Cyprus Today sol
  • 11 Temmuz 2017, Salı 8:24
AhmetTOLGAY

Ahmet TOLGAY

“Basın Günü”nün tarihi değiştirilmeli…

Basınımızın köklü ve saygın bir geçmişi vardır… Nice aydınımız ve basın emekçimiz bu sürece terini dökmüştür… Nice zor günlerimiz, mücadele ve inanç basınımızın verdiği moralle aşılabilmiştir… Bir basın günümüz mutlaka olmalı ve mutlaka her yıl kutlanmalı. Ama kanımca böyle bir günde değil elbette... 11 Temmuz’un her yıl “Basın Günü” olarak kutlanması geçmişteki bir araştırmacılık hatasıdır. Adamızda ilk Türkçe gazeteyi çıkaran Namık Kemal’in yakını o Osmanlı aydınına karşı da vefasızlıktır.

Her yıl tekrarlanan hatadan dönülmemesi adına üretilen “Kıbrıslı bir Türk tarafından çıkarılan ilk gazete” gerekçesi de ayrımcı, ötekileştirici, zorlama ve sırıtan bir milliyetçiliktir. Böylesi bir gerekçenin aslında milliyetçiliği içselleştirmeyenlerimiz tarafından üretilmesi ise bir diğer ironidir. Önemli olan ilk Türkçe gazetenin Kıbrıs’ta hangi tarihte ve kimin tarafından çıkarıldığını belirlemek ve asıl o günü “Basın Günü” olarak kutlamaktır.

Kıbrıs’ta yayımlanan ilk Türkçe gazete, eksik ve yanlış bir araştırmacılıkla belirlenen ve Emekli Mal (Vergi ve Saymanlık Dairesi) Müdürü Ahmet Emin Efendi tarafından 11 Temmuz 1889 tarihinde ilk sayısı halkla buluşturulan  “Sadet” (Özet) gazetesi değildir… Kıbrıs’taki ilk Türkçe gazete, Osmanlı aydını Aleksan Sarrafyan Efendi tarafından 12 Aralık 1879’da yayımlanan  “Ümid” adlı gazetedir. Sarrafyan Efendi’nin “Ümid” gazetesi, Ahmet Emin Efendi’nin “Sadet” gazetesinden 10 yıl önce yayımlandı… 

Peki, kimdir bu Aleksan Sarrafyan Efendi? O tam bir Osmanlı aydınıdır. Osmanlı Devleti’nde yayımlanan ilk gazetelerden ilerici “İbret”i de 1870 yılında yayın yaşamına koyan kişidir. Özgürlük ve çağdaşlık tutkunu Aleksan Efendi, Namık Kemal, Menapirzade Nuri, Direktör Ali Bey, Ahmet Midhat Efendi ve Ebüzziya Tevfik gibi Osmanlı aydınlarıyla iç içe çalıştı. Ermeni kimliğinden dolayı başlatılan baskılar sonucu yayını kesintiye uğrayan “İbret” gazetesinin yayın imtiyazını Namık Kemal’e devreder. Ama yayıncılığına ara vermez… Namık Kemal’in Kıbrıs’a sürülmesine neden olan “Vatan Yahut Silistre” piyesini basar ve dağıtır…

Bu Osmanlı aydını Ermeni, Namık Kemal’in 1873 yılında Kıbrıs’a sürgününden sonra baskılara daha fazla dayanamaz. O da İstanbul’u terk eder ve yakın dostu Namık Kemal’in arkasından Kıbrıs’a gelir.  Bir ara Mısır’a giderse de tekrar geri dönerek Larnaka’ya yerleşir. Namık Kemal’in sürgünden İstanbul’a dönmesinden sonra da Kıbrıs’ta kalmayı sürdürür. 

Adanın İngiltere’ye devrinden hemen sonra, 1879 da,  gazetesi “Ümid” i Türkçe yayımlamaya başlar. Kıbrıs’ın İngiltere’ye devrini kabullenemeyen Aleksan Efendi, bu hatalı karardan dönemin Dışişleri Bakanı Savfet Paşa’yı sorumlu tutar. Savfet Paşa için makalelerinde  “Böylece, bu küçük beyinli büyük diplomat, o büyük adayı kurban etmeyi başardı.” demektedir.

“Ümid” gazetesi, kısa yayım yaşamında sadece Kıbrıs’ta değil, ada haricinde de ses getirecek ve Osmanlı Dışişleri Bakanlığı bu etkin gazetenin dağıtımını durdurmak için İngiliz makamları nezdinde çeşitli girişimlerde bulunacaktır.

Savfet Paşa, Aleksan Efendi’nin yankıları İstanbul’a dek ulaşan yazılarına içerlemektedir… Adayı İngiltere’ye devreden antlaşmanın altına birlikte imza koydukları dönemin İngiliz Büyükelçisi Sir Henry Layard’ın kapısını çalar. Kıbrıs’ın tek Türkçe gazetesini kapattırmak adına ve Aleksan Efendi’nin İstanbul’a iadesi için tam iki buçuk saat büyükelçiye dil döktüğünü yazdığı raporda anlatır. Sir Henry de, daha önce Savfet Paşa’nın aynı konudaki bir notasına dayalı olarak “Ümid” gazetesinin İngiliz postası ile ada haricine dağıtımını engellemek için Dışişleri Bakanı Lord Salisbury’ye bir yazı gönderdiğini ve bu isteklerini de en kısa zamanda Londra’ya bildireceğini söyler. Osmanlı Dışişleri’nin ısrarlı girişimleri sonucunda adanın tek Türkçe gazetesi 5 Mart 1880 tarihinde yayım yaşamına son verir.

Sarrafyan, Osmanlı Sarayı’nın artan baskıları sonucunda Kıbrıs’ta daha fazla barınamaz. 1881’de Mısır’a göçer. 1889’da yayımlanan“Diq el Şark” (Doğu’nun Horozu) gazetesinin arkasında da Aleksan Efendi ve bazı Osmanlı Ermenilerinin bulunduğunun belirtileri var.

1885’li yıllarda Türkiye’den Kıbrıs’a gelen bazı Ermenilerin öncülüğünde Türkçe tek yapraklık, haftalık bir gazete yayımlandığı ve gazetenin Larnaka’da basılarak Lefkoşa’ya getirildiği Ermeni kaynaklarınca belirtilmektedir. Yani“Saded”e gelinceye değin başta “Ümid” olmak üzere Kıbrıs’ta 2 – 3 Türkçe gazete Osmanlı aydını Ermeniler tarafından yayımlandı. Dolayısıyla “Sadet” ilk Türkçe gazetemiz değil, ama Kıbrıslı bir Türk tarafından yayımlanan ilk gazetedir.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 YENİCAMİ AK 28 18 7 3 34 61
2 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 28 16 5 7 18 53
3 GAÜ ÇETİNKAYA TSK 28 16 5 7 15 53
4 BİNATLI YSK 28 14 7 7 19 49
5 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 28 11 11 6 8 44
6 BAF ÜLKÜ YURDU 28 11 8 9 14 41
7 LEFKE TSK 28 12 5 11 11 41
8 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 28 13 2 13 2 41
9 CİHANGİR GSK 28 11 6 11 2 39
10 TÜRK OCAĞI LİMASOL 28 12 2 14 2 38
11 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 28 10 7 11 3 37
12 GENÇLİK GÜCÜ TSK 28 10 2 16 -25 32
13 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 28 8 7 13 -15 31
14 YENİ BOĞAZİÇİ DSK 28 5 8 15 -32 23
15 YALOVA SK 28 5 7 16 -21 22
16 OZANKÖY SK 28 4 7 17 -35 19
yukarı çık