Hemen her çocuk hayatında en az bir kez yakalanmıştır ishal hastalığına...

Özellikle içinde bulunduğumuz aylarda "yaz ishalleri" salgınlar şeklinde yayılarak pek çok çocuğu etkilemekte... Kimi çocuk birkaç gün süren hafif sulu dışkılama şeklinde ayakta; kimisi de kanlı ishal, kusma ve ateşle birlikte hastaneye yatarak atlatıyor bu dönemi...

Bu haftaki konumuz "ishal aşıları"! Uzun yıllardır süregelen araştırmaların sonucunda nihayet ishal hastalığının da bir aşısı var artık! Pek çok anne-baba daha önce yine bu köşede hakkında bilgi verdiğimiz ishal aşılarının ismini bile duymamışlar henüz... Adamızda çok yakın zamanda uygulanmaya başlanan bu aşılar, Avrupa ve ABD'de ise de sadece bir-iki yıldır yaygın olarak uygulamaya girmiş durumdalar.

Geçtiğimiz gün ishal aşılarının etkinliğini anlattığım hastalarımdan birisinin babası bana ilginç bir serzenişte bulundu: "Her şeyin aşısı çıktı doktor, bırakın da ishal olacaksa olsun bu çocuklar, doğal bağışıklık kazansınlar !". Sözlerinde haklılık payı yok değildi bu duyarlı ebeveynin... Fakat ishal hastalıklarının boyutunu öğrendikleri zaman tüm diğer aileler gibi kendileri de aşılamanın önemini kabul ettiler.

İşte hayatımıza yeni giren ishal aşıları ile ilgili merak edilen bazı soruların cevapları:

İshal aşısı, Rotavirüs ne demektir?

İshal aşısı aslında ishale neden olan "Rotavirüs" ismindeki bir virüse karşı geliştirilmiş özel bir aşıdır.

Rotavirüsler tüm dünyada ilk 5 yaşta en sık görülen ishal etkeni virüslerdir! Gelişmekte olan ülkelerde ise en önde gelen ishal nedenidir. Virüs olduklarından dolayı antibiyotiklerle tedavileri mümkün değildir!

Dünyada her yıl 25 milyon çocuk Rotavirüs'e bağlı ishal hastalığına yakalanıyor; bunlardan yaklaşık 2 milyonu hastaneye yatırılıyor ve maalesef 600bini çeşitli nedenlerle hayatını kaybediyor. Bu tabloya göre Rotavirüs ishalleri nedeniyle dünyada her gün 1600 çocuk yaşamını yitiriyor!

Kişisel hijyen ve yüksek yaşam standartları bu hastalığın görülme sıklığını azaltır mı?

Hayır. Bakteriyel ishallerde korunmada önemli olan kişisel ve toplumsal hijyen kuralları, Rotavirüs enfeksiyonlarının önlenmesinde etkili değildir. Demokratik virüs olarak da tanımlanan Rotavirüsların neden olduğu ishal hastalıkları, hijyen koşullarından bağımsız olarak, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde benzer sıklıkta

görülür. Bu nedenle rotavirüs ishalinin önlenmesinde tek yöntem Rotavirüs aşılamasıdır.

Rotavirüs aşıları nasıl kullanılmaya başlandı?

İlk Rotavirüs aşı çalışmaları bundan yaklaşık 36 yıl önce başlamış. ABD'de 1998de rutin aşı takvimlerine girmesine rağmen bu dönemde aşıya bağlı görülen yan etkiler (invajinasyon- bağırsak düğümlenmesi) nedeniyle aşı bir yıl sonra kullanımdan kaldırılmış.

Şu anda Rotavirüs aşı çalışmaları hangi safhadadır?

Bu umut kırıcı deneyime rağmen Rotavirüs aşı çalışmaları sürdürülmüştür. İki yeni Rotavirüs aşısı (monovalan human rotavirus aşısı [Rotarix, GlaxoSmithKline] ve pentavalan human-bovine reassortant rotavirus aşısı [RotaTeq, Merck]) ile ilgili etkinlik ve güvenirlilik çalışmaları tamamlanmış ve 2006 yılında, bu iki aşı 35'den fazla ülkede lisans alarak kullanıma girmiştir.

Rotavirüs aşısının yan etkisi var mıdır?

Rotavirüs aşılarının bundan yaklaşık on yıl önce çıkan tiplerinin bazı çocuklarda invajinasyon (bağırsak düğümlenmesi) yaptığı bildirilmiştir. İnvajinasyon, ağır ishalin seyrinde de görülebilen, bağırsak hareketlerinin bozulması nedeniyle ortaya çıkan bir komplikasyondur. Yapılan son çalışmalarda ise yeni ishal aşısının invajinasyon yapmak bir yana çocukları bu rahatsızlıktan koruduğu ortaya çıkmıştır.

Aşı, tüm diğer aşılarda olduğu gibi hafif ateşe neden olabilmektedir. Ayrıca ender olarak hafif huzursuzluk, hazımsızlık, kusma veya hafif ishale de neden olabilmektedir. Bunların haricinde ciddi bir yan etkisi saptanmamıştır.

Bağışıklık sistemi zayıf, bağırsak ile ilgili sorunu olan kişilerde ise bu aşıların yapılması sakıncalı olabilir.

Bu iki yeni aşıdan ülkemizde kullanılan tipinin koruyuculuk ve yan etki oranları nasıldır?

Bu aşı (Monovalan Human Rotavirüs Aşısı) diğer çocukluk aşıları ile birlikte uygulanabilir. Bu aşının kazandırdığı bağışıklık ve yan etkiler ilk kez Belçika'da erişkinlerde, Almanya'da 1 yaş üstü çocuklarda denendi. Daha sonra, Finlandiya'da bebeklerde bir çalışma başlatıldı. Bu çalışmada, 2 ve 4. ay şemasıyla 2 doz uygulandığında, İshal aşısının ağır rotavirüs hastalığına karşı koruyuculuğunun %90 civarında olduğu gösterildi. Rotavirüs aşıları, hastane yatışlarını (%96), acil servis başvurularını (%93), iş gücü kayıplarını (%87) azaltır.

Sonuç olarak, yaklaşık 130.000 bebekte yapılan çalışmaların sonuçları, her iki yeni

Rotavirüs aşısının ishale, özellikle ciddi ishale karşı etkin ve güvenli bir korunma sağladığını göstermektedir. İlk doz bebek 6-12 haftalık iken uygulandığında ve aşılama 8. aydan önce tamamlandığında invaginasyon riskinin artmadığı gösterilmiştir.

İshal aşıları gerçekten çok mu pahalı?

Gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Güney Amerika ve Asya'da yapılan "kar-yararlılık" çalışmaları, rotavirüs aşılarının "cost-effective" olduğunu göstermiştir. Bu da aşılama ile harcanan paranın hastane ve ilaç giderlerinden daha az olduğunu göstermektedir. Aşı şu anda 150 YTL (Ağustos 2007) civarında olmasına rağmen ilerleyen yıllarda maliyetinin ve de satış fiyatlarının düşmesi beklenmektedir.

İshal (Roravirüs) aşılarının hangi dönemlerde ve nasıl yapılması öneriliyor?

Rotavirüs aşıları bebeklerin 6. haftasından (1.5 ay) itibaren yapılmaya başlanabilir. Bizim ülkemizde bulunan aşı tipi ağız yoluyla iki doz olarak yapılmaktadır. Aşı dozları arasında en az bir ay süre geçmesi gereklidir. İshal aşısı diğer çocukluk aşıları ile birlikte yapılabilir. Tercihen 2 ile 4 ay arasında (6. ayı geçmemek koşuluyla) uygulanması önerilir.

İshalsiz, mutlu ve sağlıklı günler...