Epeydir, ekonomide düşen taleple bozulan nakit akım ve finansman sıkıntısının, topyekün hem reel sektörün kendi içindeki ödemeler çarklarını, hemde reel sektörle mali sektör arasındaki "ödemeler sistemini ve iletişimini" olumsuz etkilediğini söylüyorduk.

Neticede, ekonomide ödemeler sistemi bozuldu ve ekonomide "finansman krizi, nakit krizi (kamu dahil)ve topyekün bir nakit akım bozukluğu" var ve bir taraftan "efektif talebin düşmesi" öte yandan da "ödemeler sistemi ve iletişimi bozulan" ekonomide makro açıdan sorunlar katlanarak artmasına neden oluyor.

Bu kısır-döngüden çıkış yolu, hem ekonomide efektif talebi canlandıracak(Keynesyen değil) politikaları, hemde ödemeler sistemini tamir edecek politikaları eşzamanlı devreye koymaktan geçer.

Yeni görüşme süreci hafif bir kıpırdanma ve beklenti yarattı ama esas ekonomide beklenti, BM'nin müzakerelere De Seto kapasitesinde birini atayacağı zaman oluşacak.

Gelelim, finansman krizi, nakit krizi yaşan piyasamıza yardımcı olacak enstrümanlardan olan " factoring ve leasing" konularına. Biliyorsunuz, her iki enstrümanda hale hazırda yürürlükte ama piyasada tutmadı, çalışmadılar.

LEASING

Leasing, özellikle büyük (küçük de olabilir) çaplı duran varlık yatırımlarını(menkul) uzun vadeye yayan, yatırımcıya veya kullanıcıya "vergi ve gümrük" avantajı sağlayan çok önemli bir finansal enstrümandır.

Leasing ile menkul taşınır bir malı, Leasing Şirketi aracılığıyla alıp (kiralayıp), uzun vadede banka faizine denk bir taksitle ödüyorsunuz ve bunu bilançonuzda gider (taksitleri) olarak kaydedip, vergi muafiyetinden faydalanıyorsunuz.

Leasingde, sözleşme süresince geçici ithalat prosedürüne tabiisiniz, süre sonunda ise malın mülkiyetini kesin ithalata dönüştürürken, gümrükleme tarihindeki kur ve kıymet üzerinden gümrük vergisi ödüyorsunuz. Malın amortismanından dolayı çok daha düşük gümrük ve vergi ödüyorsunuz.

FACTORING

Factoring, aslında " alacakların iskontosu" dur. Yani, fatura, senet-sözleşme, çek, vs (taahhüt) dayanan yurt içi ve yurt dışı alacakların, banka faizine yakın oranlarda kırdırılmasıdır. Bir bakıma vadeli alacakların anında tahsilini sağlar. Alacağınızı, belli bir komisyon oranıyla factor şirketine satıyorsunuz, devrediyorsunuz. Ki, factoring ülkemizde vadeli çalışan bir çok sektöre ilaç gibi gelecekti.

Ama leasing ve factoring ile ilgili işlemleri düzenleyen yasalar çoktan yasalaşmasına rağmen, her ikisi de piyasa tarafından pek kabul görmedi. Peki ama neden kabul görmediler?... Niye, bankalar veya sair özel ve tüzel kişiler leasing ve factoring şirketler kurmadılar? Bu konuda, piyasadaki motivasyonsuzluğun sebebi nedir?

Bana göre, her iki enstrüman için piyasada gerekli motivasyonun oluşmasını sağlamak için eşzamanlı aşağıdaki 3 konuyu düzenlemek gerekir;

1-Factoring yasasının, teknik anlamda önemli eksiklikleri ve yetersizlikleri var. Buna karşın leasing yasası çok daha iyi durumda olmasına karşın, orada da bu enstrümanın kullanılmasında en önemli motivasyon olan KDV konusunda bir sıkıntı var. Bir de her iki yasanın ülke koşullarına yeterince uyumlu olmadığını düşünüyorum (bilhassa factoring). Mevcut içerikleri girişimcileri motive etmiyor.

2-Her iki yasanın da eşzamanlı olarak tamamlayıcı yasalarla uyumlaştırılması gerekir. Yani, vergi mevzuatı, gelir, kurumlar, KDV, gümrük, sigortacılık..vs konularla uyumlaştırılmaları gerekir. Mesela factoring'in çalışması için "fatura, senet, çek..vb" evrakların kıymetli evrak niteliği, kalitesi, itibarlarının..vs artırılması lazım.

3-Neticede leasing ve factoring, bir tür kredi-para kullandırma enstrümanlarıdır, dolayısıyla hem bu enstrümanların kullanacağı araçlarının hukuki kabiliyetini artırmamız, hem de genel olarak bankacılık sektörünün de muzdarip olduğu kredi motivasyonunu azaltan hukuk, mevzuat ve yargı süreçlerinde reform yapmamız gerekir. Bu konuda (kredi kullandırma motivasyonunu azaltan) bir paket yapıp, eşzamanlı bunlara müdahale etmeliyiz.

Yani, özetle çek sorumluluğu-gücü, icra-iflas, mahkemelerde yargı süreci... vb. konularda da düzenlemeler yapmalıyız. Halbuki, mesela polis kendi uhdesinde çeklerle ilgili kararlar alıyor ve piyasayı bozuyor. Özetle, borçluyu ve kiracıyı koruyan bir hukuk sistemi ile özelde kredi piyasasını, genelde de serbest piyasa sistemini geliştiremeyeceğimizi bilmemiz gerekir.

Son tahlilde, eğer içinde bulunduğumuz dönemde göreli talep noksanlığını ve finansman-nakit krizini aşmak istiyorsak, acilen bu ve bunun gibi enstrümanları çalışılır hale getirmek zorundayız.