Ata yadigârı vakıflar ve dünden bugüne Maraş (4)

banner37

banner87
Ata yadigârı vakıflar ve dünden bugüne Maraş (4)
banner90
banner99

AKAY CEMAL

Zorla sahip olma girişimleri

Zamanın Mağusa Belediyesi’nin sözde taş ihtiyacını gidermek amacıyla Abdullah Paşa mülklerine ait olup Hacı Ahmet Durali’ye icar edilen arazide taş çıkarma girişimleri olduğu belirtilmekte, bu konuda Mağusa Evkaf Vekili Ahmet Vasıf Efendi’nin mektubu yer almaktadır. Vasıf Efendi 20 Mart 1901 tarihli yazısında özetle şöyle demektedir:

“Vakıf tarlalarından Mustafa Paşa tarlası dahilinde Belediye Komisyonu taş çıkararak ihraç etmektedir. Bunun haksız bir durum olduğunu Mağusa Belediye Reisi Mr. Traves’e bildirdiysek de talebimiz reddedilmiştir. Sanki de kendisinin haberi olmaksızın taş ihraç edildiğini beyan eder.”

Belgelerde görüldüğü gibi, Maraş’ta Lala Mustafa Paşa’ya ait olan vakıf arazi taş çıkarma bahanesiyle işgal edilmiş, başta belediye başkanı olmak üzere, birçok yetkililer konuya duyarlılık göstermeyerek, Evkaf İdaresi’nin çeşitli ikaz ve engellemelerine rağmen araziden taş çıkarmaya devam etmişlerdir. Raporda, G. Simith’in Genel Kayıt ve Sicil Dairesi Müdürü olduğu dönemde, Türklere ait birçok vakıf malının icar kapsamına alındığı ve şahıslara mülk olarak devredildiği belirtilmektedir.

Mustafa Haşim Altan’ın çalışmalarında Mr. Smith’in yaptıkları özetle şöyle dile getirilmektedir:

“Mr. Smith, Paralimni köyünü ziyaret esnasında ‘Kırk yıl kadar önce bir Evkaf Müdürünün özel bir padişah beratı ile Derinya ve Maraş arasında bulunan ve Tekkeli olarak bilinen arazileri yüz yıl süreli icar ettiğine; arazileri beğenenlere ise satmış olduğuna; ayrıca icar nedeniyle tasarruf haklarını mirasçıların kullanmasına olanak sağladığına; dair edindiği kulaktan duyma bilgileri Evkaf delegelerine yazı ile bildirip belge talep etmiştir. G. Smith, yazılı talebinde ayrıca Tekkeli arazisinin sınırlarını ve miktarını öğrenmeyi amaçlamıştır. Görevi olmadığı halde Mr. Smith’in bu tür işlemlerle uğraşması cidden ilginçtir.”

G. Smith’in yazısında Maraş’ta olup, Derinya ile sınırı bulunan Lala Mustafa Paşa Tekkeli Çiftliği arazilerini icar etmek üzere William Willcocks dahil çok sayıda Rum’un adeta yarış yaptıkları anlaşılıyor.

Sait Molla’nın Vali’ye yazısı

Bu arada akrabalık derecesini kanıtladığını iddia eden Sait Molla, Evkaf Murahhaslarından beklediği ilgiyi göremeyince yakın dostluğu bulunan Hicaz Kralı Hüseyin ve Kral Faysal’ı, Kıbrıs’ta Evkaf Murahhasları üzerine unsur olarak kullanmıştır. İngilizleri dilinden düşürmeyen Sabık Türkiye Adliye Müsteşarı Sait Molla, 7 Eylül 1926’da Kıbrıs Valisi Sir Ronald Storrs’a 6 sayfalık bir mektup yazarak, Evkaf yetkililerini eleştirmiştir.

Geçmişteki çekişmeler ve maraş için öneriler

Mustafa Haşim Altan’ın tüm bu inceleme ve araştırmalardan sonra vurguladığı hususlar son derece önem arz etmekte olup, özetle şöyledir:

“Her şeyden önce İngilizler, vakıftan elde edilen gelirlerin Türkiye’ye gitmesine karşı idi. Abdullah Paşa vakıflarının, Türkiye’de ikamet eden mütevellileri tarafından her zaman gündemde tutulması, takındıkları işgal siyasetine ters düşmekte idi. Bu açıdan Evkaf İdaresi ile mütevelliler arasında sürekli çekişmelerin ve anlaşmazlıkların yaşanmasından yararlanmasını bilmişlerdir.

Vakıflardan kaynaklanan bu tür anlaşmazlıkları sosyal bir sorun olarak değerlendiren İngilizlerin, çözüm bahanesiyle Evkaf’ı ortadan kaldırdıkları açıkça bilinmektedir. Bu arada İngiliz Sömürge İdaresi ve siyasetine ters düşmemek için de Türk-İngiliz Evkaf Murahhaslarının kendi aralarında ürettikleri ilginç kararlarla Evkaf’a yanlış istikamet verdikleri de ortadadır. Yaşanan bu karmaşa ve olup bitenden Kıbrıs Türk Toplumu ve onun atasından yadigâr kalan vakıf mal varlığı zarar görmüştür.

Türkiye’nin Cumhuriyet rejiminden memnun olmayarak İngilizlerle işbirliği içerisine giren İngiliz sempatizanı Sait Molla’nın, Kıbrıs vakıflarıyla ilgili olarak yaptığı ifşaatta İngilizleri de eleştirmiş olması ne kadar ilginçtir.

Mustafa Haşim Altan’ın, “Kıbrıs’ta Türk Malları III” adlı kitabında da sözü edilen Maraş bölgesi için özel önerilere gelince;

1.Bölgenin Türklüğünün ebedi ve vazgeçilmez nişanesi olan Şehit Pertev Paşa Kabri’nin yeni bir mimari proje ile görkemli bir şekilde ikame edilmesi.

2. Fetih harekâtıyla Maraş’ın tarihi geçmişinde ölümsüzleşen Maraş Beylerbeyliği ve askerlerinin anısına TC Kahraman Maraş Belediyesi tarafından bir Şehitlik Anıtı’nın Maraş içerisinde inşası.

3. Halen Maraş Kapalı Bölgede yer alan ve tahrip edilen vakıf Bill Ağa Mescidi ve Çeşmesi’nin yeniden inşası.

Söz konusu önerilerin yerine getirilmesiyle Maraş, tarihi geçmişine ve gerçek kimliğine kavuşturulmuş olacaktır.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner107

banner75

banner108