• 16 Ekim 2017, Pazartesi 6:54
Derviş KemalDENİZ

Derviş Kemal DENİZ

Tayvan modeli (2)

Tayvan’ın Çin Halk Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler’de tam üyeliğe giden ve büyük çoğunlukla üyeliğe kabul edildiği yıla kadar Çin’in tek temsilcisi olma özelliğini yitirmesi sonrasında esas kavga, ilişki içinde olduğu devletlerle uluslararası ilişkileri korumak kavgası olmuştur.

Çin Halk Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler’de ve dünya siyasetinde etkisi arttıkça Tayvan’ın uluslararası ilişkileri de bozulmaya başlamıştır. Bugün Tayvan, çok az sayıda kalan uluslararası örgütlerdeki üyeliğini korumaya çalışmaktadır. Ancak, bu çabalar Çin Halk Cumhuriyeti’nin tabiri caiz ise, inisiyatifine bağlı olarak netice vermektedir.

Tayvan’ın egemenliği ve statüsü ile ilgili çeşitli tartışmalar yapılmaktadır. Bu tartışmalar öncelikle Tayvan’ın devlet olma kriterlerine sahip olup olmadığı veya uluslararası siyasette bilhassa uluslararası hukukta devlet olmaya yakın bir durumda olup olmadığı üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Uluslararası hukukta devlet olma kriterleri değerlendirilirken Monteviedo Konvansiyonu’nun devlet olma kriterleri esas alınmaktadır. 1933 yılında kabul edilen Monteviedo Konvansiyonu, devlet olarak kabul edilmek için gerekli kriterleri içermektedir. Uluslararası hukukta bir ülkenin devlet olup olmadığı tartışması Monteviedo Konvansiyonu’na dayanarak karara vardırılmaktadır.

Monteviedo Konvansiyonu devlet olarak kabul edilme şartını dört kritere bağlamaktadır. Bir toprak parçasının devlet statüsüne alınması bu kriterleri yerine getirmesine bağlıdır.

Monteviedo Konvansiyonu’na göre devlet olmak için gerekli olan birinci kriter devletin belirli ve yeterli bir kara parçasına yani toprağa sahip olmasıdır. 23 bin kilometre kare alanı ile Tayvan bu konvansiyon kriterine uygun bir toprağa sahiptir.

Uluslararası hukukun esas aldığı ikinci kriter, devletin kendine ait belirgin ve etkin bir nüfusu olmasıdır. 23 milyon kişilik nüfusu ile Tayvan uluslararası tanınmışlığı olmasa da etkin bir nüfusa sahiptir.

Devlet olmanın üçüncü kriteri devletin sağladığı hizmetleri içermektedir. Bu kriter hükümetin devletin sınırları içerisinde asayişi sağlamak görevidir. Tayvan kendini tanımladığı Çin Cumhuriyeti olarak bu görevi yerine getirmektedir.

Monteviedo Konvansiyonu’na ve dolayısıyla uluslararası hukuka göre dördüncü kriter, bir devletin başka ülkelerle diplomatik ilişki içinde olmasıdır. Tayvan’ın devlet olma iddiasındaki en büyük sıkıntısı bu dördüncü kriterde bulunmaktadır. Çok az sayıda ülke, Tayvanı Çin Cumhuriyeti olarak tanımakta veya resmi diplomatik ilişki içinde bulunmaktadır. Son yıllarda Çin Halk Cumhuriyeti ile Tayvan arasında gelişmekte olan ilişkiler Tayvanı tanıyan veya resmi diplomatik ilişkiler içinde olan devlet sayısını düşürmüştür. Kabul etmek gerekir ki bu kriterin yerine getirilememesinde Çin Halk Cumhuriyeti’nin çabalarının büyük bir etkisi vardır.

Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan’ın uluslararası kuruluşlara üye olmaması için büyük gayret göstermektedir.    Nitekim bu çabalara paralel olarak Tayvan, Birleşmiş Milletler ve ona bağlı örgütlerden dışlanmıştır. Nitekim yıllardır üyesi olduğu Dünya Salık Örgütü’ne Tayvan “Çin Taipesi” adı altında katılabilmektedir. Tayvan’ın uluslararası örgütlerde “Çin Taipeisi” olarak yer alması Çin Halk Cumhuriyeti’nin uluslararası camiaya yaptığı baskılar sonucu gerçekleşmektedir. Burada Çin Halk Cumhuriyeti’nin hedefi Tayvanı devlet statüsüne aldırmadan Çin’in bir coğrafik bölgesi gibi göstermektir. Bu da Çin Halk Cumhuriyeti’nin Tayvan’ı kendine bağlı bir toprak parçası olarak görme siyasetinden kaynaklanmaktadır. Buna dayalı olarak da Tayvan Dünya Sağlık Örgütü’ne “gözlemci” statüsünde ve “Çin Taipesi” olarak katılmaktadır.

Tayvan’ın yıllar itibarı ile birçok ülke ile çok iyi bir ticari ve yarı resmi diplomatik ilişkileri olmuştur. Bunun yanı sıra Tayvan, Dünya Ticaret Örgütü’nde yer almaktadır. Tayvan ayrıca Asya Kalkınma Bankası ve Olimpiyat Komitesi’nin de üyesidir.

Tayvan’ın bugün itibarı ile bazı ülkeler ile resmi diplomatik ilişkileri vardır. Bu ülkeler sırası ile Belize, Burkina Faso, Dominik Cumhuriyeti, El Salvador, Guetamala, Haiti, Honduras, Nikaragua, Palau, Paraguay, Santa Kitts ve Nevis, Santa Lucia, San Vincent, Solomon Adaları , Swaziland , Kiribati, Marshall Adaları , Nauru, Tuvalu ve Vatikan olarak sıralanmaktadır.

Tayvan ile ilgili uluslararası hukukta tartışılan en önemli konulardan birisi de Tayvan’da yaşayan insanların gerçekten Tayvanlı olup olmadıklarıdır. Aslında tartışma buradaki insanların da Çinli olduğu ve Tayvanlı diye belirgin bir milletin olmadığıdır. Bu aslında Tayvan’ın önemli bir kriter noksanlığıdır. Bu da Tayvan halkının bağımsızlık referandumuna hakkı olup olmadığı tartışmasını ortaya koymaktadır.

Tayvan, devlet olma ile ilgili birçok kriteri yerine getirmesine ve belirli sayıda ülke ile diplomatik ilişki içinde olmasına rağmen halen tam anlamı ile uluslararası tanınmışlığı olan bir ülke değildir.

Bu durumu ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nden çok önde olsa da, ülkemizin yaşadığı tanınmama sorunlarını da yaşamaktadır. Çin Halk Cumhuriyeti’nin daha fazla liberal bir ekonomik yapıya dönüşmesi ve dünya ülkelerinin çok büyük çoğunluğunun iki buçuk milyar nüfusu ile büyük bir tüketim potansiyelinden elde etmeyi tasarladıkları çıkarlarına karşı Tayvan’ı dikkate almaları pek de mümkün görünmemektedir. Gelecek haftaki yazımda KKTC’nin Tayvan modelini adapte edip edemeyeceği konusunu ele alacağım.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 YENİCAMİ AK 9 8 1 0 18 25
2 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 9 7 1 1 12 22
3 BAF ÜLKÜ YURDU 9 5 3 1 12 18
4 CİHANGİR GSK 9 5 2 2 3 17
5 TÜRK OCAĞI LİMASOL 9 5 1 3 11 16
6 GÖNYELİ SK 8 4 1 3 2 13
7 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 8 4 0 4 6 12
8 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 9 2 5 2 -7 11
9 BİNATLI YSK 9 3 1 5 -6 10
10 GENÇLİK GÜCÜ TSK 9 2 3 4 -3 9
11 LEFKE TSK 8 2 3 3 -4 9
12 ÇETİNKAYA TSK 8 2 3 3 -6 9
13 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 8 2 2 4 -4 8
14 GİRNE HALK EVİ 9 2 0 7 -7 6
15 ESENTEPE KKSK 9 1 1 7 -14 4
16 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 8 0 3 5 -13 3
yukarı çık