Kıbrıs'ta 1960'lardaki petrol tartışmaları

banner37

Kıbrıs Cumhuriyeti döneminde, Kıbrıslı Rumların petrol akışını kontrollerine geçirmeleri nedeniyle, olası riskli bir durumda askeri araçlar dahil Kıbrıslı Türklerin ortada kalacağına dair rapor hazırlanmıştı

Kıbrıs'ta 1960'lardaki  petrol tartışmaları
banner90

   1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla birlikte adaya gelen Türk Alayı, bir süre sonra ciddi bir sorunla karşı karşıya kalmıştı.

   1963 yılına gelindiğinde, adada iki toplum arasındaki sorunların artması ve gerilimli günlerin beklentisi, askerin petrol ihtiyacı bağlamında Kıbrıs’taki petrol piyasası ve Kıbrıslı Türklerin sektörde hiçbir etkisinin olmaması endişeye yol açmıştı.

   Askerin petrol ihtiyacının nasıl karşılanabileceğiyle ilgili sıkıntı üzerine hazırlanan bir rapor 1960’lı yılların başında Kıbrıs’taki enerji sektörü hakkında bir tablo ortaya çıkartıyor.

   Kıbrıs Türk Kurumları Federasyonu tarafından 1963 yılında Kıbrıs’taki nüfus, araba sahipliği oranı ve petrol şirketleriyle ilgili hazırlanan raporda, olası bir kriz anında Kıbrıslı Türklerin ne kadar savunmasız oldukları görülüyor.

   İşte raporun tam metni şöyle:

   “Kıbrıs’ta petrol, benzin, gaz tamamıyla Rumların elinde ve kontrolündedir. TÜRK ALAYI ayda 6 buçuk ton ister ve İngiliz menşeli Sheel’den alır, parası Türkiye’de ödenir. 120 bin kişilik Türk cemaatinde araba da çok var, ya Esso (Amerikan) ya Shell’den alır.

   Fakat bir mücadele anında kilit Rumların elindedir.

   Tankerler Larnaka’ya gelir… Depolama merkezi orasıdır. Gümrük ilk kontrolü yaptıktan sonra anahtarı verir, bir iki de bekçisi vardır.

   Fakat EOKA, Türk’e verecek olan şirketin tankerlerinin gitmesine adaya yayılmasına imkân bırakmaz. (Depolama yerindeki personel de Rum’dur).

   Şüphe yok ki tedbirlerini almışlardır. Bütün kazalar arasındaki irtibatımız da kaybolur alay da petrolsüz kalır.

   Biz Türk petrolün gelmesini isteyip duyuruyorduk. Fakat gelse de başka yerde depolama yeri var mı?

   Ne de olsa gelmelidir. Larnaka bölgesi… Mağusa ve diğer limanlar müdürü Rosidis’in elindedir. Türk düşmanı herif… Petrolina, Fina hepsi orada… Bu bakımdan Larnaka kilit mevkilerden biridir…

   NOT – 1960 yılında otomobillere dair istatistik: 32.000 otomobil var… 25.000’i hususidir… (her 21 kişiye bir araba en yüksek nispetlerden) bu arabaların dörtte biri Türklerdedir… 5, 6 bin traktörün ise yalnız 500’ü kadar. Arabalar deyince (kamyon – otobüs dahildir)

   Türklerinki, kalır açıkta hadiselerde

   NOT – Benzin istihlakine dair rakamlar (Ticaret Bakanlığı)

   Benzin: 54.206 ton (1961)

                 57.646 ton (1962)

banner9
   Gas Oil: 56.634 ton (1961)

                  64.098 ton (1962)

Mevcut Şirketler

YERLİ:

1. PETROLİNA Ltd. – Bağlı olduğu memleket Kıbrıs’tır. Hissedarları Kıbrıslı 5 Rum kardeş: Lefkaridis kardeşler – 1959 Mayıs’ında kurulmuştur. Sermaye 100.000 sterlin (her biri 100’er sterlinlik hissedir.)

2. FİNA Cyprus Ltd. – Bağlı olduğu memleket Kıbrıs’tır. Hissedarları Petro FİNA S. A. ile Jean Fabre’dır. 1961 son ayında kurulmuştur. 150.000 sterlin sermaye (birer sterlinlik)

3. MOBİL OIL Cyprus Ltd. – Bağlı olduğu memleket Kıbrıs’tır. Hissedarları Mihael Temestokes adındaki Rum ile Charles Torengton Percy’dir. 1962 Mayıs’ında kuruldu. 200 bin sterlin sermaye.

YABANCI:

1. PURFİNA HELLENİC OIL Co. Ltd. – Bağlı olduğu memleket Yunanistan’dır. Hissedarları Yunanlıdır. 1958 yılının son ayında kuruldu. 50 bin sterlin sermaye (her hisse 2 bin sterlinlik)

2. SHELL Co. Of Cyprus – Bağlı olduğu memleket İngiltere’dir. 100 bin sterlin sermaye. (son bilançosuna göre 50 bin sterlin vergi öder)

3. ESSO Standart Neareast Co. Ltd.- Bağlı olduğu memleket Amerika’dır. Hissedarları ESSO’dur. 1950 Ağustos’unda kurulmuştur. 3.500.000 dolar sermayesidir.

   Bütün petrolü tamamıyla ellerine alabilmek için Makarios 1962 yılının aralık ayında (Türkiye’nin ilgisinin arttığı devrelerdedir) TASFİYEHANE kurma yolunu seçiyor. Ve hükümet o günlerde Ticaret ve Endüstri Bakanı’na, Kıbrıs’ta bir petrol rafineri kurulması için MOBİL, SHELL ve ESSO petrol şirketleri tarafından yapılan teklifi bunlarla müzakereye salahiyetli kılıyordu (Karar 2530 – 6 Aralık 1962 toplantısında)

   Teklifler… başta geleni… Shell-BP-Mobil-Esso tarafından müştereken yapılanıdır. Larnaka’da 2 buçuk milyon sterline bir tasfiyehane kurmak için bir Amerikan şirketine teklifler yaptı. 1962 sonu ve 1963 bunlarla müzakerelere geçti.

   Yerli PETROLİNA (Kıbrıs sermayesi ile yapacağım) diyerek girdi. Fakat yalnız bir mektup yolladı diye nazara alınmadı. Fakat Lefkaridis kardeşler papazla bakanla uzun boylu konuştular.

   Muhtelif teklifleri bağdaştırmak için çalışmalar, İngiliz eksperi ile nihayet karar

   Özel teşebbüs yapsın. Hükümet de ortak olsun sorumlu, hissesi olsun hükümet de sermaye koyacak…

   PETROLİNA durumu – 1962 Kasım’ında…

   Kıbrıs elektrik idaresinin petrol ihtiyacını karşılar, mukavele ile 800.000 sterlinlik kontrat aldı daha ucuza verirmiş…

   Petrol müzakerelerini yapan da meşhur Arauzos (Ticaret Bakanı)

   NOT – Bu arada bir Amerikan şirketidir, bir süredir Kıbrıs’ta petrol aramaktadır, anlaşmalıdır. (Forest Cyprus Corporation) başkanı Dr. Johne R. Franshave. (Bu şirket, American Forest Oil Corporation)un bağlantısıdır. Hem maden hem de petrol arar Kıbrıs’ta yüzde elli yüzde elli esası dahilinde…”

Güncelleme Tarihi: 12 Mayıs 2019, 10:57
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner108

banner107

banner88

banner96