banner6

Kayıt dışı ekonomi için mücadele şart

banner37

Alanında uzman dört ekonomistin 2013 yılında hazırladığı “Kayıt Dışı Ekonomi ile Mücadele” çalışmasının üzerinden 9 yıl geçti; bu sürede raporda uzmanların ülke ekonomisiyle ilgili yaptığı uyarıların hiçbiri dikkate alınmadı. KIBRIS’a konuşan ekonomistler, ülkemizdeki kayıt dışılığın ciddi boyutlarda olduğunu yeniden hatırlattı:

Kayıt dışı ekonomi için mücadele şart
banner151

SAYDAM: KAYIT DIŞILIK YÜZDE 75’İ BULDU… Vergi Uzmanı Göksel Saydam, 2013 yılındaki “Kayıt Dışı Ekonomi ile Mücadele” çalışması kapsamında tespit edilen yüzde 60’lık kayıt dışı ekonominin, dokuz yılda gerekli önlemlerin alınmaması sebebiyle yüzde 75’e çıktığını söyledi. Saydam, kayıt dışılığın en fazla ‘devletten kaçırılan vergi’ ve ‘çalışanın yapılmayan veya düşükten gösterilen yatırımları’ olduğunu vurguladı. Kayıt dışı ekonomiyi engellemek için yasaların AB normlarına göre güncellenmesi gerektiğini ifade eden Saydam, caydırıcı cezaların da artık uygulamaya geçirilmesinin önemine işaret etti.

BESİM: EN ÇOK KAYIT DIŞILIK GELİR BEYANINDA… Ekonomist Mustafa Besim, Vergi Dairesi’ne beyan edilmeyen gelirlerin milli gelirin yüzde 55-60’ını oluşturduğunu ifade ederek daha önceki çalışmalarda milli gelire dahil edilmeyen gelir oranının yüzde 28 olarak hesaplandığını belirtti. Milli gelir ölçümünde fazla değişiklik olmadığını söyleyen Besim, kayıt dışı işgücünde düşük de olsa azalma olduğu görüşünü paylaştı. Besim, kayıt dışı ekonominin önüne geçilebilmesi için vergi oranlarının kabul edilebilir seviyeye çekilmesi gerektiğini kaydetti.

Eniz ORAKCIOĞLU

Ülkemizdeki araştırmalar ve çalışmalar kayıt dışı ekonominin ciddi oranlarda olduğunu ortaya koyuyor.


Gerek beyan edilmeyen devletten kaçırılan vergiler, gerekse milli gelire dahil edilmeyen gelirler ile kayıt dışı iş gücünün fazlalığı durumun ne kadar ‘vahim’ olduğunu gösteriyor.


Geçtiğimiz yıllarda alanında uzman kişilerin 4 yıllık çalışma sonucunda “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Kayıt Dışı Ekonomi” başlıklı bir rapor hazırladı.


Çalışmaya katkı koyan ekonomistler, KIBRIS’a konuşarak kayıt dışı ekonomi konusunda 4 yıl öncesini ve bugünü kıyasladı, neler yapılması gerektiğini anlattı.


Ekonomistler, 2013 yılındaki çalışmada ülkemizdeki kayıt dışı ekonominin yüzde 55-60 oranında olduğunu ifade ederek ‘beyan edilmeyen gelir oranının’ yüzde 55-60; ‘milli gelire bildirilmeyen’ gelir oranının yüzde 28; ‘kayıt dışı istihdamın’ yüzde 20 civarında olduğunu söyledi. Ekonomistler, bu oranların şimdi daha da arttığı görüşünü ortaya koydu.

  Ekonomistler, kayıt dışı ekonominin kontrol altına alınabilmesi için vergi oranlarının kabul edilebilir seviyeye çekilmesi, yasaların ve cezaların güncellenmesi gerektiğini vurguladı.

Saydam: Yüzde 60 olan kayıt dışılık yüzde 75’e yükseldi

Vergi Uzmanı, Ekonomist Göksel Saydam, kayıt dışı ekonomi konusunda yoğun bir çalışmanın sonunda 2013’te 280 sayfalık rapor hazırladıklarından bahsederek, raporun içeriğinde kayıt dışı ekonominin boyutu, mücadele şekli ve alınacak önlemlerin yer aldığını söyledi.


Saydam, yaptıkları araştırmalar ve çalışma sonucu o dönemde ülkemizde yüzde 60 oranında kayıt dışı ekonomi olduğunu tespit etiklerine dikkat çekerek, bugün alınmayan önlemler ve verilmeyen mücadele nedeniyle kayıt dışılığın yüzde 75’i bulduğuna vurgu yaptı.


Çalışma ve araştırmalarında 2 ana unsur üzerinde durduklarını ve ülkemizde en çok kayıt dışılığın yaşandığı 2 alan olduğunu belirten Saydam, birincisinin devletin vergi kaybı, ikincisinin ise sosyal güvenlik kaybı, çalışanın yapılmayan veya düşükten gösterilen yatırımları olduğunu kaydetti.


Saydam, bugün piyasadaki fırsatçılığa ve fırsatçılara dikkat çekerek, “Bu fırsatçılıktan doğan pahalılıklar nedeni ile bu paraların birilerinin cebine girdiğini tahmin edebiliyoruz. Bu da vergi kaçırmaya devam edildiği anlamına gelmektedir” şeklinde konuştu.


Saydam, kayıt dışı ekonomi raporu ile ilgili şunları söyledi:


“Hazırladığımız raporu, Sibel Siber’in başbakan olduğu dönemde Bakanlar Kurulu’na sunmuş ve o dönemde Bakanlar Kurulu kayıt dışılıkla mücadele başlatılması yönünde karar üretmişti. Rapor 2015 yılının Eylül ayına kadar yasaların düzenlenmesine yer veriyordu”.


“Kayıt dışılık ile mücadele tek başına Maliye Bakanlığı’nın vereceği bir mücadele değildir” diyen Saydam, mücadelenin içinde diğer baklanlıkların ve bazı dairelerin de yer alması gerektiğini söyledi.


Saydam, tüm bu gelişmelere rağmen birçok hükümetin gelip geçtiğini, hiçbirinin reçeteyi uygulamaya koymadığını belirterek, öngörülen tarihleri değiştirip mücadele başlatılsa ve gerekli önlemler alınsa bugün ülkemizde yaşanan kayıt dışı ekonomi sorununun önüne geçebileceğini kaydetti.


2013’te hazırlanan raporun uluslararası bir çalışma olduğunun altını çizen Saydam, “Lozan Üniversitesi’nden bir profesör doktor da ülkemize gelerek çalışmaya katkı koymuş, eksiklerini tamamlamış ve bizi hazırlanan rapor için tebrik etmişti” dedi.

“Yasalar güncellenmeli, adil vergi uygulanmalı”


Saydam, kayıt dışı ekonominin önünde geçilmesi için yapılacak şeyler arasında en başta yasaların Avrupa Birliği normlarında güncellenmesi olduğuna işaret ederek, sadece Vergi Yasası değil, Kamu, Gümrük ve Trafik Yasaları gibi yasalarda yeniden ele alınmasının şart olduğuna dikkat çekti.


Diğer bir önlemin ise ceza ve yaptırımların güncellenmesi, caydırıcı cezalar uygulamaya geçirmek olduğunu vurgulayan Saydam, “Yükümlü ile kamu idaresi, vergi idaresi arasında vergi uyumu olmalıdır. Vatandaş bilmelidir ki belirlenen vergi adildir ve doğrudur” şeklinde konuştu.


“50 bin TL vergi borcu olan biri bağlantılar kurarak, araya tanıdıklar sokarak bu borcu 3 bin TL ile kapatmamalıdır” diyen Saydam, en önemli şeylerde bir diğerinin kamu hizmetlerinin ve idaresinin geliştirilerek, iş bilen hizmet içi eğitimlerle geliştirilen personel alınması olduğunu söyledi.

  Saydam, bugünkü kamu idaresi ile kamusal hizmetlerini bu iş yürüyemeyeceğini kaydetti.

Besim: Beyan edilmeyen vergi oranı yüzde 55-60

4 yıllık yoğun ve kapsamlı çalışma sonucu  “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Kayıt dışı Ekonomi” başlıklı kitabı oluşturan 4 yazardan biri olan Ekonomist Mustafa Besim, 2013 yılında yayınlanan kitaptaki verilerle son dönemdeki kayıt dışı ekonomiyi değerlendirdi.


Besim, geçmiş yıllarla bu güne baktığımızda kayıt dışı ekonominin aynı oranda devam ettiğini belirterek, Vergi Dairesi’ne beyan edilmeyen gelirlerin milli gelirin yüzde 55-60’ını oluşturduğunu kaydetti.

  Besim, beyan edilmeyen gelirler içerisinde yatırımları düşük göstererek, asgari ücretten yapmanın da yer aldığını vurguladı.


Öte yandan yüzde 28 milli gelire dahil edilmeyen gelir olduğunun yapılan çalışmalarda ortaya çıktığını söyleyen Besim, nüfusun yüzde 20 civarında bir kesimin ise Sosyal Güvenlik Fonlarına kayıtlı olmadan çalıştırıldığının ortaya konulduğunu belirtti.


Milli gelir ölçümünde çok bir şeyin değişmediğine dikkat çeken Besim,  kayıt dışı işgücünde biraz olsun azalma olduğunu düşündüğünü, geçmişten bugüne yabancı iş gücünün arttığını kaydetti.


Besim, 2013-2015 döneminde ve 2018’de kayıt dışı ekonomi ile ilgili çalışmaların da kayıt dışı işgücünün önüne biraz olsun geçtiğine işaret etti.

“Vergi oranları kabul edilebilir seviyeye çekilmeli”


Besim, kayıt dışı ekonominin önüne geçilebilmesi için en başta vergi oranlarının kabul edilebilir seviyeye çekilmesi gerektiğini belirterek, kurumların dağıtılmayan karlarını vergilendirmekten vazgeçilmesi gerektiğinin, böylelikle şirketlerin sermayelerinin artacağının altını çizdi.


Çalışma ve sosyal güvenlik hayatı için kalınan yere, ikamete göre kayıt sistemi oluşturulmasının öneminden bahseden Besim, bu sistemin Vergi Dairesi ile ilişkilendirilmesi gerektiğine işaret etti.


Besim, bilgi teknolojisini devletin iyi kullanamadığına dikkat çekerek, bu teknolojiden yararlanılması ve iyi derecede kullanılması gerektiğini vurguladı.


En önemlisinin ise devletin topladığı kaynakların doğru yerlere kullanılması olduğunu söyleyen Besim, bunun bireylerde güven unsuru yaratarak vergi ödemelerini sağlayacağını kaydetti.


Son olarak Besim, vergilerin nerelere harcandığı konusunda hükümetin hesap verebilir ve şeffaf olması gerektiğini ifade etti.

YORUM EKLE
banner140
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75

banner88

banner110