• 26 Aralık 2017, Salı 10:09
Hüseyin VedatAĞLAMAZ

Hüseyin Vedat AĞLAMAZ

Kitle ve iktidar üzerine…

“Neden bazı kült kitaplar’ın mutlaka okunması gerekir…!?

“Okumuyorsan; Her şeyi biliyorsun. Okuyorsan; gerçeği biliyorsun”

Dostum Yılmaz Parlan’dan ödünç aldığım bu söz, bu günün dünyasının neden kan gölüne döndüğünün, dünyanın hoyratça nasıl tahrip edildiğinin çığlığı gibidir. Bu dünyanın tahrip edilen coğrafyalarından biri de maalesef ülkemizdir. 

Gerçeği bilmek, insanoğlunun var olduğu andan itibaren peşinde olduğu yegâne eylemdir. İlkel insandan başlayarak günümüze kadar süren ve hiçbir şekilde vazgeçilmeyen bu eylem insanoğlunun içinde bulunduğu döneme göre şekillenmiştir. Etrafımızda ortaya çıkan bir takım olaylarda da hep bu eğilim içindeyiz. Bir ses duyduğumuzda onu tanımlama ihtiyacı duyarız. Bir şeye dokunduğumuz zaman onun ne olduğuyla ilgili fikirler ileri süreriz. Tatmakta, görmekte aynı işitme ve hissetme eylemindeki eğilimler gibidir.

Yaptığımız açıklamalar her zaman beynimizin odacıklarında biriktirdiğimiz bilgiyle alakalıdır. Yani edindiklerimizle. Yani sahip olduğumuz bilgilerle. İlkel insan şimşeklerle yeryüzüne düşen yıldırımların çıkardığı ateşi ondan saklanarak kendini korumuştur. Süreklilik arz eden bu durum ona dokunarak ve pek tabi yanarak ateşin ne olduğunu keşfetmesine neden olmuştur. Ateşin yanı başında bulunan etin farkında olmadan renk değiştirdiği(piştiği) ama yeme eylemi sırasında farklı bir tadın algısını tattığını fark eten insan eti pişirmeye başlamıştır. Bu ve bunan benzer bir çok süreçten geçerek günümüze gelmiştir.

Bir şeyin bilgisini elde etmenin en temel yolu, bilgisi edinilecek şeyin bilgi altyapısına sahip olmasını gerektirir.

İnsan kitleler halinde yaşamaya başladığı andan itibaren beraberinde de iktidarları yaratmıştır. İşte bu ilişki insanlık tarihi boyunca hep süre gelmiştir. Her kitle kendi iktidarını yaratır. Aynı zamanda da her iktidar kendi kitlelerini yaratır. Çoğu zaman itaata dayanan bu ilişki, ender zamanlarda da içinde çatışmayı barındırır. Bu ilişkinin temel argümanı ise korkudur.

"İnsanı, bilinmeyenin dokunuşundan daha çok korkutan hiçbir şey yoktur. İnsan kendisine değen şeyi görmek ve tanımak, hiç değilse sınıflandırmak ister. Yabancı herhangi birşeyle fiziksel temastan her zaman kaçınma eğilimindedir. Karanlıkta beklenmedik bir dokunuşun sebep olduğu korku, paniğe kadar varabilir. Üzerine giydikleri bile yeterli bir güvenlik duygusu vermez; giysileri yırtmak ve kurbanın çıplak, yumuşak, savunmasız etini delmek kolaydır."

İnsanların etraflarında yarattıkları bütün mesafelerin nedeni bu korkudur. Kendilerini başka hiç kimsenin giremeyeceği evlere kapatırlar ve ancak orada bir dereceye kadar güvende hissederler. Hırsız korkusu yalnızca soyulma korkusu değildir, aynı zamanda karanlığın içinden aniden uzanan beklenmedik bir elden duyulan korkudur. İnsan, bu dokunulma korkusundan yalnızca kitle içinde kurtulabilir. Korkunun karşıtına dönüştüğü tek durum budur."  (Kitle ve İktidar, Elias Canetti sayfa 15-16)

Bu yüzden tarih boyunca iktidarlar kitleleri her daim korkuyla yönlendirmiş ve kendine biat etmesini sağlamıştır. Bununla ilgili bu alanda yazılmış en önemli kitaplardan bir tanesi de “Elias Canetti’nin, Kitle ve İktidar” kitabıdır.

Elias Canetti'nin 30 yıllık çalışmasının ürünü olan Kitle ve İktidar sosyoloji, antropoloji, psikoloji... gibi disiplinleri içeren; ama onların sınırlarıyla yetinmeyen benzersiz bir çalışma olarak tanınıyor.

Canetti bu kitabında "kitle" ve "iktidar"ın birbirlerini nasıl etkileyip çoğalttığını; insanlar arasında "emir" ve "itaat" ilişkisinin nasıl biçimlenerek saldırganlık mekanizmalarına dönüştüğünü anlatıyor. En az sorgulanan, dolayısıyla en tehlikeli şey olan "emir verme"nin emredilende özgür bir kişilik edinmesini önleyen bir sızı bıraktığını, bu sızının sürekli emredilen-lerde katmerleşerek itaati içselleştirdiğini gösteriyor.

Canetti 1930'larda kitle eylemlerinin her tür politik mücadelenin en önemli silahı olduğunu fark ederek "kitle" ve "iktidar" ilişkisi üzerinde çalışmaya başlar. Çalışması ilerledikçe ilişkinin "tarih üstü" boyutlarını keşfeder ve insanın özüne yönelir. Hayvan sürülerini, bir araya gelmiş her tür insan topluluğunu çağ, coğrafya, din farkı gözetmeksizin devasa bir literatür taraması yaparak inceler. Yaşadığı yıllar, özellikle İkinci Dünya Savaşı'nın tarihteki en büyük kitle hareketlerinin ve kitlesel yıkımların görüldüğü yıllar olması; bir "iktidar" simgesi olarak Hitler'in vahşeti doğru iz üzerinde olduğunu gösterir: Kitle yıkıcı, iktidar öldürücüdür. İnsan "iktidar" isteği ile Tanrı'nın kıyamet ve dehşet tehdidini çalmıştır. Ölüme karşı direnmenin yolu ise emre karşı koymak ve yaratmaktır.

Canetti "düşünmek ısrar etmektir" diyerek Kitle ve İktidar'ı kaleme aldığı 30 yıl boyunca bu çalışmasını gölgeleyecek kapsamda başka eser vermedi. Çok sayıda araştırmaya ve her yıl Viyana'da düzenlenen bir sempozyuma konu olan bu kitaptan sonra insan doğasının kitle ve iktidarla ilişkisini bu denli kuşatan başka bir kitap da yayımlanmadı. Düşünsel zenginliğinin yanı sıra böylesi kitaplarda çok az rastlanan edebi bir anlatıma da sahip olan Kitle ve İktidar, zamana karşı direnerek insanı anlamada başvuracağımız vazgeçilmez kaynaklardan biri haline geldi. Anlamanın yeniden ve yeniden anlamlandığı muhteşem bir eser.

Eserin orijinalinin baskı yılı 1970 olmasına rağmen, Türkçeye 1998 yılında Ayrıntı Yayınları tarafından kazandırılmıştır. 501 bir sayfadan oluşan eser sizlere “keşke 500 sayfa daha olsa” dedirtecek nitelikte.

Böylesi bir başyapıtla buluşmanız dileğiyle…


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 YENİCAMİ AK 15 9 3 3 17 30
2 BİNATLI YSK 15 8 5 2 12 29
3 GAÜ ÇETİNKAYA TSK 15 9 1 5 8 28
4 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 15 8 4 3 6 28
5 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 15 8 1 6 3 25
6 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 15 6 6 3 7 24
7 BAF ÜLKÜ YURDU 15 5 5 5 11 20
8 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 15 5 5 5 -1 20
9 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 15 4 7 4 -1 19
10 LEFKE TSK 15 5 2 8 -5 17
11 GENÇLİK GÜCÜ TSK 15 5 2 8 -16 17
12 TÜRK OCAĞI LİMASOL 15 5 1 9 -4 16
13 CİHANGİR GSK 15 4 4 7 -5 16
14 YALOVA SK 15 4 3 8 -5 15
15 YENİ BOĞAZİÇİ DSK 15 3 6 6 -8 15
16 OZANKÖY SK 15 2 5 8 -19 11
yukarı çık
Skull King Popup