Cyprus Today sol
  • 05 Mart 2018, Pazartesi 9:44
GökselSAYDAM

Göksel SAYDAM

Mali denetim türleri ve özellikleri (2)

Geçen hafta denetim türleri ve özellikleri hakkında kaleme almaya başladığım yazımda denetimin her konuda ve her aşamada çok önemli olduğunu vurgulamaya çalıştım. Bu konuda görüşlerimi açıklarken genelde 4 denetim türünün bulunduğunu, KKTC’deki mali denetim türlerinin İç Denetçi, Dış Denetçi, (Bağımsız Denetçi) ve Kamu Denetçisi statüsüne sahip kişiler tarafından gerçekleştirildiğini belirtmiştim.

Ayrıca, genel denetimin özelliklerinin hangi hususlardan oluştuğunu, denetimin önemli unsurlarının nelerden oluştuğunu belirttikten sonra her denetim sonucunda elde edilen bilgi ve bulguların mevzuata uygunluğu ile güvenilirliği hakkındaki denetçi görüşlerin raporlanması gereğini belirtmiştim. Bu arada işletmelerin bağımsız denetime tabi tutulmasının sadece vergi mevzuatı gereği olmadığı, denetimin işletme veya şirket sahiplerini, yetkililerini ve finansal kurumları da ilgilendirdiği konusunda da bilgiler vermiştim.

Bunlara ilâveten “Meclis Denetim” ile “Vergi Denetimi” arasındaki farklılığı açıklamak suretiyle tanımlamaya çalışmış ve KKTC’deki işletmelerin bağımsız denetim işlemlerinin kimler ve hangi yetkiye sahip kişiler tarafından yapıldığı hususunda bilgiler aktarmaya başlamıştım.

Bugünkü yazımda KKTC’de bağımsız denetim yetkisinin nasıl, hangi koşullarda ve yetki sınırları içinde hangi kurum tarafından verildiği ile Denetim Raporunun içeriği konusunda bilgiler vermeye çalışacağım.

“Yetkili Muhasip-Murakıp” yani (Bağımsız Denetçi) unvanına sahip kişilere meslek icra yetkisi Şirketler Yasası ve Gelir Vergisi Yasasındaki kurallara istinaden belli tecrübe ve eğitim sahibi kişilere bir sınav ve/veya mülakat sonucu verilmektedir. Verilen denetim yetkileri iki ana başlık altında uygulanmaktadır.

  1. Meslek icrasında tam yetkili olanlar;
  2. Meslek icarında sınırlı yetkili olanlar;

Tam yetkili denetçi olanlar finansal kuruluşlar dâhil her statüdeki işletmeleri denetlemeye yetkilidirler. Sınırlı yetkili olanlar ise finansal kuruluşlar ile halka açık şirketler ile kamu kurumları haricindeki işletmeleri denetleyebilirler.

Hangi yetki altında denetim yetkisi kullanılırsa kullanılsın, bu yetkiye sahip kişilerin bağımsız olmaları (gelir getirici başka işlerle ilişkisi olmaması), mesleki gizlilik ilkelerine uymaları ve denetledikleri mali tabloların yürürlükteki mevzuata uygunluğu hakkında gerçek görüş vermeleri yasal zorunluluk olup bu konularda herhangi birimin ihlali halinde yetkileri Maliye Bakanlığı tarafından geri alınabilmektedir.

Şu gerçeği belirtmekte yarar vardır ki bahse konu kişilerin Maliye Bakanlığı tarafından yetkilendirme kuralları çağımızın gereklerini karşılamakta oldukça geride kalmış olup bu konudaki çağdaş uygulamalar paralelinde düzenlenecek bir meslek yasasına ihtiyaç vardır.

Bu konuda 2013 yılında hazırlanan “Muhasebe ve Denetim Meslek Yasası Tasarısı” maalesef yasalaşmaması yanında içerik bakımından da bazı özelliklerini kaybetmiş ve kadük olmuştur. Mesleki disiplin ve etkinlik bakımından bu yasaya mutlak ihtiyaç olduğu görüşündeyim. Temennim bu yasa tasarısının yeniden tezekkür edilerek yasallaştırılmasıdır.

Bağımsız denetim ise denetlenen kurumu sadece vergi yönüyle ele almaz. Teorik olarak tanımlamak gerekirse, kurumların mali tablolarının ve diğer finansal bilgilerinin yürürlükteki mevzuatta belirlenen kriterlere uygunluğunu ve doğruluğunu makul güvence sağlayacak yeterli ve uygun bağımsız denetim kanıtları ile gerekli tüm bağımsız denetim tekniklerinin uygulanarak değerlendirilmesi ve sonuçlarının kurumların yönetim kurallarına yönelik bir rapora bağlanmasıdır. Diğer bir kurumun şirketin tüm mali ve idari yönleri ile gerçeği yansıtıp yansıtmadığını bağımsız denetçinin raporu ile görüşünü bildirmesidir. Aslında bağımsız denetçi riski ölçer ve kurumun sürekliliği açısından oldukça önemli bilgiler verir. İlgili taraflar açısından da tarafsız ve güvenilir olan finansal raporlama ve bu bilgiler oldukça değerlidir. Kısacası, gerçekçilik, şeffaflık ve anlaşılabilirlik ön planda tutulmaktadır.

Genel olarak Bağımsız Denetim her ne kadar şirketler tarafından bir maliyetmiş gibi görünse de uzun vadede ekonomiye olumlu katkısı tartışılamaz. Bağımsız denetimin vergi denetiminden daha önemli ve farklı olduğunu buradan da anlayabiliriz herhalde. Düşünün ki nesilden nesile geçen şirketten veya kurumdan mı daha çok vergi geliri elde edilir yoksa 12 sene olandan mı?

Diyeceksiniz ki hemen ülkemizdeki küçük ve orta boy işletmelerin bağımsız denetim uygulamalarına gerek yoktur. Ancak böyle düşünenlere pek söyleyeceğim bir şey olmamakla birlikte ufku açık, bağımsız denetimin gelecek nesiller için önemini anlayanlara şunu söylemek istiyorum. Bağımsız denetim sonucunda önerilecek önlemler ile düzenlemeler ilgili şirketler tarafından uygulanır ve vergisel gerekli düzenlemeler de uluslararası ilkeler paralelinde yapılırsa daha güçlü ve güvenilir şirketlerin veya kurumların ortaya çıkacağı, buna paralel olarak da daha güçlü ekonomiye kavuşulmuş olacaktır.

 

 

 

Denetim Raporu (Audit Report):

İç Denetçiler ve/veya muhasebe yetkilisi tarafından hazırlanan mali tabloların uygunluk, performans, mali bilgi teknolojisi ve muhasebe sisteminin denetimi sonucunda düzenlenen ve nihai görüşün açıklandığı rapordur.

Bağımsız Denetçi ise ulaştığı görüşü, görüşe ulaşamamışsa bunun nedenlerini raporunda açıkça belirtir. Raporlar, yürürlükteki mevzuatın belirlediği raporlama standartlarına uygun, yeterli kanıtlara dayalı ve tutarlı olarak düzenlenir. Denetim raporunda asgari olarak denetimin amacı, kapsamı ile saptanan bulgulara, sonuçlarına ve denetçinin/denetçilerin kanaatine yer verilir.

Özel Denetim başlığı altında yer alan İdari, Adli ve Mali Durum Tespit Denetimlerine ilişkin konular hakkında bilgiler ayrı bir başlık altında açıklanacaktır.

Denetim amaçlı faaliyetlerle ilgili bilgi notlarının, bulguların belgelerin ve teyit yazıları ile cevapların aşağıda belirtilen 2 dosyada izlenmesi ve muhafaza edilmesi gerekir.

Yukarıda açıklamış olduğum bilgiler dikkate alındığı zaman özellikle mali konularda ne kadar denetim türleri ve özellikleri olduğunu dolayısıyla da denetimin ne kadar gerekli olduğu açıkça görülmektedir.

Uygulamaya bakıldığı zaman çeşitli nedenlerden dolayı maalesef KKTC’de etkin bir mali denetimin olmadığını, dolayısıyla da gerek konuda gerekse özel sektörde kayıtdışılığın ve yolsuzlukların devam ettiğini basından herkes izlemektedir.

Denetim sadece, fatura makbuz vb. belgelerin kayıtlara uygunluğunu kontrol etmekten ibaret olmayıp denetime tabi tutulanın sektörel faaliyetine göre çeşitli mevzuat kapsamında bulundukları için denetçilerinde bu konularda yeterli bilgi eğitim ve vizyon sahibi olmaları gerekir. Örneğin bankacılık, sigortacılık, factoring, leasing ve benzeri finans konularında çeşitli kurallar mevcut olup bunların faaliyetleri ve muhasebe kayıt düzenleri hakkında yeterli güncel bilgi sahibi olunması gerekir. Bu nedenlerle denetçilerin de ihtisaslaşmaları kaçınılmazdır.

Benzeri konular sektörler arasında da mevcuttur. Örneğin, imalat, otelcilik, tarım, ulaştırma, sağlık sektörleri gibi.

Bu gerçeklerden hareketle denetçi mesleğine sahip olmak için birçok özellikler gerekir. Bunlar arasında başta muhasebe, işletme, şirketler mevzuatı ile muhasebe ile denetim standartlarına ve gerek yerel gerekse uluslararası finansal raporlama standartları vs. ilgili mevzuat hakkında yeterli bilgi sahibi olunması mutlaktır. Bunlara ilâveten denetçi mesleğine sahip olacak kişinin dürüst, tarafsız, güvenilir ve sır saklayan bir karaktere sahip olması, mesleği ile ilgili kendini sürekli yeni bilgilerle takviye etmesi gerekir.

Her konuda olduğu gibi hiç şüphesiz mali denetimin de bir ülkenin sosyo-ekonomik durumunda büyük etkisi vardır. Nitekim bu amaçla KKTC’de Sayıştay, Başbakanlık Denetleme Kurumu, Maliye Teftiş ve İnceleme Kurumu ileKooperatif İşleri Mukayyitliği isimleri altında faaliyet gösteren devlet denetim kurumları mevcut olup bu kurumların etkinliklerinin artırılması için bir an önce eksikliklerinin karşılanarak faaliyete geçirilmelidir. Kooperatif İşleri Mukayyitliğinin yegâne görevi yani kurulan kooperatiflerin tescilini yapmak değildir. Esas görevi tüm kooperatifleri ve özellikle bankacılık ile mevduat toplayıp kredi verenleri sürekli denetlemelidir. Ayrıca, bu statüdeki kooperatifler bankacılık mevzuatı altında denetlenmeleri için mevzuat eksikliği varsa gerekli düzenleme yapılmalıdır. Buna ilaveten Kooperatif İşleri Mukayyitliği siyasi bir kuruluş olmaktan çıkarılarak bağımsız bir statüye kavuşturulması halkın kooperatifleşmesine güven duymasını sağlayacaktır.

Vergi denetimi ile ilgili olarak taraflardan birini oluşturan “Bağımsız Denetçi” (KKTC Muhasebe ve Denetim Meslek Yasası Tasarısı) da günün koşullarına ve AB normları doğrultusunda güncelleştirilmek ve yasalaştırılmak suretiyle mesleğe ciddiyet, güven ve saygınlık kazandırılmalıdır.

Özetle, denetim gerekli önem verilmediği ve etkin konu reformunu yapılmadığı sürece KKTC’de uygulanacak en iyi ekonomik planının bile başarı şansı mümkün değildir. Bu nedenle hükümet her konudaki denetim faaliyetlerine gerekli önemi vermeli ve bu denetimleri yapacak olanlar için mesleki hususlar düzenleyerek yetenekli elemanları görevlendirilmelidir.

Denetim olmayan yerde hak, hukuk ve adaletin varlığından bahsetmek mümkün değildir


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 YENİCAMİ AK 30 18 7 5 30 61
2 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 30 17 6 7 19 57
3 GAÜ ÇETİNKAYA TSK 30 16 7 7 15 55
4 BİNATLI YSK 30 14 8 8 15 50
5 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 30 12 12 6 11 48
6 BAF ÜLKÜ YURDU 30 12 9 9 20 45
7 LEFKE TSK 30 13 5 12 16 44
8 CİHANGİR GSK 30 12 7 11 4 43
9 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 30 13 3 14 -1 42
10 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 30 11 8 11 7 41
11 TÜRK OCAĞI LİMASOL 30 13 2 15 2 41
12 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 30 10 7 13 -8 37
13 GENÇLİK GÜCÜ TSK 30 10 4 16 -25 34
14 YALOVA SK 30 6 7 17 -23 25
15 YENİ BOĞAZİÇİ DSK 30 5 9 16 -35 24
16 OZANKÖY SK 30 4 7 19 -47 19
yukarı çık
Pop Up ek