2020 KKTC bütçesinin analizi - 1

2020 yılı bütçe tasarısını sizlerle 2 ayrı yazı da analiz etmeye çalışacağım. Bugünkü yazımın içeriği daha ziyade bütçenin geneline yönelik temel eksenler üzerine olacaktır.

2020 yılı Bütçe tasarısı Meclis Ekonomi, Maliye, Bütçe ve Plan Komitesi’nde görüşülmeye başlandı. 2019 yılının ilk onaylanan bütçesine göre % 14.39, 2019 yılı tadil edilen son bütçeye göre ise % 6.11 artış göstererek 8.814 milyon TL olarak hesaplanmıştır. 2020 Bütçe tasarısında, Bütçe gelirleri toplamı 8.236 milyon TL, Bütçe giderleri toplamı 8.814 milyon TL ve bütçe açığı da 578 milyon TL olarak öngörülmektedir.

Bütçenin %33.58’i personel giderlerine (2.960.056.000 TL), %43.07’si Cari transferlere (3.796.190.000 TL) ve sosyal güvenlik kurumlarına ödenen devlet primleri giderlerine de (178.5 milyon TL) % 2.03 pay ayrılmaktadır. Yani neticede toplamda bütçenin en büyük bölümü yaklaşık % 78’i personel giderleri, maaşlar ve emekli maaşlarına harcanmaktadır. Tabi ki bu ödenek sadece memurlara ödenmiyor. Devletde tüm maaş alanlar askerler, polisler, sivil savunma, öğretmenler, yargı mensupları da bu personel giderlerine dahildir. Maalesef, bütçemizin çok uzun yıllardan beri kronikleşmiş bir gerçeği de budur.

Bütçe Dairesi ile diğer daireler arasında yürütülen ve zaman zaman ateşli tartışmaların ve pazarlığın yaşandığı bütçe görüşmelerinin ana konusu olan mal ve hizmet alımları giderlerinin bütçe içindeki payı sadece % 7 civarındadır. Koskoca bütçe kitabının nerdeyse en büyük bölümünü oluşturan mal ve hizmet alımlarının bütçedeki %7 payını da düşünerek yorum yapmak ve tartışmalara ona göre girmekte fayda vardır diye düşünüyorum.

Devletin kamu iç borcunun faiz ödemelerinde kullanılmak üzere 2020 bütçesinde 360 milyon TL ayrılmıştır. Geçmiş yıllarda da bu amaç için bütçeye faiz giderleri konmuş, fakat ödeme yapılmamıştı. Önemli olan bu ödemelerin alacaklılara düzenli olarak ödenmesidir. Bu konuda yaşanan sevindirici gelişme de şudur. Ticari bir banka ile yapılan protokole göre Ekim 2018 ayından başlayarak kamu borçları ödenmeye başlamıştır. Protokol şartlarına uygun olarak ödenmesi gereken faiz taksitlerinin düzenli olarak ödenmeye devam etmesi büyük önem arz etmektedir. Taksit tutarlarına ve ödeme takvimine sadık kalınmalı, mutlaka uyulmalı ve aksatılmamalıdır.

Mahalli gelirlerimizle, cari harcamalarımızı karşılayamama gerçeği önümüzde durmaktadır. Gerçekleştirmemiz gereken ilk hedef, mahalli gelirlerimizle, cari giderlerimizi karşılama kapasitesine ulaşmak olmalıdır.

Bütçenin finansmanını oluşturan gelirler kısmınada baktığımız zaman da aşağıdaki tabloyu görmekteyiz.

Bütçe hacmine göre, 2020 yılı Mahalli gelirleri yaklaşık 5.6 milyar TL olarak öngörülmüştür. Bütçedeki payı da % 63.65’tir. 2019 yılı gerçekleşmelerine göre de mahalli gelirler 5.1 milyar TL’ye ulaşmıştır. 2020’de de kanaatimce, Mahalli gelirlerin öngörülenin çok üstünde gerçekleşmesini bekliyorum. Fiyat İstikrar Fonu ve diğer fon gelirleri de yaklaşık 1 milyar TL ve bütçe payı %11.4 olarak öngörülmüştür.

2020 Bütçe gelirleri içinde yer alan TC yardımları, altyapı yatırımları ve reel sektör destekleri için 310 milyon, savunma harcamaları için de 650 milyon TL olacak şekilde toplam 960 milyon TL olarak öngörülmüştür. Geçen yıl bu rakamlar, altyapı ve reel sektör için 245 milyon, savunma için 450 milyon olmak üzere toplam 695 milyon TL olarak öngörülmüştü. Geçen yıla göre TC yardımlarında %38 artış görülmektedir.

Bütçe gelirleri içinde bulunan diğer bir kalem olan TC kredileri ise 440 milyon TL olarak öngörülmektedir. Geçen yıl bu rakam 575 milyon TL olarak öngörülmüştü. Geçen yıla göre TC kredilerinde %23.5 azalma görülmektedir. Kamu maliyesine cari harcamalar için TC’nin yapmış olduğu katkı geçmiş yıllara göre giderek azalmaktadır. Kamu maliyesindeki gelişme ve mahalli gelirlerdeki artış burada önemli bir faktördür. Katkılar daha fazla yatırımlar ve reel sektör desteklerine yapılmaktadır. 2019 yılında TC yardım ve kredileri 1.270 milyon TL öngörülmüş ama serbest bırakılacak para yıl sonuna kadar 750 milyon TL olacaktır. 520 milyon TL bütçeye dahil olamayacaktır.

2020’de toplamı 1.4 milyar TL olan TC yardım ve kredilerinin bütçe gelirleri içindeki payı %15.9 olarak öngörülmektedir. Bu oran, son yıllarda bütçede görülen olumlu gelişme ve performanslarla % 27’lerden ,%15’lere gerilemiştir.

Geçtiğimiz son 3 yılda bütçe fazlaları oluşmuştur. Özellikle, yüksek döviz, yüksek petrol fiyatları ve yüksek enflasyon artışlarının olduğu 2018 yılında bütçenin 53.4 milyon TL fazla vermesi önemli bir bütçe başarısı olmuştur.

2020 yılında 578 milyon TL olarak öngörülen bütçe açığı iç kaynaklarla karşılanmaya çalışılacaktır. Bunun gerçekleşmesi için, kayıt dışı ekonominin önlenmesine yönelik kayıt altına alma çalışmalarının geliştirilmesi sağlanmalı, kurumlar vergisi, gelir vergisi, Katma değer vergisi performansları ve gelirlerinin artırılması gerekmektedir.

2020 Bütçesinde mahalli yatırımlar için 221.3 milyon TL öngörülmektedir. Mahalli yatırımlara 2018 yılında 175.8 milyon, 2019 yılında da 182.3 milyon TL ödenek ayrılmıştı. Ekonomik büyümeye yeterli ivme ve katkıyı sağlayabilmek için yatırım tutarları daha fazla olmalıdır. Bu tutarlar ihtiyacımız olan yol, okul, hastane ve diğer altyapı yatırımları için yeterli değildir. TC kaynaklı yatırımlar için de 2020 bütçesinde 310 milyon TL ödenek ayrılmıştır. (Altyapı ve reel sektör). 2019 yılında ise TC kaynaklı yatırımlar için 245 milyon TL ayrılmıştı.

2020 bütçesinde belediyelere yapılacak devlet katkı payı 518.9 milyon TL olarak öngörülmektedir. Geçen yıl bu rakam 417.4 milyon TL idi. Belediyelerin de kendi öz gelirlerini artırmaları ve kendi kendilerine yeten duruma gelmeleri gerekmektedir. Birçok belediyenin devlet katkı payları giderlerine yetmemektedir. Çünkü birçok belediyenin borçları ve gereğinden fazla istihdam yükü bulunmaktadır.

2020 bütçesi kurgulanırken 2019 enflasyonu %12.88 ve 2020 yılsonu enflasyonu %11.19 öngörüldü. 2019 yılının ilk bütçesi %14.39, 2019 tadil bütçesi yani son onaylanan bütçe ise %6.11 oranında yani öngörülen enflasyonun altında artırılmıştır. Umarım bu bütçe bize yılsonuna kadar yeterli olur.

2019 yılı öncü verileri bize 2019 yılında ekonomide daralmayı işaret etmektedir. Zaten 2017 yılında %5.4 büyüyen ekonomi, 2018 de %1.3 oranında düşük bir büyüme göstermiş ve 2020 yılı için iyimser mesajlar vermemiştir. Bu bağlamda, 2020 yılında ekonomide sıkıntılar yaşamak istemiyorsak kobilere ve esnaflara düşük faizli krediler ve hibe programlarla destek olunmalı ve can suyu verilmelidir. Devlet de yapacağı katma değeri yüksek yatırımlarla ekonomik büyümeye ivme kazandırmalı ve reel sektörü ekonomik aktivitenin içine katarak onların iş yapmasını ve istihdama katkı yapmalarını sağlamalıdır.

Yazımın birinci bölümünü burada tamamlamak istiyorum. Bugünkü yazımda bütçenin temel göstergelerini analiz etmeye çalıştım. 2. yazımda giderler ve gelirler bütçesi içindeki dikkatimi çeken bazı spesifik kalemlerdeki bütçe öngörülerini yorumlamaya çalışacağım.

Bu vesile ile Bütçenin hazırlanmasını sağlayan Bütçe Dairesi yönetici ve personeline ayrıca katkı koyan tüm Kurum ve kuruluşlara teşekkür ediyorum. Bütçe plan komitesi Başkan ve üyelerine de bütçe görüşmeleri maratonunda başarılar diliyorum.

YORUM EKLE
YORUMLAR
Fevzi DURMUŞ
Fevzi DURMUŞ - 4 ay Önce

Hibe ve Cansu’yu ifade ettiğiniz gibi esnafı rahatlatacaktır, birde kira sözleşmeleri ve artışları Türk lirası üzerinden yapılmalıdır.

İbrahim Metti
İbrahim Metti - 4 ay Önce

Günumızde bıtcelerin en büyük problemi enerjiye ödenen paradır enerji hammaddesi olan ülkeler dahil olmak üzere bizim gibi enerjimi ithal edildiği karşılığında dövize endeksli ülkelerde bütçenin gerek kamu gerekse özel sektör ve köylerde bütçenin % 60 ve fazlası enerjiye gitmektedir Ayryeten geriye kalan ve hane halkı dahil enerjiye para ödemektedir bunu yenilenebilir enerji ve enerji tasarruf le telâfi edilmezse giderek uzun dönemde halka kendini idame ettirecek milli gelir komik kalacak ör Bakanımız Hasan Taçoy yenilenebilir enerjiyi kendi sorumluluk alanlarında halka lanse ederek farkimdallfarkimdallik yaratmıştır Tüm ülkede bu alanlarda gerekli çalışmaların ve yenilenebilir enerjinin altyapilariinin çalışmaları yapılıp uygulamaya gećilmelidir ivedi olarak

banner107

banner108