İnsanların kendilerini muhasebe etmesi Allah'a kulluk görevini hakkıyla yerine getirebilmesi gerekir ki, bu da dünya ve ahiret mutluluğuna kavuşabilmesi için şarttır. Buna otokontrol denir. Kendisini kontrol ve muhasebe eden, hesaba çeken kişiler, kendi içinde ve dışarıya karşı uyumlu, başkalarının "temel haklarına saygılı fertlerden oluşan" bir toplum meydana getirirler.

Nefis muhasebesinde başarılı olabilmemiz için; Allah tarafından bütün davranışlarımızın sürekli olarak kontrol altında tutulduğunu, hayatın hesabının en ince noktasına varıncaya kadar sorgulanacağını bilmemiz gerekmektedir.

Mutlaka gerçekleşecek olan ölümü ve kıyameti hatırdan çıkarmamalı, davranışlarımıza bu kaçınılmaz gerçekleri göz önünde tutarak yön vermeliyiz.

Peygamber Efendimiz (S.A.V.) şöyle buyurdular: "Akşama erdin mi, sabahı bekleme, sabaha erdin mi akşamı bekleme. Sağlıklı olduğun sırada hastalık halin için hazırlık yap. Hayatta iken de ölüm için hazırlık yap. Ve sen dünyada bir garip veya bir yolcu gibi ola."

Şimdiye kadar bizler, gerek kendimiz, aile fertlerimiz, akraba ve komşularımız için, vatanımız, milletimiz ve de toplumumuz için neler yaptık, ne gibi güzel işler başardık? Yahut kendimize, topluma ve insanlara ne gibi zararlarımız dokundu? İyiliklerimizi çoğaltmak, yanlışlarımızı düzeltmek için böyle bir değerlendirme yapmamız gerekmektedir.

Acaba biz gelecek yıla ulaşabilecek miyiz? Böyle bir garantimiz olmadığına göre bir düşünelim: Şu anda ruhumuzu teslim edecek olsak, yaptıklarımızla Yüce Yaradan'ın huzuruna varmaya yüzümüz var mı, yok mu? O halde, her birimiz son nefesimizi vermeden önce kendimizi hesaba çekmeli ve nefis muhasebesi yapmalıyız. Zira yaptıklarımızdan Allah'ın huzurunda hesap vereceğiz.

Nitekim Peygamber Efendimiz (S.A.V.); Kıyamet günü kişinin tüm yaptıklarından sorgulanıp hesaba çekilmeden mahşer yerinden ayrılamayacağını bize haber vermektedir. Hz. Ömer (R.A.) da "Hesaba çekilmeden önce kendinizi hesaba çekiniz" uyarısında bulunmaktadır.

Yine Rasulullah (S.A.V) buyurdular ki:

"Kıyamet günü, dört şeyden sual edilmedikçe, kulun ayakları (rabbinin huzurundan) ayrılamaz":

Ömrünü nerede harcadığından,

Ne amelde bulunduğundan,

Malını nereden kazandığından ve nereye harcadığından,

Vücudunu nerede yıpratıp eskittiğinden,

Bütün bunları değerlendirerek, ömrümüzün sayılı olan günlerini Allah'ın haram ve yasaklarında değil, razı olduğu iş ve ibadetlerle geçirmeye çalışmalıyız.

Haşr suresinin bir ayet-i kerimesiyle son veriyoruz:

"Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.