giderek, KTÖS'ü, işine geldiğinde, bilhassa kendi üyeleri ile ilgili zümresel menfaatlerini ilgilendiren konularda (veya bazen kendi üyesi olmasa da taktik icabı taraf olduğu konularda) emekçilerin yanında; ama kendisinin söz sahibi patronu olduğu, elini taşın altına koyduğu, sorumlu ve işveren konumunda olduğu Belça'da emek düşmanı olarak yargılayabiliriz.

Ama bu konuyu bu sığlıkta tartışarak heba etmemeliyiz. Bendeniz, tartışmanın öğretici tarafları ile ilgileniyorum, çünkü toplum olarak buna ihtiyacımız var ve bu yüzleşmeyi bu tartışma vesilesiyle yapmamız gerekir. Çünkü, bundan sonra hep bu gerçeklerle yüzleşerek yaşayacağız. Niçin mi?... İki nedenden ötürü;

1-2001-2002'ye göre, kişi başı gelirimiz 4-5 bin USD iken, TC'nin kişi başı gelirimize katkısı % 30-32 civarıydı. Yani, cebimizdeki 10 liranın 3 lirasını TC koyuyordu. Şimdilerde 14-15 bin dolar kişi başı gelirimizin içindeki TC payı % 11'lere gerilemiştir.

Anlayacağınız, daha yüksek bir satın alma ve refah düzeyindeyiz ve artık TC'nin bize yardımlarının göreli etkisi azalmıştır. Ve bu seviyeden sonra, TC'nin bizi eskisi gibi yardımlarla taşıması ve yaptığı yardımların etkili olabilmesi için daha yüksek yardım (milli gelire yüzde olarak) yapması lazım.

Bu da pek mümkün görünmüyor, dolayısıyla artık gelir ve refahımızın yükselmesi ve azalmasında, TC yardımlarının bizi etkilemesi göreli azalmıştır, bundan sonra gelir ve refahımız eskiye göre daha fazla kendi çabamıza bağlıdır. TC ile ekonomik entegrasyonumuzdan bahsetmiyorum (hatta artmasından), o başka bir şeydir. Bahsettiğim, direk yardımlar ve ekonomimize etkileridir.

2-Geldiğimiz aşamada, mevcut kişi başı gelirimizi devam ettirmek için daha fazla kamu kesimi iç borcu yaratarak yaşama ihtimalimiz kalmamıştır, en azından bu gelecekten tüketme ihtimalimiz geçmişe göre önemli oranda azalmıştır.

Sonuçta, bu iki nedenden dolayı, bundan sonra artık bu topraklarda daha fazla ekonomi ve hayatın gerçekleri ile tanışmak zorunda kalacağız. Bilin ki, artık gelirimizi, refahımızı, satın alma gücümüzü artırmak, TC'nin direkt mali yardımlarından daha çok bizim yaptıklarımızla alakalı olacaktır. Bu yüzden KTÖS-DEV İŞ tartışmasını bu zeminde tartışmalıyız.

Tartışmanın öğretileri

Hiç bir konu ekonomide bendenizi "işsizlik" kadar etkilemez. Benim için en önemli ekonomi politikası önceliği, her zaman mevcut istihdamı korumak ve yeni istihdamlar yaratmaktır.

O yüzden, BELÇA'da işten durdurulanlara çok üzüldüm ama mutlaka bir şirketin çalışanlarını işten durdurması için haklı gerekçesi vardır, tıpkı KTÖS'ün de olduğu gibi. Elbette, işten durdurmalarda ekonomik olmayan gerekçeleri kabul etmiyorum, vicdanen reddediyorum. Bu tartışmanın iki önemli tarafı ve yansıması vardır.

1-Demek ki, işletmeler zorda kaldıklarında direkt işçi çıkarmak veya pahalı emeği ucuzu ile değiştirmek zorunda kalabiliyormuş. Hatta, bazen şirketler, bunu, şirketin bütününü koruma ve devamlılığı adına, yani en azından geride kalan çalışanları ve faaliyetin devamını sağlamak, sürdürülebilir miktarda ve ölçüde karlılığına devam etmek için ehven-i şer bir seçenek olarak bunu yapmak zorunda kalabilir.

Ki, bir işveren, bütün gider kalemlerinde tasarruf ve verimlilik yaptıktan sonra en son başvuracağı çıkış yolu, çalışanlarının bir kısmını işten durdurmasıdır. Bir işveren için, çalışanını işten durdurmak-normal şartlarda-ölüm gibidir, çok acı verir.

2-Daha evvel 27/08 tarihli "Asgari Ücrette Zor Ama Yanlış Tercih" başlıklı makalemde belirttiğim gibi, veri koşullar ve konjonktür böyle iken, asgari ücrette hükümet, özel sektörle kamu çalışanı arasında ayırım yapmamak adına tercihini, ne yazık bilerek veya bilmeyerek, cari koşullarda "daha fazla işsizlikten" yana kullanmıştır".

Muhtemelen, asgari ücretteki bu artış, mevcut çalışanların bir kısmının işsiz kalmasına ve/veya yeni istihdam potansiyelinin de zayıflamasına neden olacaktır, demiştim.

Hatta, ısrarla şunu da ifade etmiştim. "Gerek talep seviyesinin düşüklüğünden, gerekse rekabetten dolayı, asgari ücretteki artışı mal ve hizmet fiyatına yansıtmak istemeyen (veya yansıtamayan) ve ortalama 10 kişi ve üzeri istihdama sahip şirketlerde, muhtemelen en az bir istihdam kaybına neden olacağını tahmin ediyorum, çünkü bu artış ortalama her 10 kişi çalıştıran bir şirkete ilave bir istihdam maliyeti gibi yansıyacaktır" da demiştim.

Ne yazık, bazen şirketler, yaşamak için "pahalı emeği, ucuzu ile de değiştirmek zorunda kalabilir". Emin olun ki, direkt işçi azaltmak veya benzer hesap-kitaplar, şu sıralar özel sektörde de yapılıyor ama Belça gibi kamuoyuna yansımamıştır.