Türkiye'nin İsrail-Suriye dolaylı barış görüşmelerine arabuluculuk yapması, beraberinde önemli bir tartışmayı getirdi. İsrail-Suriye barışının bedelini Türkiye mi ödeyecek? Geçen yazımda vurguladığım gibi Suriye-İsrail pazarlığında en önemli konu su. İsrail, bir noktada Golan Tepeleri'nden çekilebilir ama bölgenin su kaynaklarından vazgeçmek istemiyor. Ortadoğu'da su stratejik bir nesne. Önemi giderek artıyor. Gün gele su savaşları yaşanacağı senaryoları var. İsrail, içme suyunun yüzde 15'ini Golan Tepeleri bölgesindeki Tabaria Gölü'nden elde ediyor. Bu su kaynaklarından vazgeçmeyecekse, Suriye'nin bir şekilde tazmin edilmesi gerekiyor. İşte bu noktada Türkiye gündeme geliyor. Türkiye'nin Suriye'ye vereceği daha fazla su ile sorunun çözümlenebileceği düşünülüyor.

   Suriye ile İsrail arasında varılacak bir anlaşmada, Suriye'nin Golan bölgesinde kaybettiği suyu Türkiye'nin sağlaması yer alırsa, fatura Türkiye'ye çıkmış olur. Peki, bedeli Türkiye'nin ödeyeceği yönündeki haberleri ciddiye almaya gerek var mı? Yoksa bunlar sadece söylenti mi?

   Suriye'nin su kaybının Türkiye tarafından karşılanması görüşü esas olarak İsrail'den kaynaklanıyor. Bu çok doğal. Kendi isteklerini elde ederken, faturayı başka bir ülke ödeyecek. İsrail için ideal bir formül. İsrail Dışişleri Bakanlığı eski Müsteşarı Alon Liel, Türkiye'nin kendi su kaynakları ile arabuluculuğun ötesinde aktif bir oyuncu olduğunu söyledi. Alon Liel, Türkiye'nin Suriye'ye su vermesi durumunda Suriye-İsrail sorununun çözümünde büyük mesafe alınacağını savundu. Liel, Suriye Dışişleri Bakanı Muallim'in "Türkiye bize su verirse, Golan Tepeleri'ni devralsak bile buradaki suyu İsrail'e bırakabiliriz" dediğini aktarıyor. Alon Liel'in bu açıklamaları 26 Mayıs tarihli Maariv gazetesinde yer aldı. Liel "Birkaç hafta önce Türkiye'yi ziyaret ettim. Ne söylediğimi biliyorum. Konu gündemdedir" dedi.

    Zeynep Gürcanlı'nın Hürriyet gazetesinde yayınlanan "Bedeli Türkiye mi ödeyecek?" başlıklı haberinde, Gulf News haber sitesinde yer alan bir haber aktarılıyor. Bu habere göre Türkiye, Suriye ile İsrail arasında barışın suya ilişkin bedelini ödeme sözü verdi. Haberde, görüşmelere katılan Suriye heyetinin başkanına çok yakın olan Ayman Abdul Nour adlı Suriyeli uzmanın iddialarına yer verildi. Nour'a göre, Türkiye'nin girişimi ile yapılan son görüşmelerde "su konusu artık mesele değil." Türkiye "barış sonrasında Suriye'nin karşılaşabileceği her türlü sıkıntısını, Fırat nehri üzerinden karşılama sözü verdi." 

   Dışişleri Bakanı Ali Babacan, 29 Mayıs'ta konu ile ilgili haberleri yalanlayan bir açıklama yaptı. Babacan, Suriye-İsrail barışının faturasını Türkiye'nin ödeyeceği yönündeki haberlerin doğru olmadığını belirterek muhalefete yüklendi. Bu haberlerin muhalefet partilerinden kaynaklandığını savundu. Halbuki haber kaynakları İsrail ve Körfez.

    Babacan, Türkiye ile Suriye arasında su konusunda yapılmakta olan görüşmelerin Suriye-İsrail barış görüşmelerinin parçası olmadığını vurguladı. Bilindiği gibi Türkiye, Suriye ve Irak arasında su kaynakları konusunda istişareler yapılıyor. Bu tamamen ayrı bir süreç. Irak Su Kaynakları Bakanı Latif Raşit, yakında Türkiye ve Suriye'yi ziyaret edecek. Irak, daha fazla su talep ediyor. Beşinci Dünya Su Forumu, gelecek yılın mart ayında İstanbul'da toplanacak. O zamana kadar, üç komşu ülke arasında su konusunda ortak bir mutabakata varılması amaçlanıyor. 

   Peki, Suriye-İsrail barışının faturasını Türkiye'nin ödeyeceği iddiaları konusunda muhalefet ne diyor? Zeynep Gürcanlı'nın haberinde belirtildiği gibi CHP milletvekili ve deneyimli diplomat Onur Öymen, Başkan Clinton döneminde yapılan Suriye-İsrail görüşmelerinde de su faturasının Türkiye'ye çıkarılmak istendiğini açıkladı. Onur Öymen, o zaman Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı idi. Türkiye, ABD ve İsrail'e su bedeli ödemeyi kabul etmeyeceğini iletince görüşmeler başarısızlıkla sona ermişti. Sn. Öymen şimdi durumun daha kritik olduğunu belirterek hükümete soru önergesi vereceklerini açıkladı.

    Su konusunun çok önemli olduğunu tekrarlamaya gerek yok. Türkiye'nin su zengini bir ülke olmadığını daha önce yazmıştım. Türkiye'de şimdi su sorunu yaşanıyor. Barajlarda doluluk oranı düşük olduğu için yaz aylarında elektirik kesintisi olacağı tahmin ediliyor. Su yetersizliği nedeniyle bu yıl tarım üretiminde düşüş bekleniyor. Gıda fiyatlarının arttığı bir dönemde buğday ve diğer tarım ürünleri rekoltesindeki düşüşün faturasını halk ödeyecek. Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda Türkiye'nin su kaynaklarını çok akıllıca yönetmesi gerektiği ortaya çıkar.

    Suriye-İsrail barışının su faturasını Türkiye'nin ödemesi olası mı? Hükümetin böyle bir faturayı ödemeyi kabul edeceğini sanmıyorum. Gelişmeleri izleyeceğiz.