Günümüzde artık, ikizler ya da çoğul gebelik, eskiden olduğu kadar sıra dışı bir olay değildir. Son zamanlarda, özellikle tüp bebek gibi yardımla üreme tedavilerinin gelişmesiyle ikiz veya çoğul gebeliklerinin görülme sıklığının artması, şüphesiz ki bu olayda büyük bir rol oynar. Şöyle ki, insanlar ikiz bebekler doğduğunda genellikle ilk önce tüp bebek yöntemiyle olup olmadığını sorgular oldular. Ama değişmeyen bir gerçek var ki, şaşırtıcı olmasalar bile, ikizler hala daha çok heyecan veren ve hayranlık uyandıran bir olaydır.

Konu ikizlere gelince, özellikle de ikizlerin çok sık görüldüğü ailelerde, şüphe yok ki en çok sorulan soru, kalıtsal faktörlerin rol oynayıp oynamadığıdır. Yani bu kalıtsal mı? Çevrenizden belki siz de hep duyarsınız, ya da belki kendi ailenizde birden fazla ikiz akrabalarınız var ise, siz de hep merak edersiniz.

"Acaba benim ikiz çocuklarımın olma ihtimali var mı?"

Peki, cevap ne mi? İkizlerin türüne göre cevap değişiyor. Şöyle ki, tek yumurta ikizleri daha çok şansa bağlı iken, çift yumurta ikizlerin bazı ailelerde daha sık görülmesinde genlerin belli bir derece rolü var. Nasıl mı?

Dilerseniz önce, tek ve çift yumurta ikizlerini bir ayırt edelim. Tek yumurta ikizleri (monozigot ya da 'eş') aynı döllenmiş yumurtanın ikiye ayrılmasıyla oluşurlar ve genetik yapıları birbirlerinin aynıdır. Ayırt edilmeleri bu yüzden çok zordur. Çift yumurta ikizleri (Dizigot ya da 'fraternal') ise, aynı adet döneminde birden fazla sayıda yumurta hücresinin atılması ve bunların birden fazla sperm ile döllenmesi sonucu oluşurlar. Genetik olarak aslında ikiz olmayan çift yumurta ikizleri, sadece aralarında yaş farkı bulunmayan kardeşlerdir. Cinsiyetleri farklı olan ikizler her zaman çift yumurta ikizidir.

Yapılan istatistiklere göre, yardımla üreme teknikleri kullanılmadan gerçekleşen tek yumurta ikiz gebeliklerinin görülme sıklığı her toplumda hemen hemen aynıdır. Yaklaşık olarak her 1000 doğumdan dördü tek yumurta ikizleridir. Çift yumurta ikizlerinin kendiliğinden (yani yardımla üreme teknikleri kullanılmadan) gerçekleşme sıklığı toplumdan topluma değişir. Bunun yanı sıra, annenin yaşı, daha önceki hamileliklerinin sayısı ve aile hikayesi de bu değişime etki yapar.

Peki, genetik bu işin neresinde?

Yukarıda da tarif etiğimiz gibi, çift yumurta ikizleri, iki yumurtanın atılması sonucunda olurken, tek yumurta ikizleri de döllenmiş bir yumurtanın ikiye ayrılması sonucunda olur. Yumurta atılması (ya da yumurtlamak), birden fazla genin rol oynadığı doğal bir olaydır. Döllenmiş bir yumurtanın ikiye ayrılması ise daha çok şansa bağlı bir olay olup genlerin fazla bir etken rolü yoktur. Yani genleriniz, sizin çift yumurta ikizleriniz olmasına neden olabilir, çünkü 'yumurtlama' işleminde rolleri var.

Dolayısıyla çift yumurta ikizleri annenin aile hikayesinde sıkça rastlanan bir gerçekse, kendinin de çift yumurta ikizlerine sahip olma ihtimali yükselir. Birden fazla yumurtanın atılmasında rol oynayan genlerin hangileri olduğu tam olarak bilinmiyorsa da, bilim adamları, hormonların çok önemli rol oynadığını düşünmektedir. Örneğin, FSH hormonunun, ikizleri olan annelerde daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Bu hormon yumurtanın büyümesi için gereklidir ve çoğu zaman yardımla üreme yöntemlerinde kullanılır. Ayrıca çift yumurta ikizleri olan annelerin daha uzun oldukları ve daha genç yaşlarında daha kısa süreli adetler görmeye başladıkları da gözlemlenmiştir. Bu gözlemler, yüksek hormon seviyesiyle de bağlanabilir. Ama şüphesiz ki tüm bu özellikleri genler belirler.

Çift yumurta ikizlerinin ihtimalini yükselten faktörleri şöyle sıralayabiliriz;

- Annenin yaşı: 35 yaş üstünde annelerin çift yumurta ikizlere hamile kalma ihtimali, 20'li yaşlardaki bir anneye oranla 4 kat daha yüksektir

- Bir önceki doğumları: İkiz gebeliklerin ihtimali her yeni hamilelikle yükselir

- Beslenme: İyi beslenmeyen hanımların ikiz gebelik ihtimalleri uzun ve sağlıklı beslenen, hatta kilolu hanımlara oranla daha düşüktür

- Yardımla üreme tekniklerinde kullanılan ilaçlar: Her tedavi yöntemi bir birinden farklıdır. Ancak, üreme tedavisi sonucunda doğan bebeklerin yaklaşık olarak %20si çift yumurta ikizleridir. 35 üstündeki hanımların, bu yüzden, çift yumurta gebelik ihtimalleri daha yüksektir. Çünkü onları, üremeye yardım tedavileri için ilaç kullanma olasılıkları daha yüksektir.

- Irk: Çift yumurta ikizlerinin görülme sıklığı toplumdan topluma değişir. Örneğin Afrika kökenli bir bayanın, Asya kökenli bir bayana oranla, çift yumurta ikizi gebelik ihtimali dört kat daha fazladır.

Sevgili okurlar, bir sonraki köşemizde buluşmak üzere sağlık huzur ve sevdiklerinizle geçen günler sizlerin olsun.