Bildiğiniz gibi, yıllardan beri kronik bir sorunumuz var. Bankacılık sektöründeki TC şube bankaları, topladıkları yerel kaynakları ülke dışına çıkarıyor. Bu yüzden de yerel piyasamız finansman açısından sıkıntı yaşıyor. Piyasayı sadece yerli bankalar fonluyor ama haliyle finansman ihtiyacına göre, onlar da yetersiz kalıyor.

Elbette, TC şube bankalarının içerde kredi verme motivasyonunu azaltacak çok haklı sebepleri (yargı..vs) vardır, bunu kabul ediyoruz. Ama topladıklarının % 8-10 civarını krediye dönüştürmelerini kabul edemeyiz.

Üstelik, yerliler veya vermek isteyen içerde kredi veriyor. Tabii, bütün TC şube bankalarını ayni kefeye koymuyoruz, aralarında topladığından daha fazla kredi veren bile var!

Neyse, bir süre önce bildiğiniz gibi, Merkez Bankası, topladığı parayı yurt dışına çıkaran bankaları (genelde TC şube bankalarını), içerde krediye döndürme veya en azından içerde krediyi verenle-vermeyini ayıran bir ödül-ceza yöntemi maksadıyla paranın kaynak maliyetini artırıcı nitelikte "disponibilite tebliğinde" değişiklik yapmıştı.

Merkez Bankası'nın son 4. çeyrek (2007) raporuna baktığımızda disponibilite tebliğinin uygulanmasıyla kabaca 3 sonuç ortaya çıktığını görüyoruz.

1-Sektörde ciddi miktarda özkaynak-sermaye artışı oldu.

Çoğunlukla TC şube bankaları (veya parayı yurt dışına taşımak isteyenler), özkaynak-sermaye artışına gitmişler. Ve tebliğin uygulanmaya başladığı esas etkili dönem olan 4. çeyrekte, 3. çeyreğe göre 170 milyon YTL civarı sermaye artışı yapmışlar. Hatta, bu artış, sektörün toplamda sermaye yeterlilik rasyosunu % 16'lardan % 23'lere çıkarmış.

3. çeyrekte 241 milyon YTL olan toplam sektör özkaynakları, son çeyrekte 369 milyon YTL'ye ulaşmış. Elbette, bu artışı büyük ölçüde parayı yurt dışına taşıyan bankalar yapmış. Yani, parayı yurt dışına taşıyan bankalar yasal mevzuat içinde bypass yapmışlar. Sonuçta, 170 milyon sermaye artışının karşılığı olarak, son çeyrekte sermayenin 5 katı olan yaklaşık 850 milyon YTL'yi ilave yurt dışında tutma konforuna ulaşmışlar.

2-Bir miktar kredi artışı oldu.

Elbette, tebliğin dürtücü etkisi ile TC şube bankalarında az miktar, tahminen tüketici ve menkul araçlar karşılığı kullandırılan kredilerde artış oldu.

3-Fiktif işlemlerle tebliği bypass yaptılar.

Daha evvel anlatmıştık (03/01/2008). Bazı TC şube bankalarının, tebliğe karşı, bazı müşterileriyle "mevduat ve kredi üzerinden eşzamanlı fiktif işlemler yaptığı" yönünde duyum ve tahminlerimiz var diye!

Buna göre, bazı TC şube bankaları, bazı şahısların mevduatlarını TC'deki merkeze havale ederken (bilançoyu boşaltırken), paralarını merkeze gönderdikleri şahıslara, KKTC şube bünyesinde "fiktif mevduat ve karşılığında blokeli kredi" hesapları açarak (bilançonun içini tekrar doldurarak), bir taşta iki kuş birden vurmuş oldular.

Hem mevdutlarını korudular, hemde kredilerinde artış yaşadılar!... Neticede, ben de olsam, kredi vermek istemediğim bir piyasada TC şube bankalarının yaptığını yapardım.

Şimdi, mühim olan, tebliğin amaca hizmet edip-etmediğidir? Peki, acaba başka bir enstrüman (tamamlayıcı da olabilir) amaca daha fazla hizmet eder miydi? En azından, tarafları davranışlarında daha şeffaf kılar mıydı?

Çünkü, yeni disponibilite tebliği, içerde kredi verme niyeti-güdüsü olmayan bir bankayı gizlenerek (mevzuat içinde saklanarak) niyetinin devamını sağlayabilir. Ya sermaye artışı ile ya da fiktif işlemlerle kısmen eski pozisyonunu devam ettirebilir. Kimse de buna bir şey diyemez.

Fakat, aynı amaca, yani içerde topladıkları kaynakları krediye dönüştürme amacına yönelik olarak Kalkınma Bankası tahvillerinin alım standartları ile ilgili yapılacak bir değişikliğin çok daha etkili olabileceğine inanıyorum. En azından, disponibilite tebliğindeki bypassların ve fiktif işlemlerin tümünü yapamazlar ve şeffaf olarak herkesin durumu ortaya çıkabilir diye düşünüyorum.

Peşinen söyleyim, siyasetin elinde olan ve bugüne kadar kaynakları kötü kullanan Kalkınma Bankası'na, tahvil alım yolu ile bankaların kaynak aktarmasına kesinlikle olumlu bakmıyorum. Ama madem bu yöntemi kullanıyoruz, bari bir taşta iki kuş vuracak şekilde daha etkili ve verimli kullanalım. Daha önce anlatmıştık, tekrarlayalım...

Hale hazırda, bütün bankalar topladıkları mevduatların % 2 oranında Kalkınma Bankası tahvili almak zorundadır. Bu, bütün bankalar açısından kaynak maliyeti yaratan gönülsüz bir uygulamadır. Yerli-yabancı, içerde çok kredi veren-az veren farketmeksizin herkes ayni prosedüre göre tahvil almak zorundadır. Önerim şu;

Kalkınma Bankası tahvillerinin bankalar tarafından satın alınması standartını değiştirelim. Bundan sonra "herhangi bir banka, iç piyasada topladığı mevdut karşılığında kullandırdığı kredi oranına göre nisbi ve kademeli tahvil alsın."

Böyle olursa, içerde topladığını krediye dönüştürenleri teşvik edeceğiz, fakat içerde toplayıp-kredi verme niyeti olmayan bankanın mevduat toplama iştahını da azaltmış olacağız".

Burada da fiktif işlemler olabilir ama disponibilite tebliği kadar bypass ve fiktif etkisi olmaz diye tahmin ediyorum. Yeter ki, Merkez görevini yapsın. En azından, krediye dönüştüremeyeceğini elinde tutmak istemeyen banka, mevduatı bilançosu dışına almak zorunda, yurt dışına çıkaranlarda şeffaf olarak görülecektir.

Uygulama objektif olacağı için herkes faydalanacak. Ne kadar ekmek, o kadar köfte misali. Bir de elini taşın altına koyanı, iş yapanla yapmayanı ayırmış, korumuş oluruz.

Tabii, bu uygulamadan kendi koyduğu sermayeyi ve dışardan getirdiği parayı hariç tutmak lazım. Mevduat toplayıp içerde kredi vermek istemeyen, o vakit kaynağının bir kısmı ile Kalkınma Bankasına uzun vadeli finansman sağlamış olacak.

Neticede, topladığı mevduata göre az kredi veren çok tahvil alacak, çok veren ise az tahvil alacak. Mutlak değil, nisbi değer üzerinde kademeli bir standart geliştirilerek alım yapılacak. Elbette, batık kredi, şüpheli alacaklar konusu da bu düzenleme içinde dikkate alınarak akılcı bir standardizasyon yapılabilir. Bu enstrümanı bir düşünün diyorum!