• 18 Eylül 2017, Pazartesi 8:57
İhsan ErolÖZÇİL

İhsan Erol ÖZÇİL

Geleceğin yatırımı; gen bankaları

İnsanlar biriktirdikleri paraları acil durumlarda kullanmak üzere bankaya yatırır. Gen bankaları da nadir bitkileri ve hayvanları korumak isteyen çiftçiler ve bilim insanları için diğer bankalarınkine benzer bir hizmet veriyor. Bir canlının tamamının ya da tohum, DNA, doku gibi kısımlarının uygun sıcaklık, nem gibi kontrollü şartlar altında saklanması gen bankalarıyla sağlanabilir. Böylece bölge ve ülke ekonomisi açısından, biyolojik açıdan önemli bitki ve hayvanlar koruma altına alınabilir.

Araştırmacılar ve çiftçiler gen bankalarındaki örnekleri nadir bitki ve hayvan türlerini tekrar yetiştirmek ya da genetik çeşitliliğini artırmak için kullanıyor. Gen bankalarında aynı zamanda özel genlere sahip hücreler ve organizmalar da koruma altına alınıyor. Bu genlerden daha sonraki zamanlarda örneğin bitki ve hayvanların yaşamını tehdit edecek salgın hastalık, açlık gibi durumlarda yararlanılıyor. Çiftçiler bankada saklanan hücreleri ya da dokuları yeni tür ve ırkları oluşturmak için de kullanabiliyor.

Örnekler gen bankalarında hücrelerin kimyasal ve biyolojik etkinliklerini durdurmak ve parçalanmalarını önlemek için düşük sıcaklıklarda saklanıyor. Bazı bankalar örnekleri sıvı azotla -196 oC’de dondurarak saklıyor. Bu dondurma işleminde hücrelerdeki su gliserin gibi başka bir sıvı ile değiştiriliyor. Bu sıvı hücrede buz kristallerinin oluşma ihtimalini en aza indiriyor ve buz kristallerinin hücre duvarına zarar vermesini engelliyor. Daha sonra biyologlar erime sırasında gliserini ya da kullanılan sıvıyı hücreden uzaklaştırıyor ve böylece hücrenin tekrar su alması sağlanıyor.

Hücreleri dondurma ve eritme işlemi örneğin tekrar normal sıcaklığına döndükten sonra da canlılığını koruması için mümkün olduğunca hızlı ve dikkatli yapılıyor. Çünkü dondurma işlemi bazı kimyasal maddelerin hücre zarından uzaklaşmasına neden olabiliyor. Bunu engellemek için de örneğin saklanacağı sıvının içine bazen şeker ve yağ ilave ediliyor.

Bir gen bankasında çeşitli örnekler korunabiliyor. Bunlar bir bitkiye dönüşebilecek tohumlar ya da birleştirildiğinde bir organizmayı oluşturulabilecek sperm ve yumurta olabileceği gibi taşıyıcı anneye aktarılacak bir hayvan embriyosu da olabiliyor. Bazı gen bankalarında kök hücreler de saklanıyor.

Norveç’in kuzeyindeki bir adanın yeraltında bulunan Svalbard Tohum Deposu milyonlarca hatta milyarlarca bitki tohumuna ev sahipliği yapıyor. ABD’deki San Diego Enstitüsü’nün Frozen Zoo (Dondurulmuş Hayvanat Bahçesi) projesiyle binlerce kuşun, sürüngenin, memelinin ve iki yaşamlının (amfibi, hem karada hem suda yaşayabilen) hücreleri, nesillerinin tükenme riskine karşı bir çeşit gen bankası olan koruma ve araştırma evlerinde saklanıyor.

2010 yılında Türkiye’de Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın Ankara’da açılan ve dünyanın üçüncü büyük gen bankası olan Türkiye Tohum Gen Bankası’nda hem bitki hem bakteri hem de mantar gen kaynakları koruma altına alınıyor.

Özellikle tarımsal önemi olan buğday, arpa gibi türlerin, yerel çeşitleri ve yabani çeşitleri ile endemik bitki türlerinin tohumları, tohum gen bankalarında saklanır. Bunun için tohumlar temizlenip kurutulduktan sonra özel ambalajlarda paketlenir. Genellikle 0- 5 °C’ta 20 yıla kadar, “-18” – “-20” °C’ta ise 50 yıla kadar saklanabilmektedir.

Son yıllarda pek çok ülke, hayvan genetik kaynaklarının korunmasına yönelik çalışmalara ağırlık vermektedir. Hayvan ırkları et, süt, deri gibi üretim potansiyellerinden gelecekte de yararlanmak amacıyla korunmalıdırlar. Bitki genetik kaynaklarında olduğu gibi gelecekte iklim, barınak, yem gibi koşullarının ne durumda olacağı bilinmediğinden mevcut biyolojik çeşitliliğin korunması gereklidir.

Özetle, bitki gen kaynaklarının önemi ve bunların gerek tarımsal üretim sistemlerindeki değişimler gerekse doğal yaşam alanlarının tahribi sonucu kaybolma tehlikesi altında oldukları artık hemen herkes tarafından fark edilmiş bulunmaktadır. Dolayısı ile hem klasik ıslah çalışmaları hem de modern genetik yöntemler için genetik kaynakların toplanması, korunması ve taşıdıkları özelliklerin morfolojik ve moleküler düzeyde tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır. Sonuç olarak  “Tohum Gen Bankası” biyolojik çeşitliliğimiz yeni nesiller ve insanlık için ekonomik faydaya dönüştürüldüğü ıslah çalışmalarında kullanılır.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 12 7 2 3 5 23
2 BİNATLI YSK 12 6 4 2 9 22
3 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 12 7 1 4 5 22
4 YENİCAMİ AK 12 6 3 3 9 21
5 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 12 5 6 1 8 21
6 GAÜ ÇETİNKAYA TSK 12 7 0 5 5 21
7 BAF ÜLKÜ YURDU 12 5 2 5 11 17
8 TÜRK OCAĞI LİMASOL 12 5 1 6 2 16
9 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 12 3 7 2 0 16
10 LEFKE TSK 12 4 2 6 -4 14
11 GENÇLİK GÜCÜ TSK 12 4 2 6 -9 14
12 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 12 3 4 5 -6 13
13 CİHANGİR GSK 12 3 3 6 -9 12
14 YALOVA SK 12 3 2 7 -5 11
15 YENİ BOĞAZİÇİ DSK 12 2 5 5 -5 11
16 OZANKÖY SK 12 2 4 6 -16 10

BURÇLAR

(21 Mart - 20 Nisan)

Koç Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(21 Nisan - 21 Mayıs)

Boğa Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(22 Mayıs - 22 Haziran)

İkizler Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(23 Haziran - 22 Temmuz)

Yengeç Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(23 Temmuz - 22 Ağustos)

Aslan Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(23 Ağustos - 22 Eylül)

Başak Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(23 Eylül - 22 Ekim)

Terazi Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(23 Ekim - 21 Kasım)

Akrep Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(22 Kasım - 21 Aralık)

Yay Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(22 Aralık - 21 Ocak)

Oğlak Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(22 Ocak - 19 Şubat)

Kova Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

(20 Şubat - 20 Mart)

Balık Burcunun 15.12.2017 Günlük Yorumu

yukarı çık
Skull King Popup