Kıbrıs'a danışman dayanmıyor!

banner37

Kıbrıs sorununa siyasi çözüm bulunması çabalarına 53 yıldır katkı koymaya çalışan 26 BM görevlisi de başarısız oldu.

Kıbrıs'a danışman dayanmıyor!
banner99

Emine DAVUT YİTMEN

Kıbrıs’ta, 1964 yılından bugüne görev alan ve soruna çözüm bulunmasına katkı koymaya çalışan 26 Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Kıbrıs Özel Temsilcisi, Özel Danışmanı ve Misyon Şefi, sürdürdükleri çabalara rağmen başarı sağlayamadı.

Kıbrıs sorunuyla ilgili “diplomatlar mezarlığı”na dönüşen Kıbrıs’ta, son kurban, Espen Barth Eide oldu. BM görevlilerin 26’sı da bir şekilde ya görevlerini tamamlayamadı, ya da Alvaro de Soto gibi tamamlamasına ramak kaldı. De Soto’dan sonra bitiş çizgisine en çok yaklaşan diplomat ise Eide oldu.

Kıbrıs’ta, 53 yıl içinde siyasi sorunun çözümüne yardımcı olmaya çalışan, bunun için gecesini gündüzüne katan, ancak zaman aman “istenmeyen adam” ilan edilen veya “taraflı davrandığı” öne sürülen BM görevlileri, adada siyasi bir uzlaşıya varıldığını göremedi.

53 yıl içinde 26 BM görevlisi

Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi, 4 Mart 1964 tarihinde Kıbrıs’ta Birleşmiş Milletler Barış Gücü (UNFICYP) oluşturulmasına karar verdi. Konsey, bu kararla, adadaki UNFICYP’in görev çerçevesini, taraflar arasındaki çatışmaların tekrarlanmasını önleme, düzenin ve hukukun sağlanması ve korunmasına katkıda bulunma ve normal düzene dönme koşullarına bağladı.

Güvenlik Konseyi ayrıca, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin Kıbrıs sorununa barışçıl bir çözüm bulunması amacıyla bir arabulucu görevlendirmesini önerdi.

UNFICYP, BM’nin en uzun süreli barış gücü misyonlarından biri olarak biliniyor. 4 Mart 1964 yılında kurulan UNFICYP’in, kuruluş tarihinden bugüne kadar 53 yıl geçti. Bu 53 yıl içinde, 26 BM görevlisi Kıbrıs’ta çözüm arayışlarına katkı koymaya çalıştı.

Tuomioja’nın kalbi dayanamadı, Lasso “arabuluculuk misyonunun ötesine geçmekle” suçlandı

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından atanan ilk arabulucu Sakari S. Tuomioja oldu. Tuomioja, iki taraf arasında diyalog kurmak için gayret sarf etmesine rağmen, 9 Ekim 1964’te, BM Genel Sekreteri’ne ilk raporunu sunamadan kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti.

Dönemin BM Genel Sekreteri U Thant, bir hafta sonra Galo Plaza Lasso’yu göreve getirdi. Lasso, 1965 yılında hazırlamış olduğu 66 sayfalık raporda, her iki tarafı da çözüme ulaşma yönünde yeterli taahhüt vermemekle eleştirdi.

Türk tarafı ve Türkiye, Lasso’nun sunmuş olduğu raporla, kendisine verilen arabuluculuk misyonunun ötesine geçtiğini belirterek, istifa etmesini istedi. Lasso’nun görevi 1965’te sona erdi.

BM, 1966 -1974 döneminde çözüm arayışlarını sürdürdü. Bu dönmede Carlos Bernardes (1965-1967), Pier P. Spinelliv (1967), Bibiano Fernandez Osorio Tafall (1967-1974) görev aldı. Tafall, diğer iki BM temsilcisine kıyasla daha uzun süre görevde kaldı. Tafall, bu dönemde yer alan toplumlararası görüşmeleri yürüttü.

Munoz “Türk dostu” dendi, görevi sona erdi

1974 harekâtının ardından Tafall’ın yerine Luis Weekmaan Munoz (1974-1975) ve Perulu diplomat Javier Perez de Cuellar (1975-1977) atandı.

Munoz, Türk tarafındaki kişilerle geliştirmiş olduğu ilişkiler nedeniyle Başpiskopos Makarios tarafından “Türk dostu” olduğu gerekçesiyle şikâyet edildi. Munoz, bir yıl sonra geri çağrıldı.

Gobbi Belgesi müzakerelere zemin teşkil etti

1980 yılında atanan Arjantinli Özel Temsilci Hugo Gobbi’nin, kendi adıyla anılan Gobi Belgesi, 22 Ekim 1981’de taraflara gönderildi ve 18 Kasım’da dağıtımı yapıldı. Bu belge, adaya çözüm getirememiş olsa bile, Ekim 1981- Ocak 1983 arasındaki müzakerelerin temelini teşkil etti.

Belge, hiçbir zaman resmi olarak açıklanmadı ve üzerindeki istişareler kapalı kapılar arkasında yapıldı. Belge, görüşmelerde, yeni ve ortak bir zeminden, yeni bir evreyle, yeni bir araştırma ve uzlaşma dönemine girilmesi için yakınlaştırıcı ve birleştirici görüş ve düşüncelerden oluşuyordu. Belgede, Anayasa ve toprakla ilgili iki tarafın birleştikleri ve ayrıldıkları noktaları saptayan ortak yanlar da bulunuyordu. Ancak bu çabalar da sonuç getirmedi ve Gobbi, 1984 yılında adadan ayrıldı.

Gobbi’nin hemen arkasından James Holger göreve başladı. Holger iki dönem adada çalışmalarda bulunmasına rağmen, o da eli boş döndü. Holger’i sırasıyla Oscar Camilion ve Joe Clark izledi.

Feissel en gerçekçi olandı

Gustave Feissel, Kıbrıs gerçeklerini en iyi analiz eden temsilcilerden biri oldu. BM diplomatı, çeşitli zamanlarda yaptığı açıklamalarda, Kıbrıs sorununun çözümü konusunda, tarafların elde edilmesi zor pozisyonlar benimsediklerini ve bu nedenle ilerlemenin güç olduğu yönündeki düşüncelerini ortaya koydu.

banner134
Feissel, 5 Mart 1996 tarihinde, kayıplar konusuyla ilgili olarak kayıp kişilerden hiçbirinin canlı olduğunu gösteren herhangi bir kanıt olmadığını kamuoyuna duyurarak, özellikle Rum tarafının şimşeklerini üzerine çekti.

Öte yandan dönemin Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş da Feissel’den rahatsızdı. Denktaş, dönemin BM Genel Sekreteri Butros Gali'nin, Kıbrıs müzakerelerine ilişkin raporunda gerçekleri yansıtmadığını açıklayarak, bu konuda Feissel’i suçladı. 1998 yılında Feissel de Kıbrıs’a veda eden diplomatlar arasında katıldı.

Kayıplar konusu Hercus’ün başını yaktı

Yeni Zelandalı Ann Hercus, 1998 yılında Özel Temsilci olarak atandı. Dönemin Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş ve Rum Lider Glafkos Klerides arasında mekik diplomasisi yürüttü. Ancak Rum tarafı, Hercus’ün hareketlerinden hiç memnun olmadı.

Rum liderliği Hercus’un bir öneri hazırladığı ve kayıplar konusunun Güvenlik Konseyi kararlarına sokulmasını istediğini ve bu nedenle BM Güvenlik Konseyi üyelerini aradığını öne sürerek, Hercus’ü, BM Genel Sekreteri’ne şikâyet etti. Genel Sekreter’in ispat istemesi üzerine Rum Yönetimi, Hercus’ün, Güvenlik Konseyi üyeleriyle yaptığı gayrı resmi görüşme tutanaklarını gösterdi. Hercus, görevi iade etmesi için geri çağrılmadı ancak iki aylık izin alarak ülkesine döndü. Ailevi nedenleri gerekçe göstererek görevinden ayrıldı.

Alvaro de Soto hafızamızda en net kalan isim oldu

2000 yılında göreve gelen Özel Danışman Perulu diplomat Alvaro de Soto, ne yaptıysa, iki tarafa da kendini bir türlü kabul ettiremedi. “Hayırcılar” tarafından karalama kampanyasına tabi tutuldu ama yılmadı. Perulu diplomat öyle kolay lokma değildi.

Neticede Annan Planı’nın mimarlarından oldu. Plan, 2004’te referanduma sunuldu fakat Rum tarafının “Hayır” oyuyla adadaki birleşme bir başka bahara kaldı. O dönem büyük hayal kırıklığı yaşandı. De Soto, veda resepsiyonunda ortası sarı, bir kenarı kırmızı, diğer kenarı mavi renklerden oluşan Birleşik Kıbrıs bayrağını göndere çekerek aramızdan ayrıldı ve bir daha buralara ayak basmadı.

Moller, iki önemli anlaşma başarısına imza attı

2006’da göreve başlayan Michael Moller, iki yıl sonra Rum tarafı yanlısı girişimlerinden dolayı adadan uzaklaştırıldı.

Ancak Moller görevi sırasında iki önemli anlaşma gerçekleştirdi. Bunlardan bir tanesi Talat- Papadopulos 8 Temmuz Anlaşması, diğeri de Talat- Hristofyas 21 Mart Anlaşması oldu.

Downer istifa etti

Avustralyalı diplomat Alexander Downer’i, Rum Yönetimi hiçbir zaman benimsemedi; sürekli tarafsız olmamakla suçlandı. Downer’in, açıklamalarında sıklıkla kullandığı “temkinli iyimserlik” ifadesi siyasi lugatımıza girdi.

Rum Lider Nikos Anastasiadis, Downer’in aleyhine BM Genel Sekreteri Ban ki MOON’a mektup göndererek, Downer’den duydukları memnuniyetsizliği dile getirdi. Bu gelişmeler sonuncunda Downer görevi bıraktı.

Eide , De Soto’dan sonra sonuca en çok yaklaşan isim oldu

Soğuk bir İskandinav ülkesi olan Norveç’in sıcak ve her zaman pozitif diplomatı Espen Barth Eide, De Soto’dan sonra çözüm bulmaya en çok yaklaşan danışman statüsünü elde etti.

Eide, tüm olumlu yaklaşımına rağmen iki tarafın da sürekli eleştirilerine maruz kaldı. Mont Pelerin,1.,2., Cenevre ve son olarak Crans- Montana’daki Kıbrıs zirveleriyle Eide’nın süreçte finale gidilmesi yönündeki çabaları meyve vermedi.

Tam tersine özellikle Rum tarafının büyük tepkisini toplayan Eide, “yalancılıkla” dahi suçlandı. Eide, Eylül ayında Norveç’te yer alacak seçimlere katılmak için ayrılıyor.

1964 yılından günümüze kadar adada görev yapan BM Genel Sekreteri Kıbrıs Özel Temsilcileri, Özel Danışmanları ve Misyon Şefleri:

Sakari Tuomioia, Finlandiya1964
Galo Plaza Lasso, Ekvator 1965
Carlos Bernardes, Brezilya 1965-1967
Pier P Spinelli, İtalya 1967
Bibiano Osorio Tafall, İspanya 1967-1974
Luis Weckmann Munoz, Meksika 1974-1975
Javier Perez de Cuellar, Peru 1975-1977
Remy Gorge, İsviçre 1977-1978
Reynaldo Galindo Pohl, El Salvador 1978-1980
Hugo Gobbi, Arjantin 1980-1984
James Holger, Şili 1984-1988
Oscar Camilion, Arjantin 1988-1993
Joe Clark, Kanada 1993-1996
Gustave Feissel, ABD1993-1998
Han Sung-Joo, Kore 1996-1997
Diego Cordovez, Ekvator 1997-1999
Dame Ann Hercus, Yeni zellanda 1999
James Holger, Şili (ikinci dönem) 1999-2000
Alvaro de Soto, Peru 2000-2004
Zbigniew Wlosowicz, Polonya 2005-2006
Michael Moller, Danimarka 2006-2008

Alexander Downer, Avustralya, 2008 – 2014

Espen Barth Eide, Norveç, 2014- Eylül 2017

 

Güncelleme Tarihi: 06 Ağustos 2017, 12:44
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75