banner6

Hal yasası endişesi

banner37

Uzun yıllardır talep edilen ve sonunda Meclis’ten geçen Hal Yasası ile ilgili KIBRIS üreticinin nabzını yokladı

Hal yasası endişesi
banner150

banner150

banner99

ÖZEL HABER - Cemre CEMALİ

  • TÜZÜKLER YAPILMALI… Ziraat Mühendisleri Odası(ZMO) Başkanı Erkut Uluçam, yıllardır üzerinde çalışılan Hal Yasası’nın üzerinde tam anlamıyla uzlaşılmadan Meclis Genel Kurulu’ndan geçtiğini söyledi. Uluçam, üretici ile tüccar arasındaki komisyon oranları ve ithal ürünleri getiren TIR’ların hallerde açılması noktasında uzlaşı sağlanmadan yasanın onaylandığını belirtti. Uluçam,“Yasa ile ilgili tüzüklerin yapılması gerekiyor, henüz herhangi bir tüzük yapılmadı. Yasanın işlevselliğinin ortaya çıkması ve uygulanabilir olması için ilgili paydaşlarla birlikte biran önce tüzükler yapılmalı” dedi.

  • ÜÇ MERKEZ KURULMALI… Kuzey Kıbrıs Narenciye Üreticileri Birliği Başkanı Turgut Akçın, Hal Yasası’nın, üretimin olduğu yerde uygulanması gerektiğini belirtti. Akçın, hallerin, Lefkoşa, Güzelyurt ve Mağusa olmak üzere en az 3 merkezde olmasının önemine dikkat çekerek, nakliye masrafının ikiye katlanmaması için yasa kapsamındaki merkezlerin üretim bölgelerinde yapılması gerektiğini ifade etti.

  • “ENDİŞEMİZ VAR”…Patates Üreticileri Birliği üyesi Türkay Hocanın, kâr oranları belli olduğu için Hal Yasası’nın fiyat istikrarı sağlayacağını, üreticiler için en büyük avantajın da bu olacağına dikkat çekti. Hocanın, buna karşın hallerin tekelleşme yaratıp yaratmayacağı ve Hal Kurulu tarafından fiyatların belirlenecek olmasından dolayı endişe duyduklarını belirtti.

   Yaş meyve ve sebzelerin toptan satışının yapılacağı hallerin kurulmasını öngören, tarımsal üretimin daha cazibeli hale gelmesi ve planlaması amacıyla hazırlanan Hal Yasası ile ilgili üreticilerin bazı endişeleri var.

   Uzun zamandır beklenen ve geçtiğimiz hafta meclisten geçen Hal Yasası, toptan yaş meyve ve sebzenin satışının sadece hallerde gerçekleştirilmesini, ürün fiyatlarının Hal Kurulu tarafından belirlenip her gün yayımlanmasını ve analizlerin daha düzenli yapılmasını öngörüyor.

   KIBRIS muhabiri Ziraat Mühendisleri Odası(ZMO) Başkanı Erkut Uluçam, Kuzey Kıbrıs Narenciye Üreticileri Birliği Başkanı Turgut Akçın ve Patates Üreticileri Birliği üyesi Türkay Hocanın ile görüştü, yasaya ilişkin düşüncelerini aldı.

   ZMO Başkanı Erkut Uluçam, Hal Yasası’nın üzerinde tam olarak uzlaşılamayan bazı hususlarla Meclis Genel Kurulu’ndan geçtiğini söyledi. Uluçam, üretici ile tüccar arasında uzlaşılamayan konular olduğuna dikkat çekerek, komisyon oranları, ithal ürünleri getiren TIR’ların hallerde açılması ve kontrollerinin yapılması noktasında uzlaşıya varılamadığını belirtti.

   Turgut Akçın da Hal Yasası’nın, üretimin olduğu yerde uygulanması gerektiğini belirtti ve narenciye gibi sebze ve meyve üretiminin yüzde 80’ininden fazlasının Güzelyurt’ta üretilmesinden dolayı halin birinci merkezin Güzelyurt’ta olması gerektiğini kaydetti.

   Patates üreticisi Türkay Hocanın ise Hal Yasası’nın, fiyat istikrarı sağlayacağını, üreticiler için en büyük avantajın da bu olacağını ifade etti. Hocanın, fiyatların hal kurulu tarafından belirlenecek olmasından ve hallerin tekelleşme yaratıp yaratmayacağı noktasında kafalarında ciddi soru işaretleri olduğunu, bu iki konudan endişe duyduklarını bildirdi.

Uluçam: Uzlaşılamayan iki konu var

   ZMO Başkanı Erkut Uluçam, yıllardır üzerinde çalışılan Hal Yasası’nın Meclis Genel Kurulu’ndan geçtiğini ifade ederek, bu aşamaya kadarki süreçte yapılan toplantılarda, üretici ile tüccar arasında uzlaşılmayan konular olduğunu, yasanın bu halde onaylandığını belirtti.

   Uluçam, üretici ile tüccar arasında komisyon oranları, ithal ürünleri getiren TIR’ların hallerde açılması ve kontrollerinin yapılması noktasında uzlaşıya varılamadığını anlatarak, şöyle devam etti:

   “TIR’lar vasıtasıyla ülkemize gelen ithal ürünlerde pestisit analizleri için TIR’ın içerisindeki ürünlerden numune alınamıyor, sadece arka kapısından numune alınabiliyor. Ülkemize gelen sebze-meyvelerin hallerde açılması ve tüm ürünlerin aşağıya indirilerek ithalatçıların depolarına alınması gerekiyor. Bu sayede numuneler daha homojen ve TIR’ın iç kısmından da alınabilecek.  Zaman zaman TIR’ların içerisinde, ithaline izin verilmeyen yaş sebze ve meyve de gelmektedir. Ağustos ayında ithal izni verilmeyen bir ürün çeşidi markette tespit edilmişti.”

“Kaçak ürün, yerli üretimi de darbeler”

   Uluçam, bu konunun uzlaşıya varılması ile TIR’ların içerisindeki ürünlerin kontrolünün daha kolay olacağına dikkat çekerek, bu noktaların halk sağlığı ve iç piyasadaki yerli üreticinin korunması açısından önemli olduğunu vurguladı.

   Yurtdışından ithaline izin verilmeyen kaçak bir ürünün iç piyasadaki yerli üretimi de darbelediğine işaret eden Uluçam, “Bu noktalar, daha önce yazılı olarak da bildirilmişti. Bir ay önce yasayı geçirmek istediklerinde bu iki nokta kaldı, düzeltilmedi. Yasa, resmi gazetede yayınlanmadan bu noktalar düzeltilebilir ” dedi.

   Uluçam, geçmişteki bakanlık ve komite başkanları döneminde yüzde 8 komisyon, yüzde 4 de nakliye oranı olarak tespit edildiğini, daha sonra bakanların değişmesiyle bu oranların 12 ile 8’e çıkarıldığını ifade ederek, buna sürekli itirazda bulunduklarını söyledi.

“Tüzüklerin yapılması gerekiyor”

   Komisyon oranlarının yasada yüzde 9’a 7 olarak onaylandığını belirten Uluçam, üreticiden alınan komisyon oranlarının biraz daha aşağıya çekilebileceğini kaydetti.

   Uluçam, “Geçmişte yüzde 8’e 4 olarak kabul edilmişti, sonradan niye değişti?” diye sorarak, şunları söyledi:

  “Yasa ile ilgili tüzüklerin yapılması gerekiyor, henüz herhangi bir tüzük yapılmadı. Yasanın işlevselliğinin ortaya çıkması ve uygulanabilir olması için ilgili paydaşlar ile birlikte bir an önce tüzükler yapılmalı”.

Akçın: Hal Yasası üretimin olduğu yerde uygulanmalı

   Narenciye Üreticileri Birliği Başkanı Turgut Akçın, detayları sürekli değiştiği için tam metnini görmediği Hal Yasası’nın, üretimin olduğu yerde uygulanması gerektiğini belirtti.

   En verimli toprakların Güzelyurt bölgesinde olduğunu, narenciye gibi sebze ve meyve üretiminin de yüzde 80’ininden fazlasının bu bölgede üretildiğini ifade eden Akçın, birinci merkezin Güzelyurt’ta olması gerektiğini kaydetti.

“En az 3 merkezde yapılmalı”

   Akçın, hallerin Lefkoşa, Güzelyurt ve Mağusa olmak üzere en az 3 merkezde kurulması gerektiğini vurgulayarak, şöyle devam etti:

   “Ürünler bu bölgeden çıkıp gittikten sonra aynı yere geri dönüp dağıtımının yapılmaması için yasa kapsamındaki merkezler, üretim bölgelerinde yapılmalı. Aksi takdirde nakliye masrafı ikiye katlanır. Ürün, hak ettiği değerde gitse bile maliyet yükseleceği için ürün, fiyatının üstüne masraflar ekleneceği için tüketiciye daha pahalıya yansır. 3 merkez kurulursa böyle bir sıkıntı olmaz.”

Hocanın: Fiyat istikrarı sağlayacak

   Patates Üreticileri Birliği Üyesi Türkay Hocanın, mecliste onaylanan Hal Yasası’nın olumlu yanları kadar olumsuz yanlarının da olduğunu ifade ederek, kâr oranları belli olduğu için fiyat istikrarı sağlayacağını, üreticiler için en büyük avantajın da bu olacağını açıkladı.

   Hocanın, “Komisyon oranı yüzde 8, tarladan hale olan taşıma ücreti için de yüzde 5 anlaşmıştık. Bakanlıkta 8+5 konuşulmuştu, 9+7 olarak geçti, bu durumda üreticiden yüzde 3 eksilmiş oldu. Her ne kadar kâr oranları konuşulduğu gibi yansımasa da en azından belli bir standarda geldik” vurgusu yapan Hocanın, bu standartların belirlenecek olmasının üreticinin kazancı olacağını belirtti.

   Hal Yasası ile ilgili soru işaretlerinin çok olduğuna dikkat çeken Hocanın, şu anda üretici ile tüccarın bir şekilde anlaşarak fiyatları belirleyeceğini kaydetti.

“Fiyatları 6 kişilik Hal Kurulu belirleyecek”

   Hocanın, malın çok olduğu durumlarda tüccarın, az olduğu durumlarda da üreticinin fiyat belirlediğini ifade ederek, 3 devlet, 1 üretici,1 tüccar ve Ziraat Mühendisleri Odası’ndan 1 yetkili olmak üzerek 6 temsilcinin olduğu Hal Kurulu tarafından fiyatların belirleneceğini anlattı.

   Bu noktada karar verici kurumun ağırlıklı olarak devlet olacağına dikkat çeken Hocanın, fiyatları hal kurulunun belirleyecek olmasından dolayı endişe duyduklarını da belirtti.

   Hocanın, enflasyonu arttırmamak için fiyatların sürekli olarak baskılanacağını düşündüklerine işaret ederek, şöyle devam etti:

  “Bazı dönemlerde risk alarak üretim yapıldığında maliyetler yükseldiği için bu dönemlerde fiyatlar şikâyet konusu olacak kadar yükselebiliyor. Bu, üreticinin tamamen risk alması ve verim kaybını kabul etmesi ile oluyor, çünkü üretici bu dönemlerde hiç hasat yapmamayı da göze aldığı için mal pahalı oluyor. Ürünün çok olduğu dönemlerde üretim maliyetlerinin altında düşebilecek rakamlara gidebilir, bu konularda ciddi endişelerimiz var.”

“Her halin işletmecisi ayrı olmalı”

   Hocanın, hallerin tekelleşme yaratıp yaratmayacağı noktasında da ciddi bir soru işaretleri olduğunun altını çizerek, daha önce her halin işletmesinin ayrı olacağı noktasında hemfikir olmalarına rağmen, o maddenin kaldırıldığını, bunun yerine son metinde tek bir şirketin ülkedeki bütün hallere sahip olacağına yönelik bir ibare yazıldığını söyledi.

   Her halin işletmecisinin ayrı olması gerektiğine dikkat çeken Hocanın, “bu yasaya en çok ihtiyacı olan kısım çiftçilerdi. Bizim bütün endişelerimizi karşılamadı, ülkede tekelcilik de yaratabilir. Kaç tane tüccarın bu işi yapabileceği, sürdürebileceği noktasında da endişelerimiz var” vurgusu yaptı.

Güncelleme Tarihi: 21 Mart 2023, 14:11
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75

banner88

banner104