Kayıt dışılık neden göz ardı ediliyor?

banner37

Bir devlet kurumu olan İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan 2020 Hane Halkı İş Gücü Anketi sonuçları, ülkede 6 binden fazla kişinin sosyal güvencesiz çalıştığını açıkça ortaya koyuyor. Buna rağmen kayıtsız çalıştırma sorununa bir türlü çözüm bulunamıyor

Kayıt dışılık neden göz ardı ediliyor?
banner90
banner8

Ceren ÖZBİL

ANKET SONUÇLARI AÇIKÇA GÖSTERİYOR… Ülkede hiçbir sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı olmadan çalıştırılan kişiler olduğu bilinmesine rağmen, devlet, bu sorunu çözmek için bir türlü ciddi adım atmıyor. Bunun en büyük örneği ise devlet kurumları olan DPÖ ve İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan Hane Halkı İş Gücü anketi sonuçları… Son yapılan 2020 Hane Halkı İş Gücü Anketi ülkede yüzde 5 civarında, 6 binden fazla kişinin hiçbir sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı olmadan çalıştırılanlar olduğunu gösteriyor

“DEVLETİN DE, İŞLETMELERİN DE SORUNU”… DEV-İŞ Başkanı Koral Aşam, sosyal güvencesiz çalıştırılma sorununu aşmak için devlet denetiminin ve özel sektörde sendikalaşmanın şart olduğunu söyledi. Aşam, sosyal güvencesiz çalıştırılma sorununun sadece çalışanları ve sendikaları ilgilendiren bir sorun olmayıp, aynı zamanda devleti de ilgilendirdiğini belirtti. Sosyal güvencesiz çalıştırma nedeniyle Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, İhtiyat Sandığı Dairesi’ne ve Vergi Dairesi’ne yapılması gereken yatırımların da yapılmadığına dikkat çeken Aşam, ayrıca bu durumun işletmeler arasında da haksız rekabete neden olduğunu kaydetti.

“MADEM BİLİNİYOR, NEDEN KAYIT ALTINA ALINMIYOR”… KTAMS Başkanı Güven Bengihan, ankette yer alan sosyal güvencesiz çalıştırılma konusunda “Madem biliniyor bu kişiler, neden kayıt altına alınmıyor? Neden o işverenlere yaptırım uygulanmıyor?” diye sordu. Ayrıca sosyal güvencesiz çalıştırılma dışında, sosyal güvenceli bazı çalışanların da sosyal sigortalarının, aldıkları maaş üzerinden değil, asgari ücret üzerinden yapılması sorunu yaşadığını ifade eden Bengihan, bunun da bilinen örnekleri olduğunu bildirdi.

Ülkede kayıtsız ve sosyal güvencesiz çalıştırılma sorununun önüne bir türlü geçilemiyor. Daha önceki yıllarda Devlet Planlama Örgütü (DPÖ), son yıllarda da İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan Hane Halkı İş Gücü Anketi sonuçları, ülkede, hiçbir sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı olmadan çalıştırılanlar olduğunu gözler önüne seriyor.

Bu durum, devletin, ülkede, kayıtsız, hiçbir devlet güvencesi olmadan çalıştırılan kişileri bildiği, ancak çözüm getirmediği yorumlarına neden oluyor.

İstatistik Kurumu’nun son yayınladığı 2020 Hane Halkı İş Gücü Anketi sonuçlarına göre, ülkedeki çalışanların yüzde 4.8’i, yani 6 bin 382’si, hiçbir sosyal güvencesi olmadan çalıştırılıyor.

Ancak sendikalara ve sivil toplum örgütlerine göre bu rakam, açıklananın kat ve kat üstünde…

Konuyla ilgili KIBRIS Gazetesi’ne konuşan DEV-İŞ Başkanı Koral Aşam ve KTAMS Başkanı Güven Bengihan, sosyal güvencesiz çalıştırma sorununun nasıl önüne geçilebileceği hakkında bilgi verdi.

Aşam, bu sorunu aşmak için devlet denetiminin ve özel sektörde sendikalaşmanın şart olduğunu söyledi.

Bengihan ise ankette yer alan sosyal güvencesiz çalıştırılma konusuna değinirken, “Madem biliniyor, bu kişiler neden kayıt altına alınmıyor? Neden o işverenlere yaptırım uygulanmıyor?” diye sordu.

Aşam: Açıklanan rakamın üzerinde olduğunu tahmin ediyoruz

DEV-İŞ Başkanı Aşam, sosyal güvencesiz çalıştırılma oranının açıklanan rakamın üzerinde olduğunu tahmin ettiklerini belirterek, şöyle konuştu:

“Nasıl bir hesaplama yapılıp, bu orana nasıl ulaşıldığını bilmiyoruz ancak piyasada gördüğümüz kadarıyla rakam bunun çok çok üzerindedir.

Yalnızca yüzde 4.8 belirlenebilmiş kısmını yansıtıyor. Ancak bu rakamın bilinmesine rağmen de devlet gerekli önlemi almıyor.

Yerel sektörde çalıştırılan en az kayıtlı işçiler kadar, kayıtsız işçiler de olduğunu görüyoruz.

Kayıt dışı çalıştırmanın önüne geçilmesi için denetim ve sendikal örgütlülük gerekiyor. Sendikal örgütlülük zaten bu anlamda gerekli denetimi yapma zorunluluğu veriyor. Hiçbir sendikada kendi çalışanın en önemli güvencesi olan sosyal sigorta yatırımlarının yapılmamasına göz yummaz. Denetimini yapar ve çalışanların kayıtsız olarak çalıştırılmasına izin vermez.

Ancak en az onun kadar önemli olan polis bacağının denetimidir. Çalışma bakanları, kaçak işçiliğin çok yüksek olduğundan dem vuruyor ancak bunun önüne geçemiyorlar.

Devlet kurumlarına bu konuda şikayette bulunan sadece sendikalar değil, ayı zamanda meslek odaları da benzer şikayetlerde bulunuyor. Bir fırsat eşitsizliği olduğundan şikayet ediyorlar. En azından Taşeronlar Birliği ve Kıbrıs Türk İnşaat Müteahhitleri Birliği’nin bu konuda şikayetleri olduğunu biliyoruz.

Kaçak olarak çalıştırılan işçiler yüzünden fırsat eşitsizliği oluyor. Bu vergiyi de etkiyor.”

“Devlet için de sorun”

Koral Aşam, sosyal güvencesiz çalıştırılma sorununun sadece çalışanları ve sendikaları ilgilendiren bir sorun olmayıp, aynı zamanda devleti de ilgilendirdiğini belirtti.

Sosyal güvencesiz çalıştırma nedeniyle Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, İhtiyat Sandığı Dairesi’ne ve Vergi Dairesi’ne yapılması gereken yatırımların da yapılmadığına değinen Aşam, ayrıca bu durumun işletmeler için de haksız rekabete neden olduğunu kaydetti.

Aşam, şöyle devam etti:

“Sendikalar olarak özel sektörde örgütlü olamadığımız için bizim verilerimiz yalnızca gözleme dayanıyor.

Bu kalem, yalnızca çalışanları değil, aynı zamanda devleti de ilgilendiriyor. Kayıtsız çalışan olduğu zaman, ne Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, ne İhtiyat Sandığı Dairesi’ne, ne de Vergi Dairesi’ne yatırım yapılıyor.

Ayrıca kaçak işgücü direkt olarak yabancı işgücü ile ilgilidir. Her ne kadar iş aramak için başvuranların istatistikleri genelde yüzde 10.1, gençlerde yüzde 29.4 olsa da, bu, sadece daireye başvuranların sayısını yansıtan bir rakamdır. Bu yalnızca iş aramak için başvuranların istatistikleridir. İş bulmaktan umudunu kesenler bu istatistiklere yansımıyor.

Bakıldığı zaman bir ülkenin en büyük değeri olan genç çalışma gücü, bu fırsattan yararlanamıyor. Göçün de en büyük nedenlerinden biri budur diye düşünüyorum.

Bunların yalnız başına değerlendirilmesi hata olur. İşsizlik oranları, genç işsizlik oranları ve yabancılara verilen çalışma izinlerinin bu paralelde kıyaslanması ve işsizlik oranları ile birlikte planlanması gerekiyor.”

Bengihan: Bu veriler zaten Çalışma Bakanlığı’nda var

KTAMS Başkanı Güven Bengihan, yapılan ankette olan bilgilere zaten daha sağlıklı bir şekilde Çalışma Bakanlığı’ndan ulaşılabileceğini belirterek, şunları söyledi:

“4 bin 200 hane halkına göre telefonda ve kişilerin beyana göre yapılan bir ankettir. Dolayısıyla alınan örneklerden tümevarım yapıldı.

Örnek alınan kişilerin beyanlarının ne derece doğru olduğu bilinmemektedir.

Bizim açımızdan önemli olan, ülkede işsizlik olması, çalışanların sosyal güvencelerinin olup olmamasıdır.

Bunun için de ankete gerek yoktur. Bu bilgiler zaten bakanlıkta mevcuttur. Sosyal Sigortalar Dairesi’nden, İhtiyat Sandığı Dairesi’nden bu bilgiler alınabilirdi. Böylece gerçek bilgilere ulaşılırdı. Şu anda telefonda konuşulan kişilerin “hepsi devlet memuru mu?”, “hepsi işsiz mi?” bilinmiyor”.

Güven Bengihan, ankette yer alan sosyal güvencesiz çalıştırılma konusuna da değindi ve “Madem biliniyor, bu kişiler neden kayıt altına alınmıyor? Neden o işverenlere yaptırım uygulanmıyor?” diye sordu.

Ayrıca sosyal güvencesiz çalıştırılma dışında, sosyal güvenceli bazı çalışanların da Sosyal Sigortaları’nın aldıkları maaş üzerinden değil, asgari ücret üzerinden yapılması sorunu da yaşadığını anlatan Bengihan, bunun da bilinen örnekleri olduğunu ifade etti.

Bengihan ayrıca marketler, fırınlar, basın sektörü gibi alanlarda düzenli vardiyada çalışılmadığını ifade etti ve İş Yasası’na göre de bu kişilere vardiya ödeneği verilmesi gerektiğini hatırlattı.

“Vergide de benzer bir durum var”

Güven Bengihan, benzer bir durumun vergi konusunda da yaşandığına işaret ederek, şunları kaydetti:

“2020’de 5 bin 461 kurumun 2 bin 612’si, 2019’daki kazancından dolayı toplam 892 milyon vergi vereceğini beyan etti. Ancak bu verginin sadece 419 milyon TL’si alınabildi. Yani 426 milyon TL hâlâ alınmamış vergi var.

Devletin en çok paraya ihtiyaç duyduğu bu dönemde böyle bir verginin toplanmaması kötü bir örnektir.

Vergi adaleti olmadığı sürece vergi toplamak daha da zorlaşacaktır. Bu vergi toplanıp, özel sektör için kullanılabilirdi. Devlet bildiği halde bunu da yapmıyor.”

2020’deki anket sonucu

2020 Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre, istihdam edilenlerin yüzde 87,4’ü, yaptığı işten dolayı Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, yüzde 7,1’i Emekli Fonu’na, yüzde 0,7’si de diğer sosyal güvenlik kurumlarına kayıtlı olarak çalışıyor.

İstihdam edilenlerin KKTC genelinde yüzde 4,8’i herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan emek harcıyor.

Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışan 6 bin 382 kişiden yüzde 71,7’sini erkekler oluşturuyor.

2019’daki anket sonucu

İstihdam Edilenlerin Kayıtlılık Durumu 2019 Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre de istihdam edilenlerin yüzde 86,6’sı, yaptığı işten dolayı Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, yüzde 6,8’i Emekli Fonu’na, yüzde 0,2’si de diğer sosyal güvenlik kurumlarına kayıtlı olarak çalışmaktaydı.

İstihdam edilenlerin, KKTC genelinde yüzde 6,5’i, ilçe merkezlerinde yüzde 6,8’i, bucak ve köylerde ise yüzde 6,0’ı herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışmaktaydı.

Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanların yüzde 66,2’sini erkekler oluşturmaktadır. KKTC genelinde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışan 8 bin 930 kişinin, yüzde 57,8’i (5 bin 160 kişi) merkezlerde bulunmaktaydı.

2018’deki anket sonucu

İstihdam Edilenlerin Kayıtlılık Durumu 2018 Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre istihdam edilenlerin yüzde 86,3’ü yaptığı işten dolayı Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, yüzde 8,3’ü Emekli Fonu’na, yüzde 0,3’ü de diğer Sosyal Güvenlik kurumlarına kayıtlı olarak çalışmaktaydı.

İstihdam edilenlerin, KKTC genelinde yüzde 5,1’i, ilçe merkezlerinde yüzde 4,9’u, bucak ve köylerde ise yüzde 5,4’ü herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışmaktaydı.

Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanların yüzde 68,1’ini erkekler oluşturmaktaydı.

2017’deki anket sonucu

Ekim 2017 Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre istihdam edilenlerin yüzde 82,5’i yaptığı işten dolayı Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, yüzde 10,2’si Emekli Fonu’na, yüzde 0,7’si de diğer Sosyal Güvenlik kurumlarına kayıtlı olarak çalışmaktaydı.

İstihdam edilenlerin, KKTC genelinde yüzde 6,6’sı, ilçe merkezlerinde yüzde 6,1’i, bucak ve köylerde ise yüzde 7,3’ü herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışmaktaydı.

Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanların yüzde 64,1’ini erkekler oluşturmaktaydı.

KKTC genelinde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışan 7 997 kişinin, yüzde 52,2’si (3 825 kişi) merkezlerde bulunmaktaydı.

2016’daki anket sonucu

Ekim 2016 Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre istihdam edilenlerin yüzde 84,8’i yaptığı işten dolayı Sosyal Sigortalar Dairesi’ne, yüzde 8,8’i Emekli Fonu’na, yüzde 0,9’u de diğer Sosyal Güvenlik kurumlarına kayıtlı olarak çalışmaktaydı.

İstihdam edilenlerin, KKTC genelinde yüzde 5,4’ü, ilçe merkezlerinde yüzde 5,0’ı, bucak ve köylerde ise yüzde 6,0’ı herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışmaktaydı.

Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanların yüzde 65’ini erkekler oluşturmaktaydı.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner75