Birçok iş yeri ya kapandı ya da küçülmeye gitti

banner37

Tüm dünyayı olduğu gibi ülkemizi de etkisi altına alan ve ekonomik krize yol açan pandemi süreci, çok sayıda sektörde derin yara açtı

Birçok iş yeri ya kapandı ya da küçülmeye gitti
banner99

Ahmet UÇAR

KAYIP ÇOK BÜYÜK… Pandemi sürecinin yarattığı ekonomik sarsıntı ülkemizde de etkisini göstermeye devam ediyor. Bir buçuk yılı aşkın süredir etkisini gösteren bu süreçte 5 bin esnaf kepenklerini indirirken, 300 müteahhit faaliyetini durdurdu, 2 bin inşaat taşeronu da kayıt dışı olarak çalışmaya başladı ve işçi sayısı10 binden 3 bine düştü. Turizm anlamında düşünüldüğünde ise seyahat acentelerinde sigortalı olarak çalışan bin 150 işçi sayısı 450’ye düşerken, rehberlerin büyük bir çoğunluğu da evine ekmek götürebilmek için başka sektörlere geçti. KTTO Başkanı Deniz’e göre ise pandemiden önce 12 milyar TL olan borçlanmalar, pandemiyle birlikte 20 milyar TL’ye ulaştı.

Tüm dünyayı etkisi altına alan ve büyük ekonomik sarsıntıya yol açan pandemi süreci ülkemizde de etkisini göstermeye devam ediyor.

Pandemi süreci nedeniyle 5 bin esnaf kepengini indirirken, gıdadan turizme birçok sektör de kapanma ve küçülme noktasına geldi.

Sektörlerin çoğunluğu ekonomik anlamda dayanacak güçlerinin ve umutlarının kalmaması nedeniyle iş değiştirmek zorunda kalırken, birçoğu da işçilerini çıkararak ve küçülerek direnmeye çalışıyor.

KIBRIS, 11 sektör temsilcisiyle ekonomik sarsıntının etkileri üzerine konuştu.

Ülkemizde ekonomik krizin en çok darbe vurduğu alanların başında inşaat, ulaşım ve turizm geliyor.

Kıbrıs Türk İnşaat Müteahhitleri Birliği’ne (KTİMB) kayıtlı 457 müteahhidin sadece 157’si karnelerini yenileyerek faaliyet gösterecek duruma gelirken; inşaat taşeronlarının 2 bini ekonomik sorunlar nedeniyle kayıt dışı olarak çalışıyor.

Seyahat acentelerinde sigortalı olarak çalışan işçi sayısı bin 150’den 420’ye düşerken, turizm rehberlerinin çoğunluğu da evine ekmek götürebilmek için başka sektörlere geçmek zorunda kaldı.

Ulaşım sektörüne bakıldığında ise, otobüsçülerin yüzde 40’ının mesleği bıraktığı, taksicilerin ise yüzde 60’ının taksi sayısını azaltarak küçülmeye gittiği görülüyor.

İşletmelerin pandemiden önce ve sonra olan borçlanmaları ise dudak uçuklatıyor.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası (KTTO) Başkanı Turgay Deniz, işletmelerin pandemiden önce 12 Milyar TL borçlu olduklarını, bu sayının pandemiyle birlikte 20 milyar TL’ye ulaştığını açıkladı.

Tulga: 5 binden fazla işletme kapandı

Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkarlar Odası (KTEZO) Genel Koordinatörü Hürrem Tulga, ülkemizde son kapanmanın ardından 5 binden fazla işletmenin kapandığını ve bu sayının gün geçtikçe artış göstermeye devam ettiğini belirterek, 40 bin kişinin de işsiz kaldığına vurgu yaptı.

Tulga, 2021’in Ocak ayından sonra tekrar tam kapanmanın yaşandığını dile getirerek, kapanan 5 bin işletmenin geri açılmadığını yineledi.

Son açılmayla birlikte ekonomik anlamda çok bir şeyin değişmediğine işaret eden Tulga, sadece Lefkoşa ve Mağusa’daki Suriçi bölgesindeki esnaflarda bir hareketliliğin olduğunu ancak turizm noktasında sorun yaşandığını kaydetti.

Tolun: 170 acente kapalı, yüzde 70 işsizlik var

Kıbrıs Türk Seyahat Acenteleri Birliği Başkanı (KITSAB) Orhan Tolun, 170 acentenin şu an kapalı durumda olduğunu, en az 15 acentecinin birliğe başvuru yaparak acentesini satmak istediğini belirttiğini, acentelerde sigortalı ve ihtiyat sandıklı çalışan sayısının ise bin 150’den 420’e düştüğünü, yani işsizliğin yüzde 70 arttığını açıkladı.

Seyahat acentelerinde çalışan personelin aşılanması için iki kere duyuru yaptıklarını dile getiren Tolun, 250 çalışanın bu çağrıya cevap verdiğini, insanların umutlarını kaybettiğini vurguladı.

Tolun, seyahat acentelerinin devlet tarafından açık gösterildiğini ancak gerçek anlamda bir buçuk yıldır kapalı olduğunu dile getirerek, ülkeye turist gelmediği için tur yapamadıklarını, bilet kesemediklerini, ülkelere turist getirip götüremediklerini ifade etti.

Yetkililerin sürekli olarak ‘Turizmi açacağız’ şeklinde beyanlarda bulunduğunu ancak turizmin bir türlü açılamadığını söyleyen Tolun, iki aşının yanında PCR testinin istenmesinin, uçak biletlerinin pahalı olmasının ve bunun gibi başka koşullar aranmasının da sıkıntı yarattığını anlattı.

Gürcafer: 300 müteahhit karnesini yenilemedi

KTİMB Başkanı Cafer Gürcafer, müteahhitlerin yasalara uygun bir şekilde faaliyet gösterebilmesi için birliğe üye olması ve karnelerini her sene yenilemesi gerektiğini belirterek, 457 müteahhidin birliğe üye olduğunu ancak bu sene 157 müteahhidin karnelerini yenilemediğini açıkladı.

300’e yakın firmanın işi bırakma durumuna geldiğine dikkat çeken Gürcafer, herkesin iflasın eşiğinde olduğunu söyledi.

Kayım: Yaklaşık 200-250 restoran kapanmıştı, çoğu açılıyor

Restorancılar Birliği (RES- BİR) Başkanı Salih Kayım, pandemi sürecinde restoran, kafe gibi işletmelerin yüzde 25’inin, sayıyla ifade edildiğinde ise yaklaşık 200-250’sinin kapandığını belirterek, kısıtlamaların hafifletilmesi ve ülkemizdeki restoranların genelinin aile işletmesi olması nedeniyle restoranların çoğunun geri açılmaya başladığını kaydetti.

Aile işletmesi olması nedeniyle restoranların faaliyete ara verip başlamasının kolay olduğunu dile getiren Kayım, özellikle kırsal bölgelerde bulunan işletmelerin daha çok sorun yaşadığını ifade etti.

Kayım, kırsal bölgelerdeki işletmelerin sadece pazar günleri iş yapabildiğine işaret ederek, vakaların düşmesiyle bu işletmelerin de iş yapmak için açılmaya başlandığını anlattı.

Garabli: Pazarcıların yüzde 80’i zor durumda ama kapatan yok

Pazarcılar Birliği Başkanı Yenal Garabli, pandemi sürecindeki kapanmaların ardından pazarcıların yüzde 80’inin çok zor günler geçirmeye başladığını belirterek, dükkanını kapatan fazla pazarcı bulunmadığını, pazarcıların her şeye rağmen mücadele etmeye devam ettiğini ifade etti.

Garabli, pazarcıların çoğunun üretici olduğunu ve pazarcılığı bıraksa başka bir iş yapamayacağını dile getirerek, dayanmaya çalıştıklarını söyledi.

Öymen: Rehberlerin çoğu iş değiştirdi

Kıbrıs Türk Rehberler Birliği Başkanı (KIT-REB) Dener Öymen, 226 kayıtlı rehber olmasına rağmen net bir sayı olmasa da bu rehberlerin büyük çoğunluğunun başka işlere yönelmek durumunda kaldığını kaydetti.

banner134
Rehberlerin turistlere bağlı olarak faaliyet gösterdiğini dile getiren Öymen, ülkeye turist gelmediği için çalışamaz duruma geldiklerini ifade etti.

Öymen, şu an başka işe yönelmemiş rehberlerle eğitimlere devam ettiklerine işaret ederek, “Yarına hazırız ama yarın ne olacağı belli değil” şeklinde konuştu.

Amca: 2 binden fazla kayıt dışı taşeron var

Kıbrıs Türk İnşaat Taşeronları Birliği Başkanı Osman Amca, inşaat işinde ihtiyaç duyulan malzemelerin bol bir şekilde alındığını, bu nedenle taşeronların işini bırakmasının kolay olmadığını belirterek, öte yandan inşaat taşeronlarının işi bırakmasa da şu an faaliyet gösteremediğini ifade etti.

Amca, inşaat noktasında yaşanan en büyük sıkıntıların işçi eksikliği ve devlete olan borçlar olduğunu dile getirerek, pandemi sürecinin ardından işçi sayısının 10 binden 2 bin 500-3 bine düştüğünü, işçi potansiyelinin yüzde 75’inin kaybedildiğini ifade etti.

Ülkede işçinin bulunmaması nedeniyle inşaatların yetiştirilmesi noktasında da sorun yaşandığını bildiren Amca, işçilerin ülkelerine döndüğünün altını çizdi.

İnşaat taşeronlarının faaliyet gösterebilmesi için Kıbrıs Türk İnşaat Taşeronları Birliği’ne kayıt yaptırması gerektiğine işaret eden Amca, birliğe 600 kişinin kayıtlı olduğunu ancak yapılan arşiv çalışmalarına göre özellikle pandemi sürecinin etkisiyle 2 binden fazla kayıt dışı çalışan taşeronun söz konusu olduğunu vurguladı.

Amca, kayıt dışılığın geçmiş yıllarda da görüldüğünü ancak 2019’dan itibaren artış gösterdiğini söyleyerek, her taşeronun her ay devletten “Borcu yoktur” yazısı alması gerektiğini ancak bu 2 bin taşeronun devlete borcu olduğunu açıkladı.

26 bin inşaatın satışa hazır halde yurt dışındaki alıcılarını beklediğine dikkat çeken Amca, kısıtlamalar nedeniyle bu alıcıların gelmediğini, bu nedenle satış yapılamadığını söyledi.

Amca, devletin taşeronlara af çıkarması veya uygun krediler sunması gerektiği üzerinde durarak, aksi durumda bu durumun devam edeceğini belirtti.

Topaloğlu: Şoförlerin yüzde 40’ı mesleği bıraktı

Kamu Araçları İşletmecileri Derneği (KAR-İŞ) Başkanı Fuat Topaloğlu, pandemi süreci nedeniyle otobüs şoförlerinin yüzde 40’ının mesleği bıraktığını belirterek, dayanacak güçlerinin kalmadığını kaydetti.

Topaloğlu, turistlerin olmamasının, dövizin artmasının, casinoların kendi araçlarını kullanmasının ve bunun gibi unsurların otobüsçülerin ekmeğine taş koyduğunu dile getirerek, özellikle kırsal kesimlerdeki otobüsçülerin direkt olarak mesleği bırakmak zorunda kaldığını ifade etti.

Naimoğulları: Hayvancıların çoğu ya küçülüyor ya bırakıyor

Hayvan Üreticileri ve Yetiştiricileri Birliği Başkanı Mustafa Naimoğulları, pandemi süreci, döviz, maliyetlerin artması ve bunun gibi sorunlar nedeniyle hayvancıların birçoğunun bu sektörden vazgeçtiğini belirterek, büyük bir kısmının ise küçülmeye giderek ayakta durmaya çalıştığını kaydetti.

Naimoğulları, 700-800 civarlarında büyük baş hayvancının bulunduğunu dile getirerek, sıcak süt üretimi yapan 300 hayvancının yüzde 50’sinin temmuz ayından itibaren bu sektörden vazgeçmeye başladığını ifade etti.

Soğuk süt üretimi yapan 400 hayvancının ise yüzde 40’ının maliyetlerin yüksek olması nedeniyle küçülmeye gittiğine işaret eden Naimoğulları, bu hayvancıların borçlarını ödeyebilmek için hayvanlarını satacak noktaya geldiğini anlattı.

Hayvancıların çoğunluğunun sektörü bırakmaktan çok küçülmeye gittiğini söyleyen Naimoğulları, bu sorunun sorumlusunun plansız politikalar üreten devlet olduğunu savundu.

Öztürk: Taksicilerin yüzde 60’ı küçülmeye gitti

Lefkoşa Taksiciler Birliği Başkanı Menteş Öztürk, pandemi süreci nedeniyle taksicilerin yüzde 60’ının küçülmeye gittiğini belirterek, 3 aracı olan taksicilerin bu sayıyı bire düşürdüğünü ve birçoğunun da sektörü bırakma noktasına geldiğini kaydetti.

Günde 40-50 TL’lik iş yapabildiklerini dile getiren Öztürk, yabancı öğrencilerin birbirlerini taşıdığını, ülkede korsan taksiciliğin söz konusu olduğun ifade etti.

Kendisinin de işi bırakma noktasına geldiğini vurgulayan Öztürk, “Bıktım artık. O kadar emek sarf ediyoruz, elimizden geleni yapıyoruz, belki iş çıkar diye tatil bile yapmıyoruz ama her şey daha da kötüye gidiyor. Hükümetin bir an önce korsan taksicilerle ilgili bir yasa çıkarması lazım” dedi.

Çağıner: Her şeye rağmen oteller açık

Kıbrıs Türk Otelciler Birliği (KITOB) Başkanı Dimağ Çağıner, pandemi sürecinden en çok etkilenen sektörlerden birisinin otelcilik olduğunu belirterek, otelcilerin bu süreçte hep kapalı olduğunu ancak 1 Temmuz’dan itibaren faaliyet geçtiklerini kaydetti.

Deniz: Kapanma yok borçlanma var

KTTO Başkanı Turgay Deniz, Vergi Dairesi’ne başvuru yaparak tamamen faaliyetini durduran işletmelerin kapanma olarak görülebileceğini dile getirerek, ülkemizde kapanmaların gerçekleşmediğini, ancak aşırı şekilde bir borçlanmanın söz konusu olduğunu vurguladı.

Deniz, pandemiden önce işletmelerin toplam borcunun 12 milyar TL olduğunu anımsatarak, bu sayının pandemiyle birlikte 20 milyar TL’ye çıktığını açıkladı.

Pandemi sürecinde KTTO’ya 50 yeni şirketin üye olduğunu söyleyen Deniz, kayıtlı olan işveren sayısının ise 19 bin civarında olduğunu bildirdi.

İşletmelerin kapanmasa da borçlanarak ayakta durmaya çalıştığını dile getiren Deniz, bunun yapılması gerektiğini ancak geri ödeme noktasında sorun yaşandığını ifade etti.

Deniz, KTTO olarak pandemi sürecinde borçlanan işletmeler aleyhinde hukuki süreç başlatılmaması için çağrılarda bulunduklarına işaret ederek, işletmelere kredi verilerek borçlarının yapılandırılması gerektiğini anlattı.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75