1947 doğumlu, kahverengi saçlı, yeşil gözlü, çetin ceviz, İskoç polis memuru John Rebus'ı kastediyorum. Varlığını İskoç yazar Ian Rankin'e borçlu. Soyadı, "resimli bulmaca" anlamına geliyor. Rebus, toplam 17 dedektif romanında görev almış. 1987'den 2007'ye "suç-kurgu" dünyasında harcadığı yoğun, heyecanlı ve yorucu bir kariyeri var.

Bu kariyer 20 yılın ötesine geçecek mi, bilemiyorum. 6 Eylül'de son Rebus romanı "Exit Music" piyasaya çıktı. Yaman dedektifin emekliye ayrılma çabasını konu alan bu romanda Rebus esrarengiz suç sahnesinden hüzün dolu, ağır bir ezgi eşliğinde çıkış yapıyor mu, öğrenebilmem için önümde bitirmem gereken tam 13 Rebus hikayesi var. Tabii ben bunları okuyana kadar, Rankin 18., 19., bilemediniz 20. Rebus romanını da yazarsa, ne âlâ.

Ian Rankin'in zekice kaleme alınmış kurgularına hayat veren capcanlı John Rebus karakteriyle yaklaşık iki yıl önce tanışmıştım. Köşklüçiftlik'te Osman Paşa Caddesi'nde Piramit Kitabevi vardı (hâlâ var mıdır acaba?). Ellerindeki İngilizce kitapları kutularından (pek talep olmadığı için bu kitapları raflara yerleştirmiyorlardı) tek tek çıkarıp inceliyor, sıcak ve depresif bir yaz mevsimini katlanılır kılacak o muhteşem oyalantıyı arıyordum.

"Fleshmarket Close"-Rankin'in 15. Rebus romanı-tuhaf ismiyle dikkatimi çekmişti. Bu başlık bana katledilen veya sömürülen ruhsuz bedenleriyle, kurbanlarıyla fahişeleriyle, Kıbrıs'ın envai çeşit et pazarlarını anımsatmıştı... Böylece, Rebus'la muhatap oldum. Ciddiyetini hiç bozmadan yaptığı esprilere, saman kağıdı titreten kahkahalarımla eşlik ettim. Ölümü ensesinde hisseden kızgın bir boğanın bıkkınlığıyla sevecenliğinden sıyrılışını hayranlıkla okudum. Karakterimdeki birtakım boşlukları Rebus'la yapboz oynayarak doldurdum. O günden bugüne, Ian Rankin'in romancılığına da hep imrendim.

"Et Pazarı Çıkmazı"nın ardından 1. ve 2. Rebus romanları, "Knots & Crosses" ve "Hide & Seek" kütüphanemdeki yerlerini aldılar... Rankin'in bazılarında Rebus'a başrolü verdiği kısa hikaye denemelerinin derlemesi olan "Beggars Banquet" ile birlikte tabii... "Knots & Crosses", komando eğitimi almış genç Rebus'un olgunlaşarak her türlü disipline dayalı otoriteye karşı şüpheci bir tavır takınmaya başlamasını, akıl almaz düğüm noktalarından yaşamsal ipuçları elde etmesini anlatırken, "Hide & Seek", uyuşturucu ve kumarla beslenen para babalarıyla sokak serserileri arasındaki gizli bağlantıyı irdeliyordu.

Rankin'in ilk iki Rebus romanı da Kıbrıslı Türklere hiç de yabancı olmayan meselelerle boğuşan aklı karışık fakat duruşu sağlam bir insanın hayatından kesitlerdi aslında. Askeri zihniyetin kendisinde açtığı derin yaralarla yüzleşen, çirkef güç ilişkilerinin ağına yakalanan zengin ve fakir insanların asgari müşterek olarak soğuk ve anlamsız ölümlerde buluşmuş olmalarıyla debelenen Rebus, modern toplumun yaşadığı bulmacayı okurlarının zihninde resmediyordu.

"Rebus" hiç çözülmesin, Rebus'ın suçla didişmesi hiç bitmesin ki etrafımızdaki korkunç, çirkin, kirli, bulanık hayatlarla yılmadan yüzleşebilen birisi en azından kitap sayfalarında bizlere umut verebilsin.

Dear John, I reckon you still have to tell us how to face the exit music...