"SAVAŞI VE KOŞULLARINI REDDEDİYORUZ"... 15 Mayıs Dünya Vicdani Retçiler Günü nedeniyle, bugün birtakım eylemler gerçekleştirecek olan Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi, en önemli hedeflerinden birinin vicdani ret konusunun Kıbrıs'ta tartışılmasını sağlamak ve farkındalık yaratmak olduğunu belirterek, vicdani retçilerin savaşı ve savaş koşullarını reddederek barış çağrısı yapan kişiler olduklarını kaydetti  

Gözde SÜREÇ

    Kişinin ahlaki tercihi, dini inancı veya politik görüşü nedeniyle askere gitmeyi reddetmesi olarak tanımlanan vicdani ret hakkı, ülkemizde de tartışılmaya başlandı. Ülkede vicdani ret hakkını kullanmak isteyenlerle birlikte mücadele etmek amacıyla kurulan "Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi" hareketin, "savaşın kaynaklarını kurutmak amacıyla ortaya çıkmış bir anti-militarist barış hareketi" olduğuna vurgu yapıyor.

   Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi, 15 Mayıs Dünya Vicdani Retçiler Günü nedeniyle bugün saat 14.00'de Lefkoşa'daki eski Peyak binası yanında toplanarak pankart açacak ve Asal Şube yanında kitlesel basın açıklaması yapacak.

   Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi çerçevesinde çalışmalar yapan aktivist Murat Kanatlı ve Gülten Göze, vicdani ret ve inisiyatifle ilgili KIBRIS'a bilgi verdi.

   Vicdani retçilerin "savaş olsa biz de cepheye gideriz" diyen kişiler olmadığına işaret eden Aktivist Murat Kanatlı, retçilerin sadece barış zamanında değil, savaş anında da savaşa taraf olmamayı deklare ederek, barış çağrısı yapan kişiler olduğunu söyledi.

   İnisiyatifin, vicdanın sesini desteklediği için önemli olduğunu vurgulayan Kanatlı, bu hareketin içinde olan kişilerin tavrının rejime karşı saldırıyla ilgili olmadığını, savaş koşulları ve bu koşulları reddetmekle ilgili olduğunu belirtti. 

   Aktivsit Gülten Göze ise hareket içinde birçok kadın bulunduğuna işaret ederek, çekirdek kadronun yarısından fazlasını kadınların oluşturduğunu söyledi. Göze, dünyadaki bütün barış hareketlerinin içinde kadınların oranının çok fazla olduğuna dikkati çekti.

   Vicdani ret hakkı, Avrupa Birliği (AB)'ne üye ülkelerde bir hak olarak kabul ediliyor. Birleşmiş Milletler ise üye ülkelere vicdani ret hakkının bir insan hakkı olduğunu hatırlatarak, ülkelerin vatandaşlarına bu hakkı tanıması yönünde çağrıda bulunuyor.

Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi kuruluşu

   Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi'nin kurulması süreciyle ilgili bilgi veren aktivist Murat Kanatlı, Anayasa değişikliğinin gündemde olduğu Aralık 2007'de vicdani ret konusunun yeniden gündeme geldiğini ve inisiyatifin bu ortamda oluştuğunu kaydetti.

   Yeni Kıbrıs Partisi Gençlik (YKP) üyesi gençlerin başını çektiği bir grup gencin Anayasa değişikliği tartışılırken, bir maddenin değiştirilmesi üzerinden vicdani ret talebini tekrar gündeme getirdiklerini söyleyen Kanatlı, hedeflenenin vicdani ret hakkının tartıştırılması olduğunu belirtti.

   Kampanyanın tüm adayı kapsaması için çalışmalar yapıldığını anlatan Kanatlı, Kıbrıslı Türklerle Rumların, ortak yararlanabileceği bir hareket için çaba sarf edildiğini vurguladı.

   Dünyanın en eski ve en büyük vicdani ret kurumu olan Uluslararası Savaş Karşıtları (WRI) ile resmi temas kurduklarını kaydeden Kanatlı, ayrıca Vicdani Ret İçin Avrupa Bürosu (EBKO)'nun Kıbrıs temsilciliğini üstlendiklerini de anlattı.

   Vicdani ret konusunda yasal bir değişikliğin yeterli olmayacağını, zihniyet değişikliği olması gerektiğini de belirten Kanatlı, "Kıbrıs, Türkiye, Yunanistan ve Azerbaycan gibi ülkelerin askerlik ve eğitim sistemlerini, milli kimliklerin yeniden oluşması için bir araç görme eğilimi sürdüğü sürece bu hakların yasal olarak tanınması çok fazla bir şey değiştirmiyor" dedi.

   Kanatlı sözlerine şöyle devam etti:

   "Her birey özgürdür ve fikirleri vardır. Buna saygı duyulması gerekir. Bu eğer yerleştirilebilirse yasalar anlamlı olur. İnisiyatif sadece yasanın geçmesinin değil uygulanmasının da takipçisi olacak. Bu mücadelenin uzun erimli bir mücadele olacağı kesin."

"Hareket, Kıbrıs'a özgü değil"

    Vicdani ret konusunda bazı yanlış anlamalar, saptırma ve siyasi propagandalar olduğuna işaret eden Kanatlı, özellikle sağ görüşlü bazı siyasetçiler tarafından vicdani ret talebinin sadece "Kıbrıs'a özgü olduğu gibi bir imaj yaratıldığını, bunun doğru olmadığını, yaklaşık 50-60 yıldır dünyada vicdani retle uğraşan ciddi kurumların oluştuğunu, çalışmalar yapıldığını söyledi.

   Vicdani Ret İnisiyatifi'nin savaşın kaynaklarını kurutmak için ortaya çıkmış olduğuna vurgu yapan aktivist Murat Kanatlı, "bu bir anti-militarist barış hareketidir" dedi.

   Vicdani retçilerin "savaş olsa biz de cepheye gideriz" diyen kişiler olmadığına işaret eden Kanatlı, retçilerin barış zamanında değil tam da savaş anında, taraf olmamayı deklare ederek barış çağrısı yapan kişiler olduğunu söyledi.

   İnisiyatifin vicdanın sesini desteklediği için önemli olduğunun altını çizen Kanatlı, bu hareketin içinde olan kişilerin tavrının rejime karşı saldırıyla ilgili olmadığını, savaş koşulları ve bu koşulları reddetmekle ilgili olduğunu belirtti. 

   Hareketin amacının vicdani ret düşüncesini açıklamak olduğuna işaret eden Kanatlı, düşünceyi açıkladığı için hareketin bir düşünce eylemi de olduğunu söyledi.

   "Bu eylemi yasaklıyorsanız bu bir düşünce suçudur" diyen Kanatlı, düşüncelerinden dolayı insanların bu harekete dahil olduklarını belirtti ve sözlerine şöyle devam etti:

   "Belli bir yaştan sonra asker sizi kendi malı saymaktadır. Malı saydığı için size istediği herhangi bir şeyi yapabileceğini düşünmektedir. O bakımdan siz reddetseniz bile asker, sizi asker saymaktadır. O koşularda bile anti demokratik düşünceye karşı açılmış bir savaş vardır. Vicdani Ret İnisiyatifi bunları tartışmak için de oluşturulmuş bir harekettir. Daha çok düşünceyi temel alan bir harekettir. Özellilikle Türkiye'de ve burada askere hakaret ve soğutma gibi suçlamalar yapılması düşünce suçunu ortaya çıkarır ve düşüncesinden dolayı insanların yargılanmasını gündeme getirir."

   Vicdani Ret İnisiyatifi'nin Güney Kıbrıs'ta da çalışmalar yapacağını söyleyen Kanatlı, vicdani ret konusunda Güney Kıbrıs'ta bazı sıkıntılar bulunduğuna işaret etti.

   Güney'de uzun zamandır çok fazla gencin çeşitli sebeplerle askerlikten kaçmaya çalıştığını ve özellikle psikolojik rapor aldıklarını belirten Kanatlı, orada vicdani ret hareketiyle ilgili çok fazla bilgi olmadığını vurguladı.

   Güney'de yapacakları çalışmalarda öncelikle yasal mevzuatı deşifre ederek, gençleri bu yönde cesaretlendirmeyi amaçladıklarını belirten Kanatlı, "onlara haklarını hatırlatmak istiyoruz" dedi.

"Vicdani Ret ilk olarak 19'uncu yüzyılda ortaya çıktı"

   Aktivist Murat Kanatlı, vicdani ret kavramının bir inisiyatif olarak ortaya çıkışı konusunda bilgi vererek, 19'uncu yüzyılda özellikle lortların asker topladığı dönemlerde başlayan inisiyatifin, daha sonra dini gerekçelerle insanların zorunlu askerliğe gitmemesiyle devam ettiğini kaydetti.

   Vicdani reddin toplumsal hareket olarak gelişiminin İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra başladığını kaydeden Kanatlı, Yahova Şahitleri örneğini vererek, onların askere katılmayı, şiddet kullanmayı ve şiddette taraf olmayı ret ettiklerini söyledi.

   Kanatlı, Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi olarak zorunlu askerliği dini değil ideolojik nedenlerden dolayı reddetmeyi taraf aldıklarını sözlerine ekledi.

AB ve dünyada vicdani ret

   Vicdani ret hakkının Avrupa Birliği (AB)'ne üye ülkelerde ve dünyadaki uygulanışı konusuna da değinen Kanatlı, Avrupa Birliği içindeki tüm ülkelerde vicdani reddin bir hak olarak kabul edildiğini ancak tüm AB ülkelerinde geçerli tek bir yasa bulunmadığının altını çizdi.

   Kanatlı, çeşitli gerekçelerle dünyanın birçok yerinde zorunlu askerliğin kaldırılarak, profesyonel askerliğe geçildiğini, zorunlu askerliğin olduğu ülkelerde ise zorunlu askeriliğe eş olarak alternatif hizmet sisteminin getirildiğini belirtti. 

   Avrupa Birliği'ne üye ülkelerden 'Kıbrıs Cumhuriyeti' ve Yunanistan'ın bu konuda problemi olan iki ülke olduğunu söyleyen Kanatlı, Güney Kıbrıs'ın vicdani ret hakkını kabul etmesine rağmen uyguladığı prosedür dolayısıyla yaşanan bürokratik engellerin bu hakkın uygulanmasına olanak tanımadığını kaydetti.

   Avrupa Konseyi içinde yer alan ancak vicdani ret hakkını kabul etmeyen ülkelerden birinin de Türkiye olduğuna dikkat çeken Kanatlı, AB Konseyi'nin bu konuda Türkiye'yi birçok kez uyardığını belirtti. Bu hakkı kabul etmeyen bir diğer bir ülkenin de Azerbaycan olduğunu anlatan Kanatlı, "ama örneğin savaş koşullarının sürdüğü ülkelerden biri olan İsrail'de bu hakka saygı gösteriliyor" dedi.

Kıbrıs'ta ilk vicdani retçi 

   Kıbrıs'ta vicdani ret hakkıyla ilgili durumun karışık olduğunu vurgulayan Kanatlı, "her iki tarafın yöneticileri de Kıbrıs'taki savaş halini gerekçe göstererek, militarizmi meşrulaştırmaya çalışıyorlar" dedi.

   Kıbrıs'ta ilk bilinen vicdani retçinin 1990'lı yılların sonuna doğru ortaya çıkan bir Kıbrıslı Rum olduğunu söyleyen Kanatlı, bu kişinin askerliği bitirdikten sonra seferberliğe katılmayı reddederek askere karşı bir süreç başlattığını kaydetti.

   Kıbrıslı Türkler arasında ilk kez 1994 yılında Salih Askeroğlu'nun vicdani ret hakkını kullandığını belirten Kanatlı, "Salih Askeroğlu'nun eşi Kıbrıslı bir Rum'du. Güney Kıbrıs'ta yaşıyorlardı. Orda yaşam koşulları zorlaşınca Kuzey'e geçtiler. Askerlik yapmadığı ortaya çıktı. Ailesinin yarısının Kıbrıslı Rum olduğu söyleyen Salih, kime karşı silah tutacağım? sorusunu sordu ve o dönemde 6-7 ay süren bir kampanya yapıldı.  Ancak başarısız olundu ve Salih askere katıldı" dedi.

Göze: Hareket içinde birçok kadın var

   Vicdani Ret İnisiyatifi çerçevesinde çalışmalar yapan Aktivsit Gülten Göze, hareket içinde birçok kadın bulunduğunu belirterek, çekirdek kadronun yarısından fazlasını kadınların oluşturduğunu söyledi. Gözde dünyadaki bütün barış hareketlerinin içinde kadınların oranının çok fazla olduğuna dikkati çekti.

   İnisiyatif olarak temel amaçlarından birinin de vicdani ret konusunda bilinç oluşturmak olduğuna vurgu yapan Göze, bunu başardıklarına inandığını belirtti. "Üniversitelerde okuyan gençlerin artık bu kelimeye karşı bilgileri var, bu bizim için bir kazanımdır" diyen Göze, konunun birçok platformda tartışıldığını, bunun da önemli bir başarı olduğunu söyledi.

   Göze, hareketin çalışmalarıyla ilgili bilgiler vererek, şöyle konuştu:

   "İlk aşamada örgütlenildi ve kendi aramızda vicdani reddin ne olduğunu konuştuk. Bunu insanlara anlatmanın ne kadar önemli olduğunu anladık ve insanlara bunu anlatmak ve farkındalığı artırmak için broşürler hazırladık. Vicdani Ret İçin Avrupa Bürosu (EBKO)'nun davetiyle Yunanistan'a giderek Avrupa'nın diğer ülkelerinden gelen vicdani retçilerin problemlerini dinleyerek, çözümler üretmeye çalıştık"

   Dünyanın bazı ülkelerinde vicdani retle ilgili yasaların uygulanma şekillerinde ve alternatif hizmetler için kurulan komisyonlarda sorun yaşandığının görüldüğünü belirten Göze, ayrıca bazı ülkelerde dini sebeplerden dolayı vicdani reddin istendiği başvuruların kabul edildiğine ancak ideolojik nedenlerle yapılan başvurular reddedildiğine dikkati çekti.

   Her toplantıda daha fazla insanın düşüncelerine katılarak, yeni bir şeyler eklediği gördüklerini belirterek, bunun kendilerini mutlu ettiğini belirtti.

   Göze, bugüne kadar hükümetle resmi bir temasları olmadığını da sözlerine ekledi.