Finansman dengesizliği yakıcılığını koruyor

banner37

KKTC Merkez Bankası tarafından yayımlanan 3. çeyrek raporuna göre cari açığı kapamada Türkiye’nin etkisi azalsa da yerel gelirler açığı ‘halen’ kapayamıyor

Finansman dengesizliği yakıcılığını koruyor

Ali ÇATAL

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Merkez Bankası tarafından yayımlanan ve 2018’in üçüncü çeyreğindeki finansman dengesini konu alan rapor, çarpıcı veriler içeriyor. Söz konusu rapor, Türkiye merkezli kredi kullanımının ve dolayısıyla cari açığın kapatılmasında TC’nin rolünün düştüğü bilgisini paylaşmasının yanı sıra yerel gelirlerimizle bütçe giderlerinin karşılanması bazında ‘her ne kadar iyimser bir tablo çizse de’ hedeflenenin çok uzağında kalındığını da gösteriyor.Yerel gelirlerimizle bütçe giderlerini karşılama anlamında son 10 yıllık periyotta ‘görece olumlu’ bir tablo ortaya çıksa da gelirler, bütçe giderlerini karşılamakta halen yetersiz.

Finansman dengesi ‘görece’ toparlandı

Merkez Bankası’nın bahse konu raporu uyarınca, bütçe gelirlerinden TC kredileri ve iç borçlanma kalemlerinin çıkarılması suretiyle elde edilen toplam gelir rakamıyla bütçe giderleri arasındaki farka eşit olan finansman dengesinin, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde, geride bıraktığımız yılın aynı dönemine göre 53,6 milyon TL artarak 27,4 milyon TL olduğu görülüyor.Keza, vergi gelirleri ve vergi dışı gelirler kalemlerinde, 2018 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre sırasıyla gerçekleşen 267,1 ve 14,7 milyon TL artışlara bağlı olmak üzere yerel gelirler kalemi de yüzde 27,4 arttı ve 1.310,5 milyon TL’ye ulaştı. 2018 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla oluşan bütçe rakamlarına göre, yerel gelirlerimizle bütçe giderlerini karşılama oranı yüzde 94,7 oldu. Aynı oran, geçen yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 87,4 idi.

TC menşeli kredilerde azalma

Türkiye Cumhuriyeti orijinli kredilerin toplamınınsa, önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 49,5 azalarak 19 milyon TL’den 9,6 milyon TL’ye gerilediği, yine aynı rapordan anlaşılıyor. Bütçe gelirlerinden TC yardım ve kredilerinin çıkarılması sonucu oluşan yerel gelir toplamının bütçe giderlerini karşılama oranı son 10 yılda yüzde 69 seviyelerinden yüzde 83 seviyelerine geldiği görülüyor ki bu oranın, 2018 bütçe öngörülerine göre 77,42 seviyesinde gerçekleşmesi tahmin ediliyordu.

Yerel gelirlerle bütçe giderleri arasındaki açığın finansmanı için en önemli finansman kaynağını teşkil eden Türkiye’nin yardım ve krediler rakamının son 10 yıllık dönemde bütçe giderleri içindeki payı ise yüzde 30 seviyelerinden yüzde 20 seviyelerine geriledi. Yerel gelirlerimizle bütçe giderlerini karşılama anlamında son 10 yıllık dönemde olumlu bir tablo ortaya çıksa da gelirler, bütçe giderlerinin tamamını halen karşılayamıyor ve bütçe açığı sorunu yaşanmaya devam ediyor.

Hazinenin harcamaları azaldı

KKTC bütçe gelir toplamında, 2018 mali yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 20,7’lik bir artış olurken; gider toplamındaki artışsa yüzde 17,6 olarak kayıtlara geçti. Bu değişimlerin ardından bütçe gelirleri ve bütçe giderleri, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde 1.410,6 ve 1.383,2 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2017 yılının üçüncü çeyreğinde 7,2 milyon TL açık veren kamu maliyesinin, 2018 yılının aynı döneminde 27,4 milyon TL fazla verdiği görüldü.

Öte yandan, 2017 yılının tamamında elde edilen 5.102,1 milyon TL tutarındaki bütçe gelirleri toplamının yüzde 22,9’u üçüncü çeyrek içinde tahsil edildi. 2018 yılının aynı döneminde, öngörülen toplam bütçe gelirlerinin yüzde 21,2’si tahsil edildi. 2018 yılı içinde hizmet ve faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılacağı tahmin edilen 6.745,4 milyon TL’nin yüzde 20,5’i de yine üçüncü çeyrek içinde kullanıldı. Bu oran, bir önceki yılın aynı döneminde yüzde 23,4 olarak gerçekleşmişti.

Gelir de gider de çoğaldı

Merakla beklenen gelir ve gider verileri de söz konusu raporda ifadesini buldu. Buna göre bütçe gelirleri de giderleri de arttı. Gelirler ara başlığında, en büyük paya ‘vergiler’ kaleminin sahip olduğu görülürken; gider kalemleri içerisinde en ciddi tutar da ‘cari transferler, mal-hizmet alım giderleri ve personel giderleri’ başlıklarında yaşandı. Bağış, yardım ve krediler kaleminin, toplam bütçe gelirleri içindeki payı da 2017’nin aynı dönemine nazaran yüzde 4,9’luk bir düşüş yaşadı.

Bütçe gelirleri arttı

Bütçe gelirleri, 2018 mali yılı üçüncü çeyreği itibarıyla, bir önceki yılın aynı dönemine göre 241,6 milyon TL artış göstererek 1.410,6 milyon TL oldu. Bütçe gelirleri içerisinde en büyük paya sahip vergi gelirleri kalemi toplamıysa yine 2018 yılı üçüncü çeyreği içinde 1.035,7 milyon TL’yi buldu. Vergi gelirleri toplamı, 2017 yılının aynı döneminde 768,6 milyon TL idi. Bütçe gelirleri içinde ikinci en yüksek paya sahip olan vergi dışı gelirler kalemiyse, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,5 artış gösterdi ve 241,4 milyon TL olarak gerçekleşti. 2018 yılı üçüncü çeyreği içinde alınan bağış, yardım ve krediler kalemi de 100,1 milyon TL oldu.

Bağış ve kredi kullanımı düştü

Alınan bağış, yardım ve krediler kaleminin, toplam bütçe gelirleri içindeki payı, 2017 yılının üçüncü çeyreğinde yüzde 12 iken; 2018 yılının aynı döneminde, yüzde 4,9’luk düşüşle yüzde 7,1 olarak gerçekleşti. Aynı dönemler içinde vergi gelirleri kaleminin payı da yüzde 65,7 iken yüzde 73,4, vergi dışı gelirler kaleminin payı ise yüzde 19,4 iken yüzde 17,1 olarak gerçekleşti. Diğer gelirler kalemiyse yüzde 2,8 iken, yüzde 2,4 oranında kayda geçti.

Personel giderleri ‘hemen hemen’ aynı

Personel giderleri kaleminin toplam giderler içindeki payı, 2017 yılı üçüncü çeyreği içinde yüzde 37,5 iken, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde yüzde 37,4 seviyesinde gerçekleşti. 2017 yılı üçüncü çeyreğinde bütçe giderleri toplamının yüzde 46,1’ini oluşturan cari transferler kaleminin payı, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde artış göstermiş ve yüzde 48,6 oldu. Personel giderleriyle cari transferler kalemleri toplamının bütçe giderleri içindeki payı da 2017 yılı üçüncü çeyreğinde yüzde 83,7 iken 2018 yılı üçüncü çeyreğinde yüzde 86 bazında ifadesini buldu.

Gider kalemlerinde yüzde 17,6 artış

Bütçe giderleri toplamı, 2018 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 17,6 artış göstererek 1.176,2 milyon TL’den 1.383,2 milyon TL’ye yükseldi. Söz konusu dönemlerde cari transferler, mal-hizmet alım giderleriyle personel gideri kalemlerinde sırasıyla yüzde 23,8, 9,7 ve 17,3 oranlarında bir değişim yaşandı. KKTC bütçesinin cari transferler gider kalemi, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde 671,7 milyon TL oldu. Bu dönemde bir önceki yılın aynı dönemine göre 76,2 milyon TL artış gösteren personel giderleri kalemi, 517,7 milyon TL seviyesine ulaştı. Sermaye giderleri ve transferler kalemi de aynı dönemler içinde yüzde 8,8 düşüş gösterdi ve 2018 yılı üçüncü çeyreğinde 60,1 milyon TL oldu.

Bütçe uygulama sonuçları…

Öngörülen bütçe gelirlerinin yüzde 57,32’si, 2018 yılı ilk dokuz ayı sonunda tahsil edildi ve öngörülen toplam bütçe giderlerinin de yüzde 54,09’u harcandı. 2017 yılının aynı dönemi için bu oranlar sırasıyla yüzde 66,64 ve yüzde 64,68 seviyelerindeydi. 2017 ve 2018 yıllarının ilk dokuz aylık dönemlerinde vergi gelirleri 2.140,9 milyon TL’den 2.651,7 milyon TL’ye yükseldi. Vergi dışı gelirler toplamı da 2017 yılı ilk dokuz ayı için 782,2 milyon TL iken, 2018 yılı ilk dokuz aylık dönemde 812,2 milyon TL’ye ulaştı.

Alınan bağış, yardım ve krediler kalemi, 2017 ve 2018 yılları ilk dokuz aylık dönemler için sırasıyla 431,5 milyon TL ve 263,2 milyon TL oldu. Bütçe giderleri, 2017 ve 2018 yılları ilk dokuz aylık gerçekleşmeleri göz önüne alındığında, cari transfer harcamaları 1.564,4 milyon TL’den, 1.793,1 milyon TL’ye, personel giderleri kalemi de 1.191,3 milyon TL’den, 1.401,4 milyon TL’ye yükseldi.

Sermaye giderleri ve transferleri kalemi 169,2 milyon TL’den, 125,4 milyon TL’ye, mal ve hizmet alım giderleri kalemi ise 244,1 milyon TL’den, 240,4 milyon TL’ye geriledi. 2017 yılı bütçe fazlası ilk dokuz aylık dönemde 150,4 milyon TL, 2018 yılı ilk dokuz aylık dönemde 170,4 milyon TL olarak gerçekleşti.

Güncelleme Tarihi: 03 Aralık 2018, 09:50
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER