Ekonomik olarak durgunluğun devam ettiği bu aylarda piyasadaki nakit sıkıntısı sürmeye devam ediyor. Merkez Bankası 2007 yılında likidite sıkıntısına çözüm getirmek için belli tedbirler almıştı. Fakat bugün gelinen aşamada öyle görünüyor ki bu tedbirler pek de işe yaramamıştır.

Özellikle dış talepteki daralmalar; başta konut sektöründe yaşanan müthiş gerileme ve buna ilaveten diğer sektör gelirlerindeki düşüş ile, 2007 yılını küçülerek kapattık. Daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi, en büyük endişem bu durağanlığı yaşamaktan fazla bunun kötüleşerek ekonomik krize dönüşmesidir.

Bir taraftan ülkemizdeki yeni araba satışları rekora koşarken, diğer taraftan piyasada nakit sıkıntısı, işletmeleri rahatsız etmeye devam ediyor. Sektörlerin bir şekilde biri birleriyle ilişkide olmaları, bu nakitsizlik durumunun yaygınlaşmasına neden olmaktadır. Sermayesi milyon dolarlarla ölçülen işletmeden tutun da küçük esnafına kadar, birçok işverenin hafta sonu çalışanını ödeyecek nakidi olmaması gerçekten düşündürücüdür. Bu sıkıntı vergi ödemeleri ve sosyal güvenlik primlerinin yatırılmasında da gözlemlenmektedir.

Piyasada nakit sıkıntısının diğer bir göstergesi para yerine kullanılan çeklerin durumudur. Özellikle işletmelerin toptan işlemleri ve diğer harcamaları ödemede kullandıkları araç olan çeklerle de durum pek iç açıcı değildir. Yeni araba satışlarında kırdığımız rekor gibi, karşılıksız çeklerde de rekor kırdık ve 2007 sonu itibarıyla 755 kişi çek kullanılmaktan men edildi. 2003 yılında 441 olan karşılıksız çek sayısı 2007'de 755'e ulaştı. Tabi diyebilirsiniz ki 2007'deki ekonomi 2003'e göre çok daha büyüktür ve sayının daha fazla olması normaldir. Yalnız bu tam da öyle değildir. Nedenini söyle açıklayım: 2004 yılındaki ekonomi 2003 yılına göre daha büyük olmasına rağmen 2004 yılında karşılıksız çek sayısı 368, 2003 de ise 441'dir. Bu da bizlere çek kullanmaktan men edilme sayısının ekonomideki gidişat ile çok ilişkili olduğunu göstermektedir. Bunun ötesinde piyasadaki nakit durumu da çeklerde performansı belirlemektedir.

Bana göre ekonomideki likidite sorununun ne olduğunun doğru anlaşılması gerekmektedir. Sorunun tespiti iyi yapılmalıdır. Bunun için ölçme yöntemleri ve teknikleri geliştirilmelidir. Likidite sorununun (varsa) nerede olduğu iyi tespit edilmelidir. Ancak ona göre doğru politika üretilebilir. Yukarıda da belirttiğim gibi KKTC Merkez Bankasının kısmi de olsa aldığı tedbirler pek işe yaramamıştı.

Kanaatimce bugün yaşanan nakit sıkıntısı "işletme sermayesi" (working capital) sorunudur. Şirketler günlük gerçekleşen nakit akışını düzenlemekte zorlanmakta ve cari işlemlerini yerine getirememektedirler. Sabit sermaye olarak güçlü olan işletmeler, nakit sıkıntısından çeklerini karşılayamamakta ve maliyetli, (bazen de kayıt dışı) olan finansal kaynaklar bulmaya zorlanmaktadırlar.

Geçen hafta, KKTC'deki Merkez Bankacılığı ve Para Politikaları ile ilgili düzenlenen konferansta, Merkez Bankası yönetim kurulu üyesi Doç. Dr. Erdal Güryay, KKTC'deki likidite sorunu üzerine sorulan soruya karşılık, Merkez Bankasının elindeki mevcut araçlarla pek de bir şey yapamayacağını belirtti. Bunun yanında mevcut bankacılık sisteminin reel ekonominin büyümesine engel olduğunu söyledi!

Hiç kuşkusuz kendi paramız olmadığı için KKTC Merkez Bankasının işlev ve görevleri sınırlıdır. Belki de asli görevi yalnızca sistemi denetleme ve düzenleme olmalıdır. Yalnız bankaların likit, piyasanın da nakit sıkıntısı çektiği bu günlerde Merkez Bankasının bu sıkıntının derinleşmesini önlemek için daha etkili bir rol oynaması gerektiği görüşündeyim.

Elinde bulundurduğu araçları kullanmanın yanında, özellikle işletmelerin "işletme sermayesi" sıkıntısına çözümler üretmek için ticari bankalarla birlikte tercihli kredi politikalarının geliştirilmesi gerekmektedir. Bu özellikle işletmelerin nakit darboğazını aşmasına yardımcı olabilecektir. Bunun ötesinde bu genişletici para politikasıyla duraklayan ekonomimize bir nebze de olsa açılım getirebilecektir.

Bu tür çalışmalar, bankacılık sisteminin reel ekonomi ile ilişkilerinin geliştirilmesine fayda sağlayacak ve aslında bankacılık sektörünün reel ekonomi için olduğunu gösterecektir.