"Sağlıklı beslenme nelerden oluşuyor biliyor musunuz? Meyve-sebze? Az yağlı besinler? Yağsız proteinler? Bunlar doğru olsa da büyük resmin ancak küçük bölümünü oluşturuyorlar. İyi beslendiğini iddia edenler besin değeri açısından yetersiz beslenebilirken çok yiyen insanlar arasında da yetersiz beslenme, yaygın olan bir ikilemdir."

Dr. Steven Pratt'e ait olan bu sözler 'Süper Besinler' (Klan Yayınları) adlı kitabından küçük bir alıntı. Kendimizi gerçekten iyi hissetmemiz yolunda atılacak ilk adımın beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi olduğunu söyleyen Dr. Steven Pratt, bazı besinlerin hastalıkların oluşumunu engellemede büyük farklar yarattığını gösteren çalışmalara dikkat çekerken; sağlıklı, dinç ve hayat dolu geçirmemiz gereken süreyi yani sağlıklı ömrümüzü uzatan on dört 'süper gıda'yı sunuyor. Geçtiğimiz hafta başladığımız süper gıdalar konusuna bu hafta da aynı kitaptan alıntılarla devam ediyoruz.

Süper gıda (4): Yulaf, kalp dostu

Yulafla birlikte 'süper gıda' olarak tam buğday ve öğütülmüş keten tohumu yanında kepekli pirinç, arpa, darı, bulgur, yabani pirinç ve kuskus da kabul ediliyor. Günde 5 veya 7 porsiyon tüketilmesi önerilen bu süper gıdalardaki ortak özellik, düşük kalori oranı ve yüksek lif miktarı  gösteriliyor. Yulafın protein kaynağı olmasının yanısıra magnezyum, potasyum, çinko, bakır, manganez ve selenyum içeriğiyle kusursuz bir süper gıda olduğu ifade ediliyor kitapta. 1997'de Amerika'da Besin ve İlaç Kurumu (FDA) tarafından; "yulaf ezmesi ya da yulaf unu ile zengin bir diyetin koroner kalp hastalığı riskini azalttığı" iddiasını içeren etiketin yulaf ürünlerine yapıştırılmasına izin verilmesiyle yulaf, beslenme tarihine geçmiş. İçerdiği beta-glukan lifiyle serum kolesterol düzeyini düşürmeye yardımcı olan yulafın, kan şekeri üzerindeki olumlu etkisi ise; ta 1913'lerden beri biliniyor.

Süper gıda (5): Portakal, savunma savaşçısı

      Limon, greyfurt ve mandalin gibi diğer turunçgiller de portakala eşlik ediyor süper gıda olarak. Lif, folat, limonen, potasyum, polifenoller ve pektin bakımından zengin olan portakalın en bilindik içeriği olan C vitamininin sağlıklı bir yaşam için yeterli günlük tüketimi çok önemlidir. Turuçgillerde bulunan naringin ve hesperidin adlı flavonoidlerin kanser ve diğer kronik hastalıkların ilk aşamalarından biri olan hücre değişimine engel olduğu ifade edilirken kılcal damarları da ilerleyen yaşa bağlı olarak dejenerasyondan koruduğu vurgulanmakta. Portakal liflerinin de kalp sağlığını olumlu etkilediği, kolesterolü düşürücü etki sağladığı, kitapta düşülen en önemli notlar arasında.

Süper gıda (6): Balkabağı, yalnızca cadılar bayramı için değil

      Haftada birkaç gün yarım su bardağı tüketilmesi önerilen balkabağının diğer alternatifleri; havuç, tatlı patates ve turuncu dolmalık biber. Daha çok dekoratif amaçlı kullanılan balkabağı aslında en değerli gıdalardan biri. Lif oranı yüksek ve kalorisi düşük olan bal kabağında potasyum, pantetonik asit, magnezyum, C ve E vitamini de dahil olmak üzere zengin besin ögeleri yanında çeşitli kronik hastalıkların riskini azalttığı kabul edilen alfa ve beta karotenler de var.

Süper gıda (7): Yabani Somon, omega-3 kaynağı

      Deniz levreği, konserve ton, alabalık, istiridye ve tarak balığı da yabani somon kadar süper gıdalar. Dr Pratt, haftada 2-4 kez balık tüketin diyor. Somon balığı; protein, B ve D vitamini, selenyum, potasyum ve özellikle de deniz kaynaklı omega-3 yağ asitleri içeriği ile süper gıdalar arasında yer alıyor. Yaşamsal önemi olan ve vücutta üretilmediğinden düzenli olarak gıdalarla dışardan alınması gereken omega-3 yağ asitlerinin (su ürünleri kaynaklı) en zengin kaynaklarından biridir somon balığı.

Süper gıda (8): Soya, alternatif protein

      Gerçek bir süper gıda olan soyanın ve alternatifleri olan soya sütü, tofu ve soya fasulyesinin, yararlarını görebilmek için düzenli tüketilmeleri gerekiyor. Hergün en az 15 gr soya proteininin tüketilmesi gerektiği vurgulanarak soyanın muhteşem içeriğiyle çözünür lif, mineral ve vitamin, bitkisel kaynaklı omega-3 yağ asitleri ve bizi hastalıklara karşı koruyan fitobesinler açısından zengin olduğu, kalp-damar sağlığını olumlu etkilediği, kolesterolü düşürücü ve kansere karşı da koruyucu etki sağladığının altı da çiziliyor 'Süper Besinler' kitabında.

Süper gıda (9): Ispanak, zengin besin değeri

      Alternatifleri; kıvırcık lahana, marul, çin marulu, turuncu dolmalık biber olan süper gıda ıspanağın, haftanın birçok günü 1 su bardağı buharda pişmiş olarak tüketilmesi öneriliyor. İyi bir demir kaynağı diye bildiğimiz ıspanağın aynı zamanda K, C, E ve B vitaminleri, antioksidanlar, folat, polifenoller ve çeşitli mineraller bakımından zengin olması onu süper gıdalar içinde özel yapıyor. Ispanağın, yüksek tansiyona ve kansere karşı savaşan, kalp-damar hastalıklarına karşı vücudu koruyan etkisi de bu içeriğinden kaynaklanıyor.

Süper gıda (10): Çay, güçlü antioksidan etki

      Aynı miktarda kahveye oranla yaklaşık üçte bir daha az kafein içeren siyah çayla, yeşil çayın bazen farklı bazen de ortak biyokimyasal, fizyolojik ve koruyucu özellikleri olduğunu vurgulayan Dr Pratt, sabah egzersiz yapmadan bir fincan yeşil ya da siyah çay içmeyi öneriyor. Yaklaşık otuz dk içinde kana karışan çaydaki etken madde flavonoidlerin, antioksidan etkisiyle egzersiz sırasında oluşabilecek radikallere karşı vücudu koruduğunu da özellikle belirtiyor. Çay, birçok kanser türüne karşı savaşırken, kalp hastalığı ve felç riskine karşı da vücudu destekliyor.

      Süper gıdalardan son dört tanesi; domates, hindi, ceviz ve yoğurtla ilgili bilgileri de gelecek haftaki sağlıklı yaşam notlarında bulabilirsiniz.

Sağlıkla ve bilgiyle,Keyifli pazarlar...

*******************

'Süt Paniği'

      Sağlık Pınarında 'Güvenli Süt' başlığıyla işlediğimiz 21 Mayıs Dünya Süt Gününün sadece iki hafta sonrasında komşumuz Rum Kesiminin sütle, hemen ardından da zehirli balıklar ve limit üstü ilaç kalıntısı taşıyan meyve sebzelerlerle ilgili ciddi bir krizle yüz yüze gelmesi gıda güvenliği konularını bir kez daha öne çıkardı.

      Gıda işletmelerinde ne kadar modern sistemler kurulsa da, yüzyüze gelinen risklerin gıdalarda sorunlara neden olması imkansız değildir. Avrupa Birliği normları dediğimiz gıda güvenliği sistemleri de 'sıfır hatalı' ürünlerin üretilmesini hedefliyor olsa da, zaman zaman problemler yaşanabilmektedir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı ile Tarım Bakanlığı işbirliğinde hazırlığı süren Gıda Yasası'nın da temel aldığı AB Gıda Yasalarının, bu tür vakalarda tüketici için ne kadar önemli bir can simidi görevi gördüğünün somut bir örneği oldu Güneydeki süt paniği.

      Bu tür problemlerin yaşandığı durumlarda AB yasalarının 'izlenebilirlik' (traceability) ilkesi, bir noktada tespit edilen problemin ilgili gıdanın üretim ve dağıtım zinciri boyunca takibini de sağlar. Güneydeki gibi sütte tespit edilen aflatoksinin, aslında yemlerden kaynaklandığı ve buna maruz kalmış ürünlerin hangi satış noktalarına ulaştığı ve hatta hangi tüketicilerin bunları aldığıyla ilgili bulgulara ulaşmak, sistemin aynı zamanda insan sağlığı ve yaşamına verdiği önemin bir göstergesidir aynı zamanda. Böyle bir sistemi temel alan 'Gıda Yasası'nın artık hayata geçirilerek; ülkemizde sıklıkla duymaya alıştığımız sebze-meyvelerde limit üstü ilaç kalıntları içerdiği haberleri, hijyenik olmayan sular, sağlık koşullarına aykırı faaliyet gösteren işyerleri vb onlarca sorunlar ciddi anlamda masaya yatırılmalıdır. Bu arenada, artık insan sağlığını hiçe sayan ya da önemsemeyen gıda işletmeleriyle devletin denetim organlarının yüzleşmesi gerekmektedir.

      AB üyesi olan ve gıda işletmelerinde minimum hijyen koşullar zorunlu olarak sağlanan Güneyde tespit edilen onlarca sorun varken biz henüz ne standardı, ne yasası ne de sistemli bir denetim mekanizması olmayan gıda sektörünün sunduklarıyla birlikte ne yiyip içtiğimizi bilmiyoruz. Uzmanların kansere karşı beslenmede süper gıda diye tanımladığı sebze meyvelerde limit üstü kalıntı bulunuyorsa, kalsiyumun eşsiz kaynağı dedikleri sütte toksinler tesbit ediliyorsa, yaşamın en temel içeceği suda koli basili bulunuyorsa ve en acısı, biz bunların hangisiyle ne sıklıkta yüzleştiğimizi bilmiyorsak; o zaman gıdalar, yaşamlarımızda şifa değil, birer hastalık kaynağı olarak değerlendirilir ne yazık ki.

       Daha önce yaşadığımız gıda krizlerinden ders çıkarılmasının, Gıda Yasasının artık hayata geçirilmesinin ve gereken altyapının kurulmasının zamanıdır artık. Sağlıklı gıdaları tüketmek bu ülkede yaşayanların en temel hakkı; gıda üretim ve denetim mekanizmalarının sistemli şekilde işlerliğinin sağlanması da devletin sorumluluğu ve boynunun borcudur.

***********