KTV
  • 14 Mayıs 2017, Pazar 13:25
Türem Delikurt TUNÇALP

Türem Delikurt TUNÇALP

Tüketiciye özel genetik testler

Sevgili okurlar, bildiğiniz gibi daha önce köşemizde genetik testlere basit birer kan testi (eğer genetik bilgi kandan elde ediliyorsa tabi) gözüyle bakılmaması gerektiğini birçok kez vurguladık. Sizin de hatırlayacağınız gibi genler, vücudumuzun düzenli gelişimi, büyümesi ve çalışması için gerekli olan tüm talimatları şifreler halinde muhafaza ederler. Milyonlarca hücreden oluşan vücudumuzda, 30 000'e yakın gen bulunmaktadır. Genler aynen bir kolye üzerinde dizili olan boncuk taneleri gibi kromozom adı verilen yapılar üzerinde bulunmaktadırlar. Sperm, yumurta hücresi ve alyuvarlar hariç her hücrede, hücre çekirdeği içerisinde 23 çift olmak üzere toplam 46 kromozom bulunmaktadır. Genetik hastalıklar bazen genlerin içerdiği bu talimatların silinmesi ya da bozulması veya kromozomların yapısında veya sayısında hata olması sonucu ortaya çıkabilen hastalıklardır.
Tıpta genetik dalı ilerledikçe, genetik hastalıklar için yeni ve sofistike genetik testler keşfedilmekte veya var olanlar daha da geliştirilmektedir. Genetik testler sayesinde kişinin kromozomları, genleri veya genlerin içerdiği talimatlar sonucu üretilen proteinleri incelenebilmektedir. Bu testlerin sonucunda, klinik bir teşhis doğru lanabileceği gibi klinik semptomlara (belirtilere) neden olduğu düşünülen gen hataları yada kromozomal hatalar da elimine edilebilir. Bazı genetik testler de biyokimyasal testlerden oluşmaktadır. Bu tür testler, genlerin yapım şifrelerini içerdiği proteinlerin yapısı ya da miktarına bakarak, sorumlu gende hata olma riskini belirler.
Genetik testler çeşitli nedenler için kullanılırlar. Genetik testlerin sonuçları kişilerin hayatında çeşitli önemli unsurları etkileyebilir. Örneğin bir genetik test hastanın klinik teşhisini doğrulayabilir ve hastalığın tedavisini de belirleyebilir. Bunun yanı sıra, yapılan genetik bir testin sonuçları testi yaptıran kişiden başka, gelecek nesiller için de bir risk unsuru yaratabilir. Dolayısıyla, ailede kalıtsal bir hastalığa yakalanma riskini yükselten bir genetik hatanın kişide test sonucu doğrulanması, bu kişinin çocuklarını da risk altına alır. İşte bu yüzdendir ki, genetik testler yapılmadan önce, kişilerin veya ailelerin teknik konularda bilgilendirilmelerine ek olarak, test sonuçlarından dolayı ortaya çıkabilecek olan her olasılığı gözden geçirmelerine de yardımcı olunmalı ve (onların yaptırmaya kendilerinin karar verdikleri) genetik bir testi bilinçli bir şekilde yaptırmaları sağlanmalıdır. Tıbbi Genetisyen (genetik hastalıklar üzerine uzman doktor) veya genetik danışmanlar bu yönde genetik testi yapacak olan kişiye veya aileye en büyük destek olabilir.
Son yıllarda, başta Amerika olma üzere çeşitli ülkelerde ‘Tüketiciye yönelik genetik testler’ (direct to consumer genetic tests) yaygınlaşmaya başladı. Bahsettiğimiz genetik testler, çoğunlukla özel firmalar tarafından sunulan ve toplum bireylerinin diledikleri genetik teste herhangi bir sağlık uzmanı tarafından yönlendirilmeden belli bir ücret karşılığında hemen ulaşabildikleri türde testlerdir. Bu konu etik açıdan birçok alandaki uzmanı endişelendirmektedir. En büyük endişe de insanların yetersiz şekilde bilgilendirilerek suistimal edilmeleridir. En komiği, sunulan genetik testler arasında bilimsel değer taşımayan ve gerçekten de ‘gereksiz’ diye sınıflandırılabilecek testlerin de var oluşudur. Örneğin belli bir ücret karşılığında genetik yapınızdaki ‘kodlar’ kullanılarak ‘size özel parfüm’ üretilebildiği iddia ediliyor veya bir dövme uzmanı sadece sizin kodlarınıza özel bir dövme yaratabiliyor! Ya da genetik olarak kelliğe yada kıvırcık saça yatkınlığınız var diye testler sunuluyor! Tüm bunlar aslında tüketiciyi kullanmaktan başka bir şey değil! Bu tarz testler özellikle İnsan Genom Projesinin (insanlarda mevcut olan tüm genleri bulmaya ve onların ‘haritasını’ çıkarmaya yönelik proje) 2003 yılında tamamlanmasıyla muazzam bir hız kazandı. Uluslar arası medyada inanılmaz şekilde ilgi gören bu proje, insanlığın ‘sırlarını’ çözmüş ve ileride genetik hastalıkların tedavisinde inanılmaz rol oynayacak olan bir mucize olarak tanıtıldı. Bir yerde belki de bu doğru ancak ‘insan genom projesi’ nin tıptaki yararı beklenilenden yavaş ancak emin adımlarla ilerlemekte. Yine de ‘akıllı’ olan kişiler bu durumu kullanmayı ihmal etmemiş görünüyor. Özellikle genetik test veya araştırmaları maddi amaçlar için boş vaatlerle pazarlayan özel firmalar birçok ülkede ortaya çıkmaya başlamıştır. Fakat bunlara artık bir dur deme zamanı geldi de geçiyor.
Amerika’da son yıllarda bu konuda yapılan araştırmalar sonucunda Genel Muhasip Bürosu (GMB) bu tarz testlerin yanlış yönlendiren ve pratik açıdan çok az yararı olan testler olduğuna karar vererek, bu testler üzerindeki regülasyon ve kısıtlamaların artırılmasına karar verdi. Her ne kadar da çoğu firma, web sitelerinde, müşterilerinin bu testlerin sonuçlarını aldıklarında uzman görüşü almalarını önerseler de, her sonuç bilimsel olarak herhangi bir önem veya yorum taşımıyor. Sonuçların verildiği tarza göre de, insanlar gereksiz yere panik olabilir veya yönlendirilebilir. Bunun yanı sıra bu firmalar müşterilerine onay formu imzalatıyor olsalar bile, yapılanlar yine de etik olarak sınıflandırılamaz. Uzmanlar bugün DNA’mızda saklı olan kodların banka hesap numaramız kadar değerli ve gizliliğine önem verilmesi gereken unsurlar olduklarının altını çiziyor. Amerika’dan sonra ‘Avrupa İnsan Genetiği Topluluğu’ da bu konudaki görüşleri ve endişeleri ile ilgili bir açıklama yaptı. Onlar da ayni şekilde, bu tarz testler ve sözde ‘hizmetler’ konusunda daha sıkı kısıtlamalar getirilmesi gerektiğini vurguladılar. Dileriz bu çalışmalar ve yasalar yakın zamanda, dünya çapında, insanların suistimal ve mağduriyetini önleyecektir. Son zamanlarda ülkemizde de artık bu testlerle ilgili reklamlar yapılmaya başlamıştır. Özellikle yurt dışında bulunan firma veya laboratuarların 'hizmet' olarak sunduğu ve herhangi bir uzman konsultasyonu veya genetik danışmanlık içermeyen testler, basit birer kan testiymişcesine yansıtılmaktadır. Uzmanlar, 'tüketiciye özel genetik testler' söz konusu olduğunda, 'tüketici' olarak hepimizin bilinçli olmasını ve genetik test bile olsa satın almayı planladığımız bir hizmet konusunda önce artısı ve eksisi ile tüm bilgileri aldıktan sonra karar vermemizi gerektiğini söylüyor. Bir sonraki köşemizde buluşmak dileği ile sağlıcakla kalın.
 


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 8 6 0 2 7 18
2 GAÜ ÇETİNKAYA TSK 9 6 0 3 6 18
3 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 9 4 4 1 5 16
4 BİNATLI YSK 8 4 3 1 6 15
5 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 8 4 2 2 3 14
6 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 8 2 5 1 2 11
7 YENİCAMİ AK 8 3 2 3 1 11
8 LEFKE TSK 8 3 2 3 1 11
9 BAF ÜLKÜ YURDU 8 3 1 4 4 10
10 YENİ BOĞAZİÇİ DSK 8 2 4 2 -1 10
11 OZANKÖY SK 8 2 3 3 -4 9
12 GENÇLİK GÜCÜ TSK 8 2 2 4 -6 8
13 TÜRK OCAĞI LİMASOL 8 2 1 5 -5 7
14 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 8 1 4 3 -6 7
15 CİHANGİR GSK 8 2 1 5 -10 7
16 YALOVA SK 8 1 2 5 -3 5

BURÇLAR

(21 Mart - 20 Nisan)

Koç Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(21 Nisan - 21 Mayıs)

Boğa Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(22 Mayıs - 22 Haziran)

İkizler Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(23 Haziran - 22 Temmuz)

Yengeç Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(23 Temmuz - 22 Ağustos)

Aslan Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(23 Ağustos - 22 Eylül)

Başak Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(23 Eylül - 22 Ekim)

Terazi Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(23 Ekim - 21 Kasım)

Akrep Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(22 Kasım - 21 Aralık)

Yay Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(22 Aralık - 21 Ocak)

Oğlak Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(22 Ocak - 19 Şubat)

Kova Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

(20 Şubat - 20 Mart)

Balık Burcunun 17.11.2017 Günlük Yorumu

yukarı çık
Skull King Popup