"Risk nedir?" ya da "Risk almak nedir?" diye düşündüğünüz hiç oldu mu?

Kimisi için hayatın kendisi başlı başına bir risktir! Kimisi için yaşam içinde verdiği kararlar ve seçtiği seçenekler 'risk' almaktır. Kimisi için risk, bir yüzdeliktir!

Bazıları için ise 'risk' kelimesi 'bir olumsuzluğun gerçek olması ihtimalidir'.

Genellikle insanlarda negatif bir şeyleri çağrıştıran bu kelimeyi, istedikten sonra, hayatımızın her saniyesini ve tüm yaşadıklarımızı tarif etmek için kullanabiliriz.

Ancak bu hayata biraz fazla dramatik bir yaklaşım olur.

Aslında risk ve risk almak iki farklı şey! 'Risk almak', hayatınızda karşı karşıya kaldığınız 'risk'leri bilinçli ya da belki de çaresiz kalarak göze alıp onların üstüne gitmektir.

Hayatımızın her aşamasında farklı farklı risklerle karşılaşıyoruz. Bu 'risk'lerin veya 'ihtimallerin' bazılarını kolayca çözüp ekarte edilebilirken bazılarını ise hem anlamakta hem de onların doğrultusunda kararlar vermekte zorlanıyoruz.

Yerine ve yaşadıklarımıza göre riskin anlamı ve tarif edildiği şekil değişiyor.

Örneğin, 'Genetik Risk'. Genetik açıdan riskte olmak ne demektir?

'Risk' kelimesi zaten biraz ürkütücü bir kelime, öyle değil mi? Başına birde 'Genetik' kelimesini getirince daha da ürkütücü oluyor... Aslında 'risk' kelimesi burada bir 'ihtimal' veya 'olasılık' anlamındadır. Şahsen 'risk' kelimesi yerine bu iki kelimenin kullanılmasını tercih ederim. Çünkü bu kelimeler illaki de negatif sonuçların ortaya çıkacağı imajını vermiyor.

Peki, genetik risk ya da ihtimal dediğimizde tam olarak ne demek istiyoruz?

Burada kastettiğimiz ihtimaller genetik yapımızla, aile hikâyemizle ve çevresel faktörlerle alakalı. Örneğin, farz ediniz ki ailenizde birden fazla kişi meme kanserinden etkilenmiştir.

- Aile hikâyenizde ki bu olayın nesilden nesile geçen ve meme kanseri riskini (çevresel faktörlerin de etkisiyle) arttıran bir hatalı gene bağlı olma ihtimali nedir?

- Ailenizde eğer meme kanseri riskini arttıran bir gen hatası bulunmuş ise, bu hatalı genin size geçmiş olma ihtimali nedir?

- Bu hatalı gen eğer size geçmiş ise, meme kanserinden etkilenme riskiniz/ihtimaliniz ne kadar artmıştır?

'Risk'ler(ihtimaller) genellikle sayısal şekilde tarif edilirler. Mesela, ailevi meme kanseri vakaları (ailede nesilden nesile geçen bir hatalı gene bağlı olan meme kanserleri) tüm meme kanseri vakalarının sadece %5-%10 nu oluşturur. Ya da bir başka örnek, siz ve eşiniz sağlıklısınız ve kalıtsal bir hastalığa neden olan bir gen hatasına taşıyıcısınız. Eşinizin ve sizin bu kalıtsal hastalıktan etkilenen bir çocuk doğurma ihtimali %25 dir.

Konu yüzdeliklere ve sayılara gelince, genetik hastalıktan etkilenen veya riskte olan kişilerin çoğu zaman dile getirdikleri bir nokta vardır. Onlara göre aslında her şey %50'dir. Yani genellikle içinde bulundukları 'genetik risk'in doğuracağı iki ihtimal vardır.

'Ya öyledir, ya böyle!'

Mesela, ailevi meme kanserleri tüm vakaların sadece %5-%10 unu oluşturabilir. Ama kendi aile hikâyesinde meme kanseri olan bir kişinin algıladığı ihtimal:

"Bu kanserler ya kalıtsaldır ya da değildir."

Genetik riskler aile hikâyesi, tıbbi hikâye ve çevresel faktörleri ele alan detaylı araştırmalar sonucunda ortaya çıkar. Her kişi ve aile için oluşan riskler farklıdır.

Bireyler ve aileler, kendilerine sunulan bu genetik riskleri (ihtimalleri) göz önüne alarak hayati kararlar vermek zorunda olabilirler. Dolayısıyla ailelerin doğru bilgilendirilmesi, ihtiyaçları olan psikososyal desteğin sunulması, kendileri için en doğru kararları vermelerine yardımcı olacaktır.

Sevgili okurlar, bir sonraki köşemizde buluşmak üzere sevgi ve huzur dolu günler sizlerin olsun.