Suriye ve İsrail, Türkiye'nin arabuluculuğuyla dolaylı müzakereler yapıyor. Konuya ilişkin resmi açıklama 21 Mayıs'ta yapıldı. Bu konuda Türkiye basınında (özellikle hükümete destek veren basında) sanki Suriye ile İsrail arasında anlaşmaya varılmış havası yaratan haberler yer almıştı. Bunları bir kenara bırakıp Suriye ile İsrail arasında barışın mümkün olup olmadığı konusunu inceleyelim.

İki ülke arasında şimdi başlayan dolaylı müzakereler 2000 yılından bu yana yapılan ilk müzakereler. Bu açıdan önemli. Sekiz yıllık bir aradan sonra İsrail ve Suriye, aralarındaki anlaşmazlıkları diplomatik müzakerelerle çözümleme çabası içine girdiler. Suriye ve İsrail, Ortadoğu'nun iki önemli ülkesi. Bu ülkeler arasında barış sağlanması, tüm bölgede olumlu sonuçlar yaratır. İsrail-Filistin anlaşmazlığının çözümlenmesine katkıda bulunabilir. Bölgede istikrarı artırır. Dolaylı müzakerelere Türkiye'nin arabuluculuk yapması da çok önemli. Türkiye'nin Ortadoğu'daki rolünün önemine işaret eden bir gelişme. İsrail ile Suriye arasında barış sağlanması Türkiye açısından olumlu sonuçlar doğurur. Anlaşmaya varma çabalarında önemli rol oynaması, Ortadoğu bölgesinde Türk dış politikasına yeni açılımlar sağlar.

Bilindiği gibi İsrail ile Suriye arasındaki en önemli sorun Golan Tepeleri sorunudur. İsrail, 1967 savaşında Golan Tepeleri'ni işgal etmişti. Suriye, İsrail ile barış anlaşması imzalamak için Golan Tepeleri'nin geri verilmesini, yani İsrail'in 1967 sınırlarına geri çekilmesini şart koşuyor. Demek ki, dolaylı müzakerelerin esas konusu Golan Tepeleri.

Suriye, Golan Tepeleri'nin tümünü geri alma talebinden taviz vermez. Bu durumda İsrail'in bölgeyi Suriye'ye vermeyi kabul edip etmeyeceği önem kazanır. Golan Tepeleri'nin İsrail açısından önemli bazı yönleri var. Bu yönlerden birincisi su konusudur. Su, tüm Ortadoğu için en önemli konulardan biri. İsrail ile Suriye arasında 2000 yılında yapılan barış görüşmelerinin başarısızlığa uğramasında su kaynakları konusu önemli rol oynamıştı. Ayrıca, bölgede çok sayıda İsrailli yaşıyor. Bu insanların bölgeyi terketmesi gerekecek. Bunun İsrail açısından zorlukları ortada.

Peki, tüm zorluklara rağmen İsrail ve Suriye sonuçta bir anlaşmaya varabilir mi? İlke olarak bu mümkün. Ancak, barışın gerçekleşmesini etkileyen çok sayıda iç ve dış faktör var. Bunları hesaba katmak lazım. Gerçekçi olursak kısa vadede önemli gelişmeler beklememeliyiz. Uzun vadede iki ülke anlaşabilir.

Suriye, diktatörlükle yönetildiği için iç siyaset gelişmeleri etkilemez. İsrail'de iç siyasi gelişmeler çok önemli. Başbakan Ehud Olmert hakkında yolsuzluk soruşturması yapılıyor. Muhalefet, Suriye ile müzakerelerin başlamasını, Başbakan Olmert'in dikkatleri yolsuzluk iddialarından uzaklaştırma taktiği olarak yorumluyor. Olmert'in siyasi geleceği bu soruşturmanın sonucuna bağlı. Başbakan Olmert'in siyasi yaşamının sona ermesinin İsrail açısından doğuracağı sonuçları tahmin etmek zor. Dışişleri Bakanı Livni, iktidardaki Kadima Partisi başkanı olabilir. Bayan Livni, şahin bir politikacı olarak bilinir. Erken seçimlere gidilirse, muhalefetteki Likud seçimleri kazanabilir. Netanyahu'nun Suriye ile anlaşması daha zor.

İsrail-Suriye müzakereleri, Ortadoğu'daki anlaşmazlıklar ve gelişmelerden bağımsız olamaz. Özellikle ABD'nin bölgedeki politikaları çok önemli. Bush yönetimi, İsrail ile Suriye arasındaki yeni süreç hakkında fazla açıklama yapmıyor. Suriye'ye yönelik sert eleştirilerini sürdürüyor. Kasım ayında yapılacak ABD seçimlerini kimin kazanacağı, Ortadoğu ve Suriye-İsrail ilişkileri açısından önemli sonuçlar doğuracak. McCain'le daha fazla devamlılık olur. Obama kazanırsa, değişiklikler gündeme gelebilir.

Lübnan, Filistinliler ve Irak'taki gelişmeler de Suriye-İsrail ilişkileri açısından çok önemli. İsrail'in Suriye'den talepleri arasında Lübnan'da Hizbullah örgütüne verdiği desteği kesmesi var. İsrail, Hamas örgütüne desteğin de kesilmesini istiyor. Bilindiği gibi Hamas lideri Haled Meşal Şam'da yaşıyor. Peki, Suriye Hizbullah ve Hamas'a desteğini keser mi? Tüm isteklerini elde ederse kesebilir. Ancak, bu kısa sürede olmaz. Suriye'nin İran'la olan yakın ilişkilerini de hesaba katmak gerek. Hizbullah, İran tarafından da destekleniyor. Suriye, kısa sürede İran'la olan ittifakını bozmaz. Bu ittifak, Lübnan ve Filistin konularının yanısıra, Irak'ın geleceği ve bölgesel dengeler açısından Suriye için önemli.

Türkiye arabuluculuğunda başlayan İsrail-Suriye dolaylı görüşmeleri olumlu bir gelişme. İki ülke uzun vadede anlaşmaya varabilir. Ancak kısa sürede önemli gelişmeler beklememeliyiz. Ayrıca, Ortadoğu'nun zemini çok kaygan ve değişkendir. Analizlerimizde bunu da hesaba katmakta yarar var.