Geçen hafta 2008 Ocak-Nisan dış ticaret verileri yayınlandı. Rakamlara sadece dolar bazlı(kur etkisini dikkate almadan, yani doların YTL ve diğer para birimleri karşısındaki değer kaybını ve verilere miktar bazlı bakmadan) baktığımız zaman, geçen senenin ayni dönemine göre % 19 civarı ithalatta nominal artış görünüyor.

   2007'nin Ocak-Nisan döneminde toplam ithalatımız 442 milyon USD(617 milyon YTL) iken; 2008'in ayni döneminde 525 milyon USD(646 milyon YTL) olmuş. Haliyle, KKTC ekonomisinde ithalatla-büyüme arasındaki sıkı korelasyonu dikkate aldığınız zaman, ilk etapta büyüme açısından 2008'in ilk 4 ayında iyi bir performans sergilediğimizi düşünebilirsiniz.

   Ama gerçekte böyle bir performans yok, lakin piyasadaki abartılı homurdanmalar kadar da bir durum görünmüyor. Pazartesine rakamların ne söylediğini izah etmeye çalışacağız. Tabii, kabaca el yordamıyla yapacağız.

   Aslında, bütün bu izahı bilimsel metodlarla Ticaret Dairesi veya DPÖ yapması gerekir, çünkü şimdiki şekliyle yapılan açıklamalar çok yetersiz ve yanıltıcıdır. Veriler piyasaya sunulmadan önce, mutlaka "kur etkisi, miktar, stok, küresel maliyetin yansımaları gibi" ayrıntılı tasnifler ve analizler yapılmalıdır. Belki, Merkez Bankası yeni içerik kazandırdığı çeyrek dönem raporlarında bu tür analizleri de yaparak piyasaya yardımcı olur.

   Gelelim küresel etkilerin, 2008'de ithalatımıza yansımalarına, maliyetine...

   Açıkcası, global ekonomideki sıkıntıların ekonomimize yansıması, krizin bulaşma kanalına göre farklıdır ve bu kanalların dinamik etkileri de bizi çok yönlü etkiliyor. Ama biz bunlardan sadece ödemeler dengemizdeki dış ticaret kanalından ithalat rakamlarına yansıyan "arz yönlü fiyat artışlarına" bakarak kabaca bir öngörüde bulunmaya çalışacağız.

   Bu şekilde "petrol, gıda, emtia fiyatlarındaki artışın" 2008'de ekonomimize toplam maliyetinin, ödemeler dengemize etkisinin ne olabileceğine ulaşmaya çalışacağız. Tabii, bunu yaparken ithalatta "büyüme, kur etkisi, miktar, stok..vs konularını dikkate almayacağız, hesaba katmayacağız. Çünkü, bunu yapmak için vakit ve ayrıntılı verilere ihtiyacımız var. Derdimiz kabaca bir hesap-kitap yapmaktır.

   Varsayımımız şu; acaba bütün bahsettiğimiz unsurları değişmeden veri kabul edecek olursak; 2007 büyüme performansını sürdürmek için(varsayım), bu yıl global "emtia, petrol, gıda " fiyatlarındaki artıştan ne kadar etkileneceğiz? 2007 performansını devam ettirmek için ne kadar ilave maliyet yükleneceğiz?

   Bu maksatla, küresel etkinin ekonomimize ithalat bulaşma kanalıyla maliyetini görebilmek için aşağıdaki 3 grup kaleme baktım. Elbette, bu kalemlerde direkt ve bunların etkilediği kalemlerde de indirekt ithalat etkileri var ama ilk etapta kabaca bu 3 grup mal sanırım bize ithalat kanalından yüklendiğimiz küresel maliyet hakkında ipuçları verebilir.

   Buna göre, 2008'in ilk 4 ayındaki verileri "ilgili grupların yıl bazındaki ithalatına yansıtırsak" ekonomimize toplamda küresel etkilerin ilave maliyetini aşağı-yukarı şöyle hesaplayabiliriz.

1-Petrol ve gaz ilave maliyeti ( 60 MİLYON USD)

   2008'de ilk 4 ayda geçen yılın ayni periyoduna göre akaryakıtta % 77, LPG'de % 34 nominal artış var. Her iki kalemin 2007 toplam ithalat rakamına bakarak bu yıl toplamda 60 milyon USD bu kalemlerde fazladan para ödeyeceğimiz görünüyor. 

2-Küresel ısınmanın tarım ve hayvancılığa maliyeti (50 MİLYON USD)

    Sanırım en büyük darbeyi, küresel ısınma ve bu piyasalardaki spekülatif-manipülatif fiyat artışlarından dolayı tarım-hayvancılık ve gıda sektöründe yiyeceğiz. Hayvan yemleri, buğday, mısır,ayçicek yağı..vs gibi kalemlerde artışlar dehşet. Bu gruptaki ithalat kalemlerine baktığımda, tahmini yıllık maliyetinin 50 milyon USD civarı olacağını söyleyebilirim.

3-Emtia ve ham madde fiyatlarındaki artışın inşaat ve yan sektörlere maliyeti (50-60 milyon USD)

   Çimento, demir, plastik..vs emtia ve ham madde fiyatlarındaki artışa bakarak inşaat ve yan sektörlere ilave maliyetin ise 50-60 milyon USD olacağını tahmin ediyorum.

   Demek ki, kabaca sadece direkt bu 3 grup kalemden 150-160 milyon USD küresel maliyetimiz olacak ve bu kalemler için daha fazla para ödeyeceğiz.

   2007'de 1,6 milyar USD'lik toplam ithalatımızı düşündüğümüzde demek ki, geçen seneye göre sadece ithalatta % 10 civarı bu kalemlerde ilave bir küresel maliyetimiz olacak(varsayımlarımızı veri kabul ederek).

   Bu üç grup ithalat kalemimiz dışında, diğer ithalat kalemlerimize direkt ve indirekt yansımalarında toplamda % 10 olduğunu kabul edecek olursak(100 milyon USD'ye yakın), global bazlı arz yönlü fiyat artışlarının 2008'de sadece ithalatımız açısından ekonomimize maliyeti 250 milyon USD civarı olacağını kabaca söyleyebiliriz.