Türkiye’ye ENOSİS’in ilanına karşılık Kıbrıs’ta üs önerisi

banner37

Erenköy çatışmaları sonrasında 1964 yılının sonlarına doğru ENOSİS’in kabulü karşılığında Türkiye’ye Sisam adası ve Kıbrıs’ta her türlü yetkiye sahip olacağı bir üs önerilen ABD planı ortaya çıktı

Türkiye’ye ENOSİS’in ilanına karşılık Kıbrıs’ta üs önerisi
banner90

Emin AKKOR

SİSAM ADASI ARTI KIBRIS’TA ÜS… ABD tarafından sunulan planda Yunanistan, ENOSİS’in gerçekleşmesi halinde Türkiye’ye, bu anlaşmanın birinci ekinde belirtildiği gibi, Sisam (Kastellariso) adası ile Kıbrıs’ta üs kolaylıkları sağlamayı kabul eder. Agon’un yayınladığı belgeye göre, Türkiye de, bu üs kolaylıklarını, sadece anlaşmada gösterilen amaçlar, tarafların güvenliği ve birliği için kullanmayı taahhüt etmiştir.

Erenköy olaylarının ardından ABD’nin Kıbrıs ile ilgili hazırladığı bir plan ortaya çıktı.

Daha önce gündeme gelen Acheson planının başarısızlığa uğramasından sonra ortaya çıkan ve yıllarca gizlenen planla ilgili ayrıntılar Agon gazetesinin 1981 yılında yaptığı yayınla ortaya çıktı.


Agon’un ilk defa yayınladığını iddia ettiği planının ayrıntıları Kıbrıslı Türkler tarafından bilinmiyordu.


Agon gazetesine göre Kıbrıslı Rumların Erenköy’e karşı olan başarısız bombalamalarının ardından ABD Türkiye’ye tavizlerin verildiği bir plan hazırlamıştı. Gazetenin verdiği bilgiye göre ABD’nin görüştüğü tarafları planın kapsamıyla ilgili ikna edememiştir.


ABD tarafından 1964 sonu hazırlanan Kıbrıs planının ayrıntıları şöyle:

“Türk-Yunan karma savunma komitesi”


Bu amaçla bir karma Türk – Yunan Savunma Komitesi oluşturulur. Komite, Türk ve Yunan hükümetleri tarafından sıra ile atanan bir Türk ve bir Yunan Başkanın ortak başkanlığında oluşturulur. Komitenin toplantılarına, toplantının yapıldığı ülkenin atadığı başkan başkanlık eder.


İmza sahibi ülkelerin Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genel Kurmay Başkanları Komitenin üyesi olurlar veya şahsen ya da bir temsilci ile komite toplantılarına katılırlar. Komitenin toplantılarında, biri Yunanistan, diğeri de Türkiye tarafından atanan iki sekreter tarafından tutanaklar tutulur. Komitenin resmi dili Helence ve Türkçedir. Ancak, ortak bir anlaşmaya varılması halinde başka diller de kullanılabilir.


Komite özel toplanma kararı almadığı takdirde, komitenin toplantılarına Avrupa Müttefik Kuvvetleri Komutanlığı’nın bir temsilcisi de katılır. Komitenin kararları, iki başkanın mutabakatı ile alınır. Komite tarafından davet edildiği takdirde, komitenin toplantılarına Birleşik Krallık hükümetinin bir temsilcisi de katılabilir.

Komitenin toplantıları


Komite dört ayda bir anlaşmayı imza eden ülkelerin başkentlerinde sıra ile toplanır. Ancak karma başkanlık toplantıların başka bir yerde yapılmasına karar verebilir. Her başkan, kendi değerlendirmesine göre uygun göreceği konuları gündeme yazdırma hakkına sahiptir.


Gündem, Komite üyelerine toplantıdan iki hafta önce iletilir. Başkanların her biri, bir hafta önce haber vererek ve aynı anda gündemi de sunarak komiteyi olağanüstü toplantıya çağırabilir. Olağan toplantıların yerini değiştirme ilkeleri, olağanüstü toplantılar için de geçerlidir.

Komitenin görevleri


Komite, Doğu Akdeniz bölgesinde barışın korunması için gerekli görülen ve alınması arzulanan önlemleri inceleyecek ve hükümetlerine, gerekli olduğu zamanlarda da Kuzey Atlantik Paktı Konseyi’ne önerilerde bulunacaktır.


banner9
Komite, Türkiye ile Yunanistan’ın yukarıdaki amaçlar ve bu maddenin içerdiği hedefleri gerçekleştirmek için koordineli çabalarını geliştirmeleri ve karşılıklı katkıda bulunmaları için sürekli olarak yol ve yöntem aramakla yükümlüdür. Komite görevini yerine getirirken, görevin gerektirdiği ve kendi değerlendirmesine göre, kendisine bağlı olarak çalışacak karma alt komiteler oluşturabilir.

Kıbrıs için özel güvenlik işbirliği


İmza sahibi hükümetler, Kıbrıs ve Yunanistan halkları arzuladıklarına göre, Kıbrıs ile Yunanistan’ın birleşmesini sağlayacak bir deneyimde bulunmayı kabul ederler. Taraflar aynı zamanda, böyle bir ENOSİS’in, Doğu Akdeniz bölgesinde barış ve güvenliğin korunması yolundaki çabaların koordine edilmesine ve Mersin ile İskenderun limanlarına serbestçe giriş ve çıkışa olanak sağlayacak gerçek bir fırsat olacağını da kabul ederler. Bu amaçla Yunanistan, ENOSİS’in gerçekleşmesi halinde Türkiye’ye, bu anlaşmanın birinci ekinde belirtildiği gibi, Sisam (Kastellariso) adası ile Kıbrıs’ta üs kolaylıkları sağlamayı kabul eder. Türkiye de, bu üs kolaylıklarını, sadece anlaşmada gösterilen amaçlar ve tarafların güvenliği ve birliği için kullanmayı taahhüt eder.

Kıbrıs’ta tanınacak haklar


Üs bölgelerinde tesis kurma kullanma, çalıştırma ve savunma konularında Türkiye her türlü hak ve yetkiye sahip olacaktır.


Üs bölgelerinin kara suları ve hava sahasında bütün hak ve yetkiler Türkiye’ye ait olacak ve bu hak ve yetkiler, Türkiye ile üsler arasında serbestçe ulaşımı sağlayacak boyutlarda olacaktır.

Siyasi, ekonomik ve sosyal konularda karma Türk-Yunan komitesi


Siyasi, Ekonomik ve Sosyal İşler konusunda bir Türk – Yunan Karma komitesi oluşturulur. Bu komite birinci paragrafta belirtildiği şekilde atanacak karma başkanlık başkanlığında olacaktır.


Komitenin üyeleri, tarafların Dışişleri, Maliye, Ticaret, Adalet ve İçişleri Bakanları veya onların temsilcilerinden oluşacak.

Komitenin toplantıları


Karma başkanlık, gündemdeki konuların niteliği bakımından sadece bazı bakanların katılmasına karar vermedikçe komite genel kurulu toplanır. İkinci maddede belirtilen hususlar bu komite için de geçerlidir.


Komite tutanak memuru veya sekreter atayabilir ve Savunma Karma Komitesi ile birlikte bir merkez kurabilir. Ancak bunlar için ortak başkanların kararı gereklidir.

Karma komitenin görevleri


A. SİYASİ İŞLER: Komite, Doğu Akdeniz bölgesindeki siyasi gelişmeleri sürekli olarak izleyecek ve bu gelişmelerin tarafların çıkarlarını ve Kuzey Atlantik Paktını yaptığı etkiler ışığında, hükümetlerinin siyasetleri koordine etmeleri için uygun gördükleri önlemleri önerecektir.


B. EKONOMİK İŞLER: Komite, taraflar arasında çıkan veya çıkması mümkün olan sürtüşmelerin sonuçlarının yarattığı durumların incelenmesi ve düzeltilmesine özen gösterecek ve ekonomik kalkınma çabalarının koordine edilmesi veya birbirini tamamlar şekle sokulması için gerekli ortamı yaratacaktır. Komite, bölgesel kalkınma için plânlar hazırlayarak ve elektrik akımı ve diğer kaynakları, imkân oranında iki ulusun hizmetine sunacaktır.


C. SOSYAL İŞLER: Kıbrıs’ın Yunanistan’la birleşmesi halinde Komite, dikkatini sürekli ve yoğun biçimde, Türkiye’deki Rum azınlığı ile, Kıbrıs’ta dahil, Yunanistan’daki Türk azınlığının haklarına, yükümlülüklerine ve refahına yöneltecektir.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner107

banner96