2020 KKTC Bütçe tasarısı analizi-2

Geçtiğimiz cuma günkü yazımda, 2020 KKTC bütçesinin geneline yönelik temel eksenleri ve göstergeleri irdelemiş ve yorumlamıştım. Bugünkü yazımda da, özellikle reel ekonomik hayatta yer alan icraatçı Bakanlıkların 2020 bütçelerini geçen yıl bütçeleri ile karşılaştırıp, bütçe öngörülerini değerlendirmeye çalışacağım. Maliye Bakanlığı bütçesi altında başka yönetim hizmetleri ve bağlı dairelere yönelik ödenekler de bulunduğu için en büyük bütçeye sahiptir. Bu yazıda maliye dışındaki diğer icraatçı bakanlıklar değerlendirilecektir.

Öncelikle, bütçede(maliye dışında ) en yüksek payları alan bakanlıkların bütçeleri ile ilgili olarak bazı temel bilgileri aktarmak istiyorum.

2020 bütçesinde en büyük pay % 11.55 ile Eğitim Bakanlığı’na ayrılmış ve yaklaşık 1 milyar TL konmuştur. 2019 tadil bütçesinde bakanlığa ayrılan rakam ise 975. 2 milyon TL idi. Yaklaşık % 2.5 düzeyindeki bu artışla ihtiyaçlar ne ölçüde karşılanacak merak ediyorum doğrusu. Bu kaynaktan mutlaka devlet okullarının fiziki altyapıları, öğretmen ihtiyaçları ve diğer ivedi gereksinimlerine pay ayrılmalıdır.

Bütçeden 2. büyük pay Sağlık Bakanlığı’na ayrılmıştır. Bütçe giderlerinin % 7.63 üne denk gelen yaklaşık 672.3 milyon TL bütçeye konmuştur. 2019 tadil bütçesinde bakanlığa ayrılan rakam ise 723.6 milyon TL idi. Yaklaşık 51 milyon TL azalan bir sağlık bütçesi karşı karşıyayız. Sağlık Bakanlığı, genel sağlık sigortası çalışmalarına hız vermeli, kısa sürede hayata geçmesi için gayret gösterilmelidir. Hastanelerde eksik olan ekipman, ilaç, doktor ve sağlık çalışanları eksiği ivedi olarak tamamlanmalı, Güzelyurt hastanesi süratle bitirilmelidir. Geçen yıla göre azalan bir bütçe ile halkın en önemli ihtiyacı olan sağlık hizmetlerinin yürütülmesi ne derecede karşılanacak merak ediyorum doğrusu.

Bütçeden 3. büyük pay Çalışma Bakanlığı’na ayrılmıştır. Bütçe giderlerinin %3.82 sine denk gelen yaklaşık 336.7 milyon TL bütçeye konmuştur. 2019 tadil bütçesinde ise Bakanlığa 308.6 milyon TL ayrılmıştı. Çalışma Bakanlığı da, Sağlık Bakanlığı ile yakın işbirliği içinde genel sağlık sigortasının hayata geçmesi için efor sarf etmelidir. Özellikle, çocuk yuvaları, yaşlılar ve yoksullara  yönelik hizmetler geliştirilmeli ve ödenekleri artırılmalıdır. Bir diğer önemli hususta Sosyal sigorta yükümlülerine getirilmesi düşünülen af konusudur. Bu konu toplumda düzenli yatırımlarını yapan vatandaşları rahatsız etmekte, onlara adaletsizlik duygusunu hissettirmektedir. İlle de af çıkarılacaksa, primini düzenli ödeyenlere de bazı avantajlar sağlanmalıdır. Yoksa nasılsa ilerde af çıkar beklentisi ile zamanında prim ödeyenlerde ödememe durumuna gelebilirler.

Bütçeden 4. büyük payı % 3.70 ile Tarım Bakanlığı almıştır. 2019 tadil bütçesinde 331.4 milyon TL ödenek ayrılmışken 2020 bütçesinde 325.6 milyon TL ödenek ayrılmıştır. Bütçesinde yaklaşık 5.7 milyon TL azalma olmuştur. Bu azalma, ülkemiz ekonomik aktivitesinin önemli bir bacağı olan Tarım sektöründeki bitkisel ve hayvansal üretim hizmetleri ile diğer dairelerin yürüttüğü hizmetlerin yürütülmesini umarım olumsuz etkilemez. Bakanlığın bütçesinin yanında, bakanlığa bağlı Tarım Dairesi, Hayvancılık Dairesi, Veteriner Dairesi, Devlet Üretme Çiftlikleri Dairesi, Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Su İşleri Dairesi, Jeoloji ve Maden Dairesi ve Orman Dairesi’nin bütçelerinde 2019 yılına göre önemli oranlarda azalmalar olmuştur. Bahse konu bu daireler, ülkeye hizmet verdikleri alanlarda bu kısıtlı bütçelerle ne oranda verimli olacaklar diye düşünüyorum.

Ülkemizin en büyük lokomotif sektörlerinden biri herkesin bildiği üzere turizmdir. Turizm Bakanlığı’nın 2020 bütçesindeki payı % 0.86 ve bütçe tutarı da 75.4 milyon TL dir. 2019 tadil bütçesinde ise 105.7 milyon TL olan bütçe tutarı, bu yıl 30.3 milyon TL azaltılmıştır. Ödemeler dengesinde ülkemize en yüksek dövizi kazandıran, ekonomik büyümeye ve istihdama katkı yapan turizm ile ilgili bakanlığın bütçesinin yaklaşık % 30 oranında azaltılması şaşırtıcıdır. Ayrıca, Turizm Bakanlığı’na bağlı olan ve ülkemizin en önemli konularının başında gelen çevreden sorumlu dairenin bütçesinde de 2020 yılında azalma görülmektedir.

Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı’nın 2020 bütçesi 254.6 milyon TL olarak öngörülmüş, bütçedeki payı da %2.89 olarak görülmektedir.2019 tadil bütçesindeki rakam ise 334.1 milyon TL idi. Görüldüğü üzere Bakanlık bütçesi 79.1 milyon TL nerdeyse %30 azaltılmıştır. Ayni zamanda bakanlığa bağlı Karayolları Dairesi’nin bütçesi de geçen yıla göre yarı yarıya azaltılmıştır. Yine Telekomünikasyon Dairesi, Limanlar Dairesi, Planlama ve İnşaat Dairelerinin bütçeleri de azaltılmıştır. Meteoroloji ve Trafik Daireleri bütçelerinde de geçen yıla göre çok az artışlar yapıldığını görmekteyiz. Özellikle yollarımızın durumu ortada ve birçok sorunlar mevcut iken, ülkemizin ulaştırma, altyapı, telekom ve bayındırlık alanlarındaki yatırım ve hizmet işlerinden sorumlu bakanlığının ve dairelerinin bütçelerinin azaltılması ihtiyaç duyulan yatırım ve hizmetlerin gerçekleşmesini zora sokacaktır. Limanların ve Telekom’un yeniden yapılandırılmasına yönelik hazırlık ve çalışmalar umarım sekteye uğramaz.

Ekonomi ve Enerji Bakanlığı’na 2020 bütçesinde 87.9 milyon TL ödenek ayrılmıştır. Bütçenin içindeki payı %1’dir. 2019 yılındaki tadil bütçesinde ise bakanlığın ödeneği 88.1 milyon TL idi. Geçen yıla göre bütçede az da olsa bir azalma görülmektedir. Bakanlığa bağlı Sanayi Dairesi bütçesi ise, 2019 yılına göre nerdeyse yarı yarıya azalmıştır. Sanayi bölgeleri altyapı harcamaların azalması, sanayicilere yapılan teşvik ve hibe destek programlarının uygulanmaması sektörde sıkıntılar yaratacaktır. İmalat sanayinin büyümesinde gerileme olduğu 2018 sektör büyüme rakamlarında ve 2019 un 7 aylık ihracat rakamlarında görülmektedir. Hal böyle iken 2020 bütçesinde Sanayi Dairesi bütçesinin yarı yarıya azaltılması rasyonel görülmemektedir.

Bütçe ile ilgili bugünkü yazımı burada tamamlamak istiyorum. Gelecek yazımda, bütçenin bütününü oluşturan giderler ve gelirler bütçelerindeki bazı spesifik kalemleri değerlendirip, yorumlamaya çalışacağım.

Yazımın sonunda, özellikle şu noktayı belirtmek istiyorum. Ben veya başka yazar ve bilgi sahibi uzman kişilerin dikkat çektiği konular ve Bakanlık bütçeleri ile ilgili olarak yapılan değerlendirme ve yorumlara yönelik, bütçe dairesi yetkililerinin söyleyecekleri detay ve gerekçeler varsa, bütçe komitesi toplantılarında konular açıldığı zaman beyan ederlerse, kamuoyu hem aydınlanacak hem de detaylar hakkında bilgi sahibi olacaktır.

YORUM EKLE

banner107

banner108