Medya genellikle petrol fiyatlarındaki artışlarla ilgili haberleri ön plana çıkarır. Halbuki gıda maddeleri fiyatlarındaki artışlar en az petrol fiyatları kadar, hatta ondan daha önemli. Dünyada son dokuz ayda gıda maddeleri fiyatlarının ortalama yüzde 40 oranında arttığı hesaplanıyor. Geçen yılın mart ayından bu yılın mart ayına kadar buğday fiyatları yüzde 130, soya fiyatları yüzde 87 ve mısır fiyatları yüzde 31 oranında arttı. Buğday fiyatları son beş yılda yüzde 350 oranında arttı. Buna bağlı olarak yediğimiz ekmeğin fiyatı arttı. Pirinç fiyatları son iki ayda yüzde 50 oranında arttı. Et ve süt ürünleri fiyatları da arttı. Ekmek, dünyada milyonlarca insanın temel besin kaynağı. Ekmek fiyatlarındaki artışlar, fakir insanları açlığa itiyor. BM Genel Sekreteri Ban Ki-moon, gıda maddeleri fiyatlarındaki hızlı artıştan endişe duyduğunu açıkladı.

   Konuyu bazı örneklerle açalım. Şu anda ciddi ekmek sorunu yaşayan ülkelerden biri Mısır. Kahire'de büyük ekmek kuyrukları oluşuyor. Ekmek alabilmek için insanlar bir biri ile mücadele ediyor. Buğdat, pirinç, yağ ve süt mamüllerinin fiyatlarındaki artışlar fakir Mısırlıları daha az yemek yemeğe itiyor. 80 milyon nüfuslu Mısır'da hükümet ekmeğe sübvansiyon uyguluyor. Bunu yapmazsa ülkede açlık yaşanacak. Dünyanın en önemli buğday ithalatçılarından olan Mısır için son fiyat artışları ile buğday faturası 2.7 milyar dolara ulaştı. Afganistan, Bagladeş gibi fakir ülkelerde de ekmek fiyatlarındaki artış etkisini hissettiriyor. Yemen'de bu konuda olaylar yaşandı.

   Avustralya, ABD'den sonra dünyanın en önemli buğday ihracatçılarından biri. Bu ülke, hasatın iyi olduğu yıllarda 25 milyon ton buğday ihraç eder. 2006 yılında Avustralya sadece 9 milyon ton buğday üretti. Son yıllarda yaşanmakta olan kuraklık nedeniyle, buğday üretiminde ve ihracatında çok büyük düşüş oldu. Buğday fiyatlarının artmasının bir nedeni, Avustralya'da kuraklık nedeniyle buğday üretiminin azalması. Avustralyalı çiftçiler çok zor durumda. Önemli buğday ihracatçısı Kanada'nın buğday rekoltesinde de düşüş oldu. Dünya buğday ve tahıl stokları çok düşük düzeyde.

   Son otuz yıl içinde gıda maddeleri fiyatları genellikle istikrarlıydı. Şimdi durum değişti. Fiyatlar hızla artıyor ve hepimiz bunu hissediyoruz. Fiyat artışlarının yakında sona ermesi beklenmiyor. Başta buğday fiyatları olmak üzere, pirinç, mısır, soya gibi temel gıda maddelerinin fiyatları neden artıyor? Bunun çeşitli nedenleri var. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artışlar gıda maddeleri fiyatlarını artırıyor. Akaryakıt fiyatlarının hızlı artışı, gıda maddelerinin taşınması ve işlenmesi sürecini pahalılaştırıyor.

Dünya nüfusunun artması da bir faktör. 1950 yılında dünya nüfusu 2.5 milyardı. 2000 yılında 6.1 milyar oldu. 2025 yılında 8 milyar olacağı hesaplanıyor. Demek ki, dünyamız daha fazla insanı doyurmak zorunda. Daha da önemlisi, hızlı ekonomik büyüme kaydeden Çin, Hindistan gibi ülkelerde tüketim artıyor. Daha fazla para kazanan Çinliler, Hintliler daha fazla tüketiyor. 1980'de bir Çinli ortalama 20 kilo et tüketiyordu. 2007'de bu rakam 50 kilo oldu.

   Bir diğer önemli faktör, iklim değişikliği. Küresel ısınma ve neden olduğu sonuçlar tarımı olumsuz yönde etkiliyor. Dünyanın belirli bölgeleri çölleşiyor. Su kaynakları azalıyor. Doğal afetler artıyor. Küresel ısınma, bir açıdan daha gıda maddeleri fiyatlarını etkiliyor. Atmosfere salınan karbondiyoksit oranını azaltmak için biyolojik yakıt üretimi yaygınlaşıyor. Ethanol mısırdan üretiliyor. Bu yakıtın tüketimi arttıkça, mısır üretilen alanlar artıyor. Diğer gıda maddelerinin üretildiği alanlar azalıyor. Bu durum arz yetersizliğine ve fiyat artışına neden oluyor. 2010 yılında, ABD'de toplam mısır rekoltesinin yüzde 30'u ethanol üretiminde kullanılacak. 1995 yılında ABD'de ethanol üretimi 4-5 milyar litreydi. Şimdi 35 milyar litreyi geçti. 2016 yılında 50 milyar litreye yaklaşması bekleniyor. FAO tarafından Haziran ayında düzenlenecek bir konferansta, biyolojik yakıt üretiminin tarım üzerindeki etkileri detaylı olarak ele alınacak.

   İngiltere hükümetinin bilim başdanışmanı Prof. John Beddington, gıda krizinin iklim değişikliğinden önce kapımızı çalacağı uyarısında bulundu ve politikacıları bu konuda önlem almaya çağırdı. Prof. Beddington, küresel ısınma nedeniyle kuraklık sorununun artacağını, tarımın talebi karşılamak için bugün kullandığından daha az su kullanarak üretimi iki katına çıkarması gerekeceğini söyledi. Prof. Beddington, biyolojik yakıt üretimindeki hızlı artışı sert bir dille eleştirdi.

   Gıda maddeleri fiyatları hepimizi yakından ilgilendiren bir konu. Küreselleşen dünyada hepimiz aynı geminin yolcularıyız. Gıda maddeleri fiyatlarındaki hızlı artışlarla hem ulusal, hem de uluslararası düzeyde mücadele etmek gerekiyor. Bunun kolay olmadığı ortada. Hükümetler ve uluslararası örgütler bu konuda sorumluluklarını üstlenmeli.