Derviş Zaim: 'Kıbrıs temalı filmlere ilgi yok'

   Derviş Zaim Kıbrıs konulu filmlerin neden çekilmediğini soran üniversite öğrencilerine "Kıbrıs temalı filmler Türkiye'de ilgi görmüyor" dedi. Ne diyeyim şimdi ben, bilmem ki?.. En sonunda Türkiye'dekilerin antipatisini kazanmayı başardık demek ki!..
   Oysa 1959 -1974 yılları arasında Kıbrıs temalı tonla film çekilmiş ve salonları hınca hınç dolduran bu filmler büyük gişe hasılatları sağlamıştı… Kıbrıslı Türk yönetmen Derviş Zaim’in Kıbrıs’a ilişkin 2 filmi var. 2003 yapımı “Çamur” ve 2010 yapımı “Gölgeler ve Suretler…” Bu filmler gişelerde büyük bir maddi getiri sağlamasalar da, “Gölgeler ve Suretler” Hazar Ergüçlü ile Osman Alkaş’a Türk sinemasına ve dizilerine başarılı bir sıçrama yapmalarını sağladı…
   Kıbrıs’ın olaylarla dolu yarım yüzyıllık tarihi, “Yeşilçam” diye anılan Türk Sineması’nın ilgisini çekmekte elbette ki gecikmeyecekti… Özellikle, adayı Yunanistan’a bağlamak amacıyla EOKA terör örgütünün eylemlerine başladığı 1955 yılı sonrasında Kıbrıs Türklerine yöneltilen Rum saldırıları, bir yandan Türkiye basınının, kamuoyunun, ve hükümetlerinin; diğer yandan da Türk film yapımcılarının gündemine olanca ağırlığıyla oturur…
   Kıbrıs ile ilgili ilk film 1959 yılında Sezer Sezin ve Kenan Artun'un hem başrollerini hem de yapımcılığını üstlendikleri "Kıbrıs Belası Kızıl E.O.K.A."dır… Bu film Ermeni kökenli sinemacı Nişan Hançer'in (1923-1997) yönetmenliğinde çekilir. Filmin konusu bir Türk direniş grubunun Mağusa'da tuzağa düşürülerek katledilmesi ile ilgilidir. Orantısız bir güce karşı Türk direnişçilerinin kahramanca göğüs germesi, hamasi bir sinema diliyle anlatılmaktadır...
   Bu film Kıbrıs konulu ilk film olmasının yanı sıra başka ilkleri de beraberinde getirir. Bu, “Sezin-Artun” Film Şirketi'nin ilk ve tek filmidir… Film, Türk Hükümetince yasaklanan ilk Türk filmi olması özelliğini de taşır… Gösterime sürülmesi yasaklanan film, genç yapımcılarını büyük zarara uğratır... Yasaklanma nedeni ise 1959 yılında imzalanan ve Kıbrıs ortaklık cumhuriyetini doğuran Zürih ve Londra Antlaşmaları’dır… Bu gelişmeyle Türkiye ve Yunanistan arasında oluşan dostane havanın bozulmasından çekinen Türk hükümeti filmin gösterimini yasaklar…
   Aynı yıl 1923 doğumlu yönetmen Behlül Dal'ın “Antiş Film” adına çektiği film ise gösterime girebildi. Mine Coşkun, Öztürk Serengil, Teoman Atalay ve Dal'ın küçük kızı Zühal Dal'ın rol aldıkları bu film "Kıbrıs Şehitleri" adını taşıyordu. Senaryosu da Dal tarafından yazılan film, Kıbrıs’ta Rum terörüne kahramanca direnerek şehit olanların destansı öyküsünü anlatıyordu.
   1963 Rum saldırılarının başlamasından önce Kıbrıs'a gelen bir Türk film ekibi yönetmenliğini Ergün Osman Nuri'nin (1928-2010) yaptığı "Hancının Kızı"nı çeker. Siyasal Kıbrıs konusu ile ilgili olmamakla birlikte bu, adamızda çekilen ilk Türk sinema filmidir. Filmin başrollerinde Eşref Kolçak ve Evrim Fer, yan rollerinde Kadir Savun ve Reha Yurdakul vardır. Film Evrim Fer'in kurduğu “Fer Film” adına yapılmıştır. 1964 yılında vizyona giren filmin Anadolu sinemaları için üretilen 16 mm. kopyaları “Dar Film” tarafından pazarlanır. Filmde çok kısa da olsa birkaç Kıbrıslı Türk'e de rol verilir. Rasıh Işıkman bunlardan biri…
   Bu üç filmle Türk sineması Kıbrıs ile olan ilgisini kanlı Rum saldırılarının başladığı 1964 yılına dek keser. 1960 yılında kurulan ortaklık cumhuriyetinin yıkılması ile başlayan kanlı çatışmalar 1964 yılında “Artis Film” tarafından beyaz perdeye aktarılır. Recep Ekicigil'in senaryosunu yazdığı o filmin yönetmeni 1938 doğumlu Tunç Başaran'dır.  Başaran Japonların klasikleşen “Yedi Samuray” filminden bolca esinlenmiştir.. “On Korkusuz Adam" isimli bu filmde Tamer Yiğit, Sevda Ferdağ, Selma Güneri, Yılmaz Güney, Adnan Şenses, Devlet Devrim, Erol Taş ve Tunç Oral rol alırlar. Antalya'dan Kıbrıs'a gelerek savaşan bir grup direnişçinin öyküsü filmin ana temasıdır... Türk sinemasında ünlenmeye başlayan Yılmaz Güney, bu filmdeki “Konyakçı” tiplemesiyle dikkatleri üstüne çeker…  Güney, aynı karakteri ondan sonra çekeceği birkaç filmde daha canlandırır…
   “On Korkusuz Adam”ı, 1965 yılında “Efes Film”in yaptığı "Kıbrıs Volkanı" izler. Yönetmenliğini 1929 doğumlu Ural Ozon'un üstlendiği bu film alt başlığından da anlaşılacağı üzere "Şahlanan Mücahitlerin Destanı"nı anlatmaktaydı. Filmin başrollerinde Alev Tolga, Muhterem Gencer, Ahmet Ural ve Ayşe Ay isimli tanınmamış oyuncular vardır.
   1966 yılında vizyona giren "Dişi Düşman" ise, gerek başrol oyuncuları, gerekse senaryo ve yönetmen kalitesi açısından o yıla kadar yapılan Kıbrıs filmleri arasında üzerinde en fazla özenilendir... Nejat Saydam'ın (1929-2000) “Acar Film” adına yönettiği bu yapımın senaryosu Aydın Arakon ve Nejat Saydam'a aittir. Başrollerinde ise Türk sinemasının o dönemdeki yeni yıldızları Hülya Koçyiğit, Cüneyt Arkın ve Ajda Pekkan vardır. Türk sinemasının tanınmış isimlerinden Reha Yurdakul, Hüseyin Baradan, Baki Tamer ve Atıf Kaptan da bu filmde yan karakter rollerinde görülür.
   Bizans döneminden kalma bir hazineyi İstanbul’dan Kıbrıs’a kaçırıp bununla Türklere saldırmakta olan Rum teröristleri silahlandırmaya çalışan tehlikeli kadın ajana karşı verilen mücadele, filmin temel konusu... Tehlikeli kadın ajanı, sinemadaki ilk rollerinden birinde, Ajda Pekkan canlandırır... 
   Aynı yıl beş arkadaşın Kıbrıs'taki çatışmalar sırasında başlarından geçenleri geri dönüşlerle anımsadıkları "Fırtına Beşler"i, “Metro Film” adına 1930 doğumlu, Ermeni kökenli Aram Gülyüz yönetir. Başrollerini Selda Alkor ve Süleyman Turan'ın paylaştıkları filmin senaristi ise Erdoğan Tunaş'tır. Bu film bazı değişikliklerle bir kez daha, 1977 yılında, Osman F. Seden tarafından "Silah Arkadaşları" adıyla yeniden çekilir ve başrollerini Kadir İnanır, Perihan Savaş ve İranlı sanatçı Beyk İmam verdi paylaşır…
   Bu yılda yapılan bir diğer Kıbrıs filminde Salih Güney, Serap Olguner, Sevinç Pekin ve Hayati Hamzaoğlu başrolleri paylaşırlar. "Fedailer" isimli o filmi “Olgun Film” adına Kayahan Arıkan (1929-1980) yazar ve yönetir.
   1966 yılının bir diğer Kıbrıs filmi, Remzi Jöntürk'ün (1936-1987) hem senaryosunu yazdığı, hem de “Duru Film” için yönettiği "Göklerdeki Sevgili"dir. Kıbrıs semalarındayken uçağı düşen bir savaş pilotu ve Kıbrıslı Türk sevgilisinin dramının anlatıldığı filmin başrollerinde Cüneyt Arkın ve Selda Alkor vardır.
   1966 yılında yapılan Kıbrıs filmleri kervanına “Saner Film”, yönetmenliğini Adnan Saner'in yaptığı "Severek Dövüşenler" filmi ile katılır. Bu filmde Ediz Hun, Sevda Ferdağ ve Suzan Avcı rol alırlar.
   Rumların 1967 yılında Boğaziçi ve Geçitkale köylerine saldırarak Kıbrıslı Türkleri öldürmesi üzerine Türk sineması bir kez daha Kıbrıs'a el atar. Rumlar tarafından kaçırılan bir Türk albayın etrafında gelişen olayların anlatıldığı "Fedai Komandolar Kıbrıs'ta" ve onun devamı olan "Komandolar Geliyor" “Kale Film” adına 1929 doğumlu Nejat Okçugil tarafından yönetilir. Temel Tezol'un senaristliğini yaptığı her iki filmde de Yılmaz Gündüz ve Nil Kutval başrolleri paylaşırlar.
   "Komandolar Geliyor" filmi ile Kıbrıs olaylarının yansıtıldığı birinci milli filmler dönemi 1968 yılında sona erer. 1974 yılında 1916 doğumlu usta yönetmen Lütfi Ö. Akad'ın Kıbrıs'ta “Erman Film” için çektiği "Esir Hayat"  Kıbrıs olayları ile bağlantısı olmayan ilk Kıbrıs filmidir… 
   Tarık Akan ve Perihan Savaş'ın başrollerini paylaştığı bu aşk filminde Hulusi Kentmen, Turgut Boralı ve Süha Doğan gibi diğer tanınmış aktörler de rol alır. Tutkulu bir aşkın öyküsünü anlatan film, ayrıca baştan başa Kıbrıs'ta çekilen ilk Türk filmi olma özelliğine de sahiptir.
   Kıbrıs'ın Yunanistan'a ilhakını önlemek üzere Türkiye'nin 20 Temmuz 1974’de Kıbrıs'ta gerçekleştirdiği Barış Harekatı, Kıbrıs ile ilgili ikinci milli film akımını başlatır.  Geçmişte,1966’da, bir Kıbrıs filmi daha çeken Remzi Jöntürk bu kez de “Barlık Film” adına "Göç (Kıbrıs Ufuklarında)" yapımına imza atar... Filmin Fikret Hakan, Tanju Korel, Tugay Toksöz ve Salih Güney'den oluşan bir yıldız kadrosu vardır.
   Yine aynı yıl 1946 doğumlu Müjdat Saylav,  yapımcılığını üstlendiği "Kıbrıslı Fedailer" filmini yönetir. Barış Harekâtı'nı konu alan bu filmde Salih Güney, Karaca Kaan ve Hayati Hamzaoğlu rol alırlar.
   1974 yılı filmlerinden bir diğeri de ünlü tiyatro oyuncusu Yıldız Kenter'in başrolü oynadığı "Kartal Yuvası"dır… Barış Harekâtı'nın hemen öncesindeki Rum baskı ve saldırılarının anlatıldığı filmi “Çağdaş Film” adına Natuk Baytan (1925-1986) yönetir. Diğer önemli rollerde Ceyda Karahan, Cemil Şahbaz ve Yıldız Kenter’in eşi Şükran Güngör vardır.
   Türk sinemasının yıldızlarından Cüneyt Arkın ve Fatma Girik'in başrollerini paylaştığı Kıbrıs'la ilgili "Önce Vatan" filminin yönetmeni 1932 doğumlu Duygu Sağıroğlu... Savaşın tozu-dumanı henüz dağılmadan 1974 sonbaharında sıcağı sıcağına kotarılan bu yapımın sahibi, Memduh Ün’ün “Uğur Film”i... Film, Barış Harekâtını ve bu harekât sırasında bir Türk subayı ile Kıbrıslı bir kız arasındaki aşk öyküsünü anlatmaktadır.
   İkinci Kıbrıs milli filmleri akımına “Er Film” de "Sezercik Küçük Mücahit" ile katıldı. Yapımcı Berker İnanoğlu'nun oğlu Sezer İnanoğlu'nun yanısıra Perihan Savaş ve Orçun Sonat'ın da rol aldığı filmin senaryosu Erdoğan Tunaş'a ait. 1931 doğumlu Ertem Göreç'in yönettiği filmde "Sezerciğin kahramanlıkları" ve Barış Harekâtı ile gelen kurtuluş anlatılmaktadır. Filmin çekim yılı 1974…
   Aynı yıl çekilen bir diğer Kıbrıs filmi ise Tamer Yiğit'in başrolünü oynadığı "Şehitler"dir. Rum zulmünü ve kurtuluşu anlatan filmde ayrıca Eşref Kolçak, Fatma Belgen, Kuzey Vargın ve Orçun Sonat da rol aldı. Yönetmenliğini 1941 doğumlu Çetin İnanç'ın yaptığı filmin yapımcılığını “Gaye Film” üstlenmişti.
   Barış Harekâtı'nın getirdiği Kıbrıs’la ilgili bir diğer Türk filmi de yönetmen Kayahan Arıkan'ın, “Tancan Akın” takma adıyla yazıp yönettiği "Türk Aslanları"dır.
   1974 yılında son olarak iki Kıbrıs filmi daha üretilir. Bunlardan 1920 doğumlu Seyfi Havaeri'nin  “Serpil Film” adına yönettiği "Zafer Kartalları"nda Perihan Savaş, Ünsal Emre, Diler Saraç, Ferit Bozkurt rol alır… Filmografisindeki üç filmle “En fazla Kıbrıs filmi yönetme” unvanına sahip olan Remzi Jöntürk'ün “Barlık Film” adına çektiği "Zindan"da ise Tamer Yiğit, Yıldırım Önal ve Kıbrıslı Feri Cansel rol alırlar.
   Ergün O. Nuri'nin "Hancının Kızı" isimli melodramı ve Lüfi Ö. Akad'ın bir aşk öyküsüne dayanan "Esir Hayat”ı sayılmadığı takdirde, Türk sinemasında 1959-1974 yılları arasında Kıbrıs olayları ile ilgili yirmi film yapılmıştır. Bunların hemen tümü Kıbrıs gerçeklerini ve Kıbrıs Türk insanını yansıtmaktan uzak, sanat açısından vasat, hatta çoğu vasatın altında filmlerdir. Ancak Kıbrıs'ta yaşananları Türk kamuoyuna aktarmakta önemli bir tarihi görevi yerine getirmişlerdir. 1974’ten sonra Kıbrıs’ta çekilen çeşitli harcı alem Türk filmleri ise bu araştırmamızın dışında bırakılmıştır... 
   (Kaynaklarından yararlandığım araştırmacı dostum sevgili Ahmet Erdengiz’e teşekkürler. A.T.)

 

YORUM EKLE